1. Tarihler 4 — Yaves’in Duası, Emeğin Hafızası ve Şimon’un Sınırı

Bu Metin Nasıl Hazırlandı?

Bu çalışma, Türk edebiyatının edebi üslup zenginliğini yansıtan hibrit bir yapay zeka modeli desteğiyle taslaklandırılmış; teolojik doğruluk, bağlamsal derinlik ve editoryal içerik kontrolü Veritas Liberat ekibi tarafından gerçekleştirilerek gerekli düzeltmeler yapılmış ve yayına hazırlanmıştır. Veritas Liberat ekibi hataları ayıklar, teolojik kavramları doğrular, metnin ruhunu işler ve son sözü söyler. Ölçüyü de Veritas Liberat ekibi belirlemez: Ölçüyü Kutsal Kitap belirler. "Yapay zeka bizim için sadece zengin bir çırak, insan ise metne ruhunu veren ustadır."

Kutsal Kitap Türkçe Çevirisinden okuyun

GİRİŞ

Tarihler 4 yine isimlerle başlar. Yahuda’nın aileleri, yerleşimler, çocuklar, anneler, babalar ve çeşitli kollar birbirine eklenir. Sonra bir anda akış yavaşlar. Bir isim diğerlerinden daha uzun anlatılır: Yaves. Annesi ona bu adı “acıyla doğurdum” diyerek vermiştir. Yaves ise İsrail’in Tanrısı’na seslenir; bereket, sınırının genişlemesi, Tanrı’nın elinin kendisiyle olması ve kötülükten korunma ister. Metin kısa bir cümleyle “Tanrı onun dileğini yerine getirdi” der (1Ta. 4:9-10).

Bu iki ayet zaman zaman bütün bölümden koparılarak kişisel başarı veya maddi genişleme formülüne dönüştürülmüştür. Oysa Yaves’in duası bir büyü cümlesi değildir. “Sınırımı genişlet” sözü, antik aile ve toprak bağlamında gerçek bir dilektir; ama dua yalnız toprağa odaklanmaz. “Elin benimle olsun” ve “beni kötülükten koru” sözleri, istenen bereketin Tanrı’nın varlığı ve korunması olmadan yeterli olmadığını gösterir. Üstelik Kutsal Kitap, her imanlının aynı dua biçimiyle aynı dünyevi sonucu alacağını vaat etmez.

Bölümün geri kalanı Yaves’in kısa sahnesinden sonra tekrar ailelere ve emeğe döner. Keten dokuyanlarla, çömlekçilerle, krala hizmet edenlerle, çeşitli kasabalarla bağlantılı topluluklar anılır. Sonra Şimon oymağının soyları ve yerleşimleri gelir. Toprakları daraldığında yeni otlak ararlar; bazı bölgeleri ele geçirir ve Amaleklilerin bir kalıntısıyla savaşırlar (1Ta. 4:39-43). Bölüm böylece dua, gündelik emek, yerleşim ve tarihsel savaş gibi birbirinden çok farklı görünen parçaları aynı hafızada birleştirir.

Bu birleşim önemlidir. Tanrı’nın halkının tarihi yalnız kralların, peygamberlerin veya büyük savaşların tarihi değildir. Dua eden bir adam, çömlek yapan aileler, sürülerine otlak arayan topluluklar ve sınır çatışmalarında yaşayan insanlar da bu tarihin içindedir. 1. Tarihler 4 bize “Tanrı’nın işi nerede görülür?” diye sorduğumuzda gözümüzü yalnız büyük sahnelere değil, sıradan hayatın çok farklı katmanlarına çevirmeyi öğretir.

01 — METNİ ANLAYIN

Acıyla verilen bir isimden duaya: Yaves’in isteği neden başarı büyüsü değildir?

Yahuda soyları arasında Yaves hakkında iki ayetlik özel bir parantez açılır. Metin onun kardeşlerinden “daha saygın” olduğunu söyler ve annesinin ona Yaves adını, doğumunun acısıyla ilişkilendirerek verdiğini belirtir (1Ta. 4:9). İbranice ad ile “acı” sözcüğü arasında bir ses benzerliği vardır; metnin kendisi bu bağlantıyı kurduğu için bunu söyleyebiliriz. Fakat Yaves’in doğumunda tam olarak ne yaşandığını bilmiyoruz. Zor bir doğum, annenin hayatındaki başka bir sıkıntı veya daha geniş bir aile krizi olabilir. Metin ayrıntıyı açıklamaz.

Bu belirsizlik önemlidir, çünkü dua çoğu zaman insanın açıklayamadığı geçmişten doğar. Yaves kendisine verilmiş adın taşıdığı acı çağrışımını inkâr etmiyor; ama geleceğini yalnız o adın belirlemesine de izin vermiyor. İsrail’in Tanrısı’na yönelerek bereket istiyor. Kişinin geçmişi gerçek olabilir; yine de geçmişi kader olmak zorunda değildir.

Duadaki ilk istek güçlüdür: “Beni bol bol kutsa” (1Ta. 4:10). Kutsama Kutsal Kitap’ta yalnız para veya rahat hayat anlamına gelmez. Tanrı’nın iyiliği, yaşam, verimlilik, korunma, ilişki, görev ve bazen maddi bolluk gibi farklı biçimlerde görülebilir. Yaves’in içinde yaşadığı aile ve toprak düzeninde bereketin maddi boyutu elbette vardır; fakat kelimeyi modern tüketim kültürünün “daha çok eşya” arzusuna indirmek metni küçültür.

“Sınırlarımı genişlet” isteği de aynı dikkatle okunmalıdır. Antik dünyada aile toprağı, sürüler, yerleşim alanı ve kuşakların geçimi birbiriyle bağlantılıdır. Yaves’in isteği gerçek alan ve imkân genişlemesini içerebilir. Fakat bunu “Duanızı böyle ederseniz işiniz mutlaka büyür, eviniz genişler, hesabınız artar” biçiminde evrensel bir sözleşmeye çeviremeyiz. Metin tek bir kişinin duasının kabul edildiğini anlatır; bütün imanlılara dünyevi büyüme garantisi veren bir formül sunmaz.

Duanın ortasında “Elin benimle olsun” isteği bulunur. Bu ifade, Yaves’in yalnız sonuç istemediğini gösterir. Tanrı’nın eli Kutsal Kitap’ta güç, yardım ve yönlendirme dili taşır. Sınır genişlerken Tanrı’nın eli yoksa büyümenin kendisi tehlikeli hâle gelebilir. İnsan daha çok imkân elde ettiğinde daha çok kibir, sömürü veya kaygı da üretebilir. Yaves, genişlemeyi Tanrı’nın varlığından koparmıyor.

Son istek de önemlidir: kötülükten korunmak ve acı çekmemek. Adı acıyla ilişkilendirilen biri, hayatının aynı acı tarafından yutulmamasını istiyor. Bu dua, acı yaşamış insanların Tanrı’dan korunma istemesinin meşru olduğunu gösterir. “Gerçek iman acıdan kaçınmayı hiç istemez” demek Kutsal Kitap’ın dua dünyasına uymaz. Mezmurlar tekrar tekrar tehlikeden kurtuluş ister. İsa Mesih de öğrencilerine “Bizi kötülükten kurtar” diye dua etmeyi öğretir (Mat. 6:13).

Fakat Tanrı’nın Yaves’in isteğini yerine getirmesi, Tanrı’nın sadık kullarını her acıdan uzak tutacağı anlamına gelmez. Eyüp acı çeker. Peygamberler zulüm görür. Elçiler hapsedilir ve bazıları öldürülür. İsa Mesih çarmıha gider. Bu nedenle Yaves’in duasının kabulünü, acı yaşayan insanları “yanlış dua ettin” diye suçlamak için kullanmak acımasız olur. Kutsal Kitap aynı Tanrı’nın bazen sıkıntıdan kurtardığını, bazen de sıkıntının içinde güç verdiğini anlatır.

Yaves’in “kardeşlerinden daha saygın” oluşunu da mekanik sebep-sonuç formülüne çevirmemek gerekir. Metin onun saygın oluşuyla duası arasında yakınlık kurar, fakat “şu ahlaki puana ulaşırsanız istediğiniz her şeyi alırsınız” demez. Dua, Tanrı’yı ödül dağıtan otomata çeviremez. İman, sonucu kontrol etme tekniği değil, Tanrı’ya güvenerek istemektir.

“Daha saygın” ifadesinin tam olarak hangi davranışlara dayandığı da açıklanmaz. Yaves’in karakteri hakkında uzun bir biyografi verilmediği için, onun başarısını belirli bir disiplin planına veya gizli ruhsal yönteme bağlayamayız. Metnin söylediği kadarını söylemek yeterlidir: ailesinde saygın biri olarak anılır, Tanrı’ya dua eder ve isteği kabul edilir. Bu üç unsurun yan yana gelişi, karakter ile duanın birbirinden kopuk olmadığını düşündürür; fakat Tanrı’nın lütfunu insanın kazandığı bir ücret haline getirmez.

Eski Antlaşma’daki bereket dilinin antlaşma ve toprak bağlamını da unutmamak gerekir. İsrail için ürün, sürü, toprak güvenliği ve neslin devamı Tanrı’nın antlaşma bereketi içinde somut anlamlar taşır. Hristiyanlar bu dili doğrudan “imanlı kişi mutlaka daha zengin olur” biçiminde kopyalayamaz. Yeni Antlaşma’da Pavlus hem bolluğu hem yoksunluğu yaşamayı öğrendiğini söyler ve her durumda Mesih’te dayanmayı vurgular (Flp. 4:11-13). Tanrı’nın iyiliği gerçektir; fakat iyiliğin ölçüsü yalnız mal varlığı değildir.

Bu kısa hikâyenin soy listesinin içinde yer alması ayrıca dikkat çekicidir. Yaves büyük bir kral veya peygamber değildir. Hakkında yalnız birkaç cümle biliyoruz. Buna rağmen duası kaydedilir. Tanrı’nın halkının hafızasında sıradan bir kişinin duasına da yer vardır. Tarih yalnız büyük insanların kamusal eylemlerinden değil, kimsenin duymadığı dualardan da oluşur.

Yaves’in duası aynı zamanda kişinin acısını Tanrı’nın önünde yeniden adlandırabileceğini gösterir. Annesinin verdiği ad geçmişte yaşanan acıyı taşısa da Yaves duasında yalnız geçmişe dönüp kalmaz; Tanrı’dan geleceği için yardım ister. Bu, acı veren bir geçmişi inkâr etmek değildir. İnsan hem “bu yaşandı” diyebilir hem de “bunun bütün geleceğimi belirlemesine izin vermek istemiyorum” diye dua edebilir. Kutsal Kitap’ın umudu hafıza kaybı değil, yaralı hafızanın Tanrı’ya taşınmasıdır.

İsimlerin arkasındaki emek: çömlekçiler, dokumacılar ve küçük yerleşimler neden kaydediliyor?

Yaves sahnesinin çevresinde bölüm, Yahuda’nın farklı aile kollarını ve yerleşimlerini anlatmaya devam eder. Metin bazı kişileri belirli kasabalarla, mesleklerle veya aile topluluklarıyla ilişkilendirir. Beyt-Aşbea’da keten dokuyan ailelerden söz edilir (1Ta. 4:21). Sonlara doğru Netaim ve Gedera’da yaşayan çömlekçiler anılır; bunların kralın hizmetinde çalıştığı belirtilir (1Ta. 4:23).

Bu tür ayrıntılar soy kütüğüne beklenmedik bir canlılık verir. İnsanlar yalnız “birinin oğlu” değildir; üretir, dokur, çömlek yapar, belirli yerlerde yaşar ve toplumsal görevler üstlenir. Emek de topluluk hafızasının parçasıdır. Kutsal Kitap’ın tarihi yalnız saray ve tapınak koridorlarında geçmez; atölyelerde, tarlalarda ve evlerde de yaşanır.

Çömlekçilik eski dünyada gündelik hayat için temel bir iştir. Saklama kapları, yemek kapları, yağ ve tahıl için kullanılan eşyalar sürekli gerekir. Bir çömlekçinin işi görkemli görünmeyebilir; ama toplum onun emeği olmadan yaşayamaz. Keten dokuyan aileler için de benzer bir durum vardır. Giyim ve kumaş üretimi, görünmez ama vazgeçilmez emek gerektirir.

Bölüm bu insanları “ruhsal iş yapanlar” ve “sıradan iş yapanlar” diye ikiye ayırmaz. Hepsi Yahuda’nın toplumsal hafızasında yer alır. Bu, her mesleğin otomatik olarak ahlaken doğru olduğu anlamına gelmez; haksızlık, sömürü veya putperestlikle bağlantılı işler başka metinlerde eleştirilir. Fakat dürüst gündelik emeğin Tanrı’nın halkının yaşamında değersiz olmadığı açıktır.

“Kralın hizmetinde” çalışan çömlekçilerin kaydı da iş ile kamusal düzen arasındaki ilişkiyi gösterir. Bu hizmetin tam niteliğini bilmiyoruz; saraya veya kraliyet mülklerine üretim yapmış olabilirler. Metin ayrıntı vermediği için daha fazlasını kesinleştirmemek gerekir. Yine de onların adı yalnız yöneticiler kadar değil, üretim yapan çalışanlar olarak da korunur.

Bu küçük meslek notları, topluluk içinde görünürlük meselesini sorgular. Büyük insanların adları daha kolay hatırlanır; fakat bir kuşağın yaşamını çoğu zaman adı bilinmeyen işçiler taşır. Yemek hazırlanır, çocuklar büyütülür, evler onarılır, giysiler dikilir, ürünler taşınır, kayıtlar tutulur. Tarihler kitabının soy listeleri, topluluğun devamlılığını sağlayan böyle emeği bütünüyle görünmez bırakmaz.

Mesleklerin ailelerle birlikte anılması, becerinin de kuşaklar boyunca aktarılabildiğini düşündürür. Bir zanaat yalnız gelir kaynağı değil, bilgi, sabır ve ustalık mirasıdır. Çocuk bir işi anne babasının yanında öğrenebilir; bir köy belirli bir üretim alanıyla tanınabilir. Metin bu ailelerin günlük hayatını ayrıntılı anlatmaz, fakat isimle mesleği yan yana getirerek emeğin kimlik oluşturucu yönünü kayda geçirir. Bugün de eğitim, bakım, sanat ve zanaat gibi alanlarda kuşaktan kuşağa aktarılan beceriler toplulukların görünmeyen sermayesidir.

Kral için çalışan çömlekçiler ayrıca iktidara yakın emeğin ahlaki sorularını da hatırlatabilir. Metin onların yaptığı işi eleştirmez; fakat kamusal güce hizmet eden işlerin de dürüstlük gerektirdiği açıktır. İnsan “yalnız görevimi yapıyorum” diyerek her emri ahlaki değerlendirmeden çıkaramaz. Bu ayet bunu doğrudan tartışmıyor; yine de Kutsal Kitap’ın bütünü, çalışanın da yaptığı işin doğruluğuyla ilgilenmesi gerektiğini gösterir.

Kutsal Kitap’ın başka yerlerinde de el emeği küçümsenmez. Beçalel ve Oholiav Buluşma Çadırı için sanat ve zanaat becerileriyle görevlendirilir (Çık. 35:30-35). Yeni Antlaşma’da Pavlus kendi elleriyle çalışır ve başkalarına yük olmamayı önemser (Elç. 20:33-35). Bu bağlantılar, ibadet ile emeği birbirinden koparmamamız gerektiğini gösterir.

Yaves’in duasıyla çömlekçilerin emeğini aynı bölümde görmek de anlamlıdır. Dua, çalışmanın yerine geçmez; çalışma da Tanrı’ya bağımsızlık ilanı değildir. İnsan Tanrı’dan yardım ister ve aynı zamanda kendisine verilen işi yapar. Kutsal Kitap, dua eden ama sorumluluktan kaçan bir dindarlığı da, yalnız emeğine güvenip Tanrı’yı gereksiz sayan bir gururu da desteklemez.

Şimon’un otlak arayışı ve savaşları: tarihsel anlatı modern şiddet yetkisi değildir

Bölümün ikinci yarısında Şimon oymağına geçilir (1Ta. 4:24-43). Şimon’un soyları ve yerleşimleri sayılır. Yeşu kitabında Şimon’un mirasının Yahuda topraklarının içinden verildiği söylenir, çünkü Yahuda’nın payı ihtiyaçlarından büyüktür (Yeşu 19:1-9). Tarihler 4 de Şimon yerleşimlerinin Yahuda çevresiyle iç içe geçmiş tarihini yansıtır.

Bu durum Yakup’un Şimon ve Levi hakkındaki “İsrail’de dağıtacağım” sözünü de hatırlatır (Yar. 49:5-7). Yine de Tarihler 4’teki her yerleşim ayrıntısını bu sözün doğrudan tek tek gerçekleşmesi gibi göstermek gerekmez. Şimon’un tarihsel yerleşimi zaman içinde değişmiş, oymağın nüfusu ve siyasi ağırlığı farklı dönemlerde dalgalanmış olabilir. Metnin açıkça gösterdiği şey, Şimon’un Yahuda’yla iç içe yaşayan ve yeni otlak arayışıyla hareket eden bir topluluk olduğudur.

Metin, Şimonluların sürülerinin çoğaldığını ve yeni otlak aradığını anlatır. Gedor çevresinde geniş, sakin ve verimli bir arazi bulurlar; orada daha önce Ham soyundan insanların yaşadığı belirtilir (1Ta. 4:39-40). Ardından Hizkiya döneminde Şimonluların gelip bu halkları yenerek yerlerine yerleştiği söylenir (1Ta. 4:41).

Bu pasaj modern okuyucu için rahatsız edicidir ve böyle olması normaldir. Bir topluluğun başka bir topluluğu yenip toprağına yerleşmesi, yalnız “Tanrı bereket verdi” diye duygusal biçimde anlatılamaz. Gerçek insanlar yerinden edilmiş veya öldürülmüş olabilir. Metin çatışmanın bütün ayrıntılarını vermiyor; bu yüzden kayıp sayıları veya olayın tam biçimi hakkında uydurma bilgi vermemek gerekir. Fakat şiddetin varlığını da yumuşatamayız.

Metnin “orada Hamlılar eskiden yaşıyordu” demesi, bir toprak hafızasının varlığını da gösterir. Şimonlular boş ve sahipsiz bir araziye gelmiyor; kendilerinden önce orada yaşayan toplulukların bulunduğu açıkça söyleniyor. Bu ayrıntı, fetih dilini steril bir harita değişikliğine çevirmemizi engeller. Antik savaş anlatısının kazanan tarafını kaydetmesi, kaybedenlerin insanlığını ortadan kaldırmaz.

Aynı zamanda bu tarihsel olayı bugünkü uluslararası hukuk, ulus devlet ve mülkiyet kavramlarıyla birebir eşitlemek de doğru değildir. Antik kabile yerleşimleri, imparatorluk sınırları ve modern devlet düzeni aynı değildir. Etik rahatsızlığı bastırmadan tarihsel farkı da korumamız gerekir. Kutsal Kitap’ı ciddiye almak, ne şiddeti güzelleştirmek ne de geçmişi bugünün kategorilerine zorla sıkıştırmaktır.

Bölümün sonunda Şimon’dan beş yüz kişinin Seir Dağı’na gidip Amaleklilerden kalanları öldürdüğü anlatılır (1Ta. 4:42-43). Amalek’le ilgili daha eski çatışmalar Mısır’dan Çıkış ve 1. Samuel’de önemli yer tutar. Yine de Tarihler’deki bu tarihsel savaş kaydı, bugünkü kiliseye herhangi bir halkı “Amalek” ilan edip fiziksel şiddet uygulama yetkisi vermez.

Yeni Antlaşma’da kilisenin görevi ulusları kılıçla fethetmek değil, İsa Mesih’in Müjdesi’ne tanıklık etmektir. İsa düşmanları sevmeyi ve zulmedenler için dua etmeyi öğretir (Mat. 5:44). Pavlus kilisenin savaş araçlarını bedensel silahlarla tanımlamaz (2Ko. 10:3-5). Bu nedenle Eski İsrail’in belirli tarihsel savaşlarını modern dini şiddetin şablonu yapmak Kutsal Kitap’ın ilerleyen tanıklığına aykırıdır.

Şimon’un hikâyesinde bereket ile baskı arasındaki ilişkiyi de dikkatle düşünmek gerekir. Sürülerin çoğalması bir ihtiyaç doğurur: daha fazla otlak. Fakat benim ihtiyacım, başkasının hayatını otomatik olarak önemsiz yapmaz. Metin belirli bir antik çatışmayı anlatıyor; bugünkü okuyucuya “kaynağınız büyürse başkasının alanını alın” diye bir ahlak ilkesi vermiyor. Tarihsel anlatı ile doğrudan uygulanacak buyruk birbirinden ayrılmalıdır.

Bu ayrım, Kutsal Kitap’a sadakati azaltmaz; tam tersine metnin kendi tarihsel yerini ciddiye alır. İsrail’in kabile tarihi, antik Yakın Doğu’nun gerçek savaş ve toprak çatışmaları içinde yaşanmıştır. Bu gerçekliği sterilize etmeyiz. Ama aynı şekilde kiliseyi Eski İsrail’in toprak ordusuna dönüştürmeyiz. İsa Mesih’in topluluğu farklı bir çağrı ve farklı araçlarla yaşar.

Tarihler 4 böylece kolay bir bölüm değildir. Yaves’in duası sıcak ve kişisel, zanaatkârların kaydı sakin, Şimon’un savaşları ise serttir. Üçünü aynı düz cümleye indirmek doğru olmaz. Bölüm bize Tanrı’nın halkının tarihinin dua, emek, büyüme, yerleşim ve çatışma gibi farklı alanlardan geçtiğini gösterir; bu alanların her biri kendi ahlaki ağırlığıyla okunmalıdır.

Bölümün parçalı görünümü aslında hayatın parçalı doğasına benzer. Aynı toplulukta bir kişi korunma için dua ederken bir başkası çömlek yapar, başka bir aile yeni otlak arar, başka bir kuşak çatışmanın içine girer. Tanrı’nın halkını anlamak için yalnız en parlak dua hikâyesini ya da en sert savaş sahnesini seçmek yetmez. Kutsal Kitap hafızası bu farklı gerçeklikleri aynı sayfada tutar ve okuru aceleci genellemelerden uzaklaştırır.

02 — BİRLİKTE ÇALIŞIN

Yaves’in adı acıyla ilişkilendirildiği hâlde onun Tanrı’ya dua etmesi, geçmişin gerçekliği ile geleceğin açık olması arasındaki ilişkiyi nasıl gösteriyor?
“Sınırlarımı genişlet” duasını kişisel zenginlik formülüne çevirmek neden metnin “elin benimle olsun” ve “kötülükten koru” sözlerini daraltır?
Keten dokuyan ve çömlekçilik yapan ailelerin soy kaydında anılması, topluluk içinde hangi emekleri gereksiz yere “önemsiz” gördüğümüzü sorgulatıyor?
Şimon’un yeni otlak arayışı ve başka halklarla çatışması, bir topluluğun gerçek ihtiyacı ile başkasının hayatı ve toprağı arasındaki ahlaki gerilimi nasıl düşündürüyor?
Eski İsrail’in tarihsel savaşlarını bugünkü kilisenin göreviyle karıştırmamak için İsa Mesih’in düşman sevgisi öğretisi bize hangi sınırı koyuyor?

03 — HAYATA TAŞIYIN

Geçmişinizin size verdiği adı kaderiniz yapmayın

Yaves’in adı acıyı hatırlatıyordu, fakat o geleceğini yalnız bu isimle tanımlamadı. Ailenizin, geçmişinizin veya yaşadığınız bir kaybın size yapıştırdığı bir etiket varsa onu inkâr etmeyin; ama Tanrı’nın önünde son söz haline de getirmeyin. Kimliğinizi yaranızdan daha geniş görmeyi öğrenin.

Bereket isterken Tanrı’nın elini de isteyin

Yalnız daha çok imkân, gelir, etki veya alan istemek insanı büyütürken içini küçültebilir. Yaves’in duasında genişleme isteği Tanrı’nın eliyle birlikte gider. Yeni fırsatlar için dua ederken karakterinizin, dürüstlüğünüzün ve bağımlılığınızın da korunmasını isteyin.

Başkasının acısını kendi iman eksikliğiyle açıklamayın

Tanrı Yaves’in duasını kabul etti; fakat Kutsal Kitap bütün imanlıların acıdan uzak yaşayacağını söylemez. Sıkıntı içindeki birine “demek ki doğru dua etmedin” gibi yük bindirmeyin. Acıyı çözmeye çalışmadan önce yanında olun, dinleyin ve onunla birlikte dua edin.

Görünmeyen emeği kutsal ve değerli görün

Çömlekçiler ve dokumacılar Yahuda’nın hafızasında yer buluyor. Kendi işiniz sahnede değilse değersiz olduğunu düşünmeyin. Dürüstçe yapılan üretim, bakım, temizlik, kayıt, eğitim ve el emeği topluluğun gerçek hayatını taşır. Aynı saygıyı başkalarının emeğine de gösterin.

Dua ile sorumluluğu birbirine rakip yapmayın

Yaves dua ediyor; zanaatkârlar çalışıyor; Şimonlular sürülerine yer arıyor. Hayat yalnız beklemekten veya yalnız koşturmaktan oluşmaz. Elinizden gelen sorumluluğu yerine getirirken sonucu Tanrı’nın eline bırakmayı öğrenin.

İhtiyacınızı başkasına zarar verme iznine çevirmeyin

Bir kaynak ihtiyacınızın gerçek olması, istediğiniz her yöntemi haklı çıkarmaz. İşte, ailede veya hizmette alanınızı genişletirken kimin sıkıştığını sorun. Başarınızın maliyetini yalnız sizin kazanımlarınızla ölçmeyin.

Eski savaş metinlerini bugünkü düşman listelerine çevirmeyin

Kutsal Kitap’taki Amalek veya başka savaş anlatılarını modern halklara, siyasi gruplara ya da kişisel rakiplere etiket olarak yapıştırmayın. Kilisenin çağrısı Müjde, dua, kutsallık, adalet, tanıklık ve düşman sevgisidir. Metni ciddiye almak, onu kendi öfkemize silah yapmak değildir.