2. Samuel 19 — Yas Kapıdan Kalkıyor, Kral Evine Dönüyor

Bu Metin Nasıl Hazırlandı?

Bu çalışma, Türk edebiyatının edebi üslup zenginliğini yansıtan hibrit bir yapay zeka modeli desteğiyle taslaklandırılmış; teolojik doğruluk, bağlamsal derinlik ve editoryal içerik kontrolü Veritas Liberat ekibi tarafından gerçekleştirilerek gerekli düzeltmeler yapılmış ve yayına hazırlanmıştır. Veritas Liberat ekibi hataları ayıklar, teolojik kavramları doğrular, metnin ruhunu işler ve son sözü söyler. Ölçüyü de Veritas Liberat ekibi belirlemez: Ölçüyü Kutsal Kitap belirler. "Yapay zeka bizim için sadece zengin bir çırak, insan ise metne ruhunu veren ustadır."

2. Samuel 19’u Kutsal Kitap Türkçe Çevirisinden okuyun

GİRİŞ

Bir gece önce Davut oğlunun adını ağlayarak tekrar ediyordu. Sabah olduğunda ise aynı yas, onu uğruna savaşmış insanların üzerine ağır bir gölge gibi çökmüştür. Avşalom’un ölümüyle iç savaş bitmiş, fakat ordu zafer kazanmış gibi değil yenilmiş gibi kente girmektedir. Kralın acısı gerçektir; askerlerin kırgınlığı da gerçektir. 2. Samuel 19’un ilk sorusu bu yüzden basit değildir: Bir insan kendi yasını taşırken kendisine emanet edilen insanların yükünü nasıl taşır?

Yoav sert konuşur. Sözleri incitici, hatta bazı yerlerde acımasızdır; ama Davut’u yeniden kapıya çıkmaya zorlar. Kral kent kapısında oturunca halk yeniden onun çevresinde toplanır. Sonra daha büyük bir dönüş başlar. Davut Yeruşalim’e dönmelidir, fakat tahtına yalnız yürüyemez. Onu terk eden, lanetleyen, hakkında yalan söyleyen, isyan eden ya da savaş sırasında taraf değiştiren insanlarla yeniden yüzleşmek zorundadır.

Şimi af ister. Mefiboşet kendi hikâyesini anlatır. Barzillay ödülü reddeder. Yahuda ile İsrail ise kralın dönüşünü kimin sahipleneceği konusunda birbirine girer. Böylece bölüm, bir kralın eve dönüşünü kutlama alayı gibi değil, parçalanmış bir ülkenin kırılgan uzlaşması gibi anlatır. Davut geri döner; ama eski düzen aynen geri gelmez. Bazı yaralar kapanır, bazıları yalnız örtülür, bazılarıysa bir sonraki krizi hazırlamaya başlar.

01 — METNİ ANLAYIN

Yas Gerçek, Ama Kralın Sorumluluğu da Gerçek

2. Samuel 18, Davut’un “Oğlum Avşalom!” diye haykırmasıyla bitmişti. 19. bölüm aynı sesin ordunun üzerinde bıraktığı etkiyle açılır. Askerler o gün kente zafer kazanmış insanlar gibi değil, savaş alanından kaçmış kişiler gibi utanarak girerler. Onlar Davut’un hayatını, ailesini ve krallığını korumuşlardır; fakat kralın yasının dili, kendilerine “Keşke siz ölseydiniz de Avşalom yaşasaydı” mesajı veriyormuş gibi hissedilir (2. Samuel 19:1-4).

Burada Davut’un yasını küçümsemek doğru olmaz. Oğlunu kaybetmiştir. Avşalom’un isyan etmiş olması, Davut’un babalığını bir anda yok etmez. 18. bölümün sonunda ona ağlama hakkı tanıyan metin, 19. bölümde farklı bir gerçeği ortaya çıkarır: Kralın kişisel acısı artık kamusal sorumluluğunu boğmaya başlamıştır. Yasın kendisi sorun değildir; yasın bütün topluluğu değersizleştiren bir biçim alması sorundur.

Yoav tam burada devreye girer. “Senden nefret edenleri seviyor, seni sevenlerden nefret ediyorsun” der. Bu söz psikolojik bir teşhis değil, retorik bir sarsmadır. Davut gerçekten askerlerinden nefret ediyor değildir; fakat davranışının onlarda bıraktığı etki budur. Yoav, kralın niyetinden çok sonuçla ilgilenir. Adamların canlarını tehlikeye atmış, Davut’un ailesini ve tahtını korumuşlardır; şimdi ise kendi zaferlerinden utanmaktadırlar.

Yoav’ın tarzı pastoral bir örnek değildir. Acı içindeki herkese böyle konuşulması gerektiği sonucu çıkarılamaz. O, savaş sonrası siyasi bir çöküşün eşiğinde, kralı görevine çağırmaktadır. Üstelik Yoav’ın kendisi Avşalom’u Davut’un açık buyruğuna karşı öldürmüştür. Bu yüzden bölümde konuşan kişinin ahlaki sicili temiz değildir. Yine de kirli bir geçmişi olan bir insanın söylediği her şey otomatik olarak yanlış olmaz. Kutsal Kitap bazen doğru uyarıyı karmaşık insanların ağzından duyurur.

Davut sonunda kalkar ve kent kapısında oturur. Antik kent yaşamında kapı yalnız giriş çıkış yeri değildir; yargı, yönetim ve kamusal buluşma için merkezi bir mekândır. Kralın kapıda oturması, özel odadaki babadan yeniden halkın kralına geçtiğini gösterir. Yas bitmiş değildir. Metin onun artık üzülmediğini söylemez. Sadece acısının, görevinin bütün alanını işgal etmesine izin vermemeye başladığını gösterir.

Bu ayrım pastoral açıdan değerlidir. Kutsal Kitap “Gerçek iman sahibiysen acını hemen bırak ve işine dön” demez. Davut’un gözyaşını suç saymaz. Ama sorumluluğun da gerçek olduğunu hatırlatır. Bazen yas tutarken dinlenmek gerekir; bazen de yasın ortasında başkalarının ihtiyaçlarına yeniden dönmek gerekir. Hangi anın hangisi olduğunu ayırt etmek kolay değildir. Davut burada bunu kendi başına fark etmez; sert bir dış ses onu uyandırır.

Kralın kapıya çıkması ayrıca yasın tamamen özel bir mesele olmadığını gösterir. Davut’un konumu nedeniyle yüzünün görünmesi bile siyasi anlam taşır. Halk, kralın kendilerini hâlâ kabul ettiğini bilmeye ihtiyaç duyar. Bugün herkes kral değildir; fakat ailede, toplulukta ya da kurumda sorumluluk taşıyan kişilerin duygusal hâli çevresindekileri gerçekten etkileyebilir. Bu gerçek, liderden duygusuzluk istemez. Tam tersine, duygularını inkâr etmeden başkalarının ne yaşadığını da görebilecek destek, sınır ve olgunluk geliştirmesini gerektirir. Davut’un kapıya dönüşü, “Artık üzülmüyorum” ilanı değil, “Üzüntümün içinde yine de size dönüyorum” hareketidir.

Sonra ülke çapında başka bir tartışma başlar. İsrail oymakları, “Bizi düşmanlarımızdan kurtaran kral Davut’tu; Avşalom öldü; neden onu geri getirmiyoruz?” diye konuşur. Davut’un dönüşü kendiliğinden gerçekleşmez. İç savaşın ardından meşruiyet yeniden kurulmalıdır. Kral bir ordunun başında zorla Yeruşalim’e yürüyebilirdi; fakat metin onun dönüşünün davetle olmasını beklediğini gösterir. Bu, yalnız askerî zafer değil, siyasi uzlaşma aradığını düşündürür.

Davut özellikle Yahuda ileri gelenlerine haber gönderir. “Siz benim kardeşlerimsiniz; etim, kemiğimsiniz” der. Yahuda, Davut’un kendi oymağıdır; buna rağmen geri çağırmakta gecikmektedir. Muhtemelen Avşalom’un isyanındaki rolleri, siyasi korku ve taraf değiştirmiş olmanın mahcubiyeti bu gecikmede etkili olabilir; metin tek neden vermez. Davut onların utancını kullanmak yerine akrabalık dilini kullanır. Yeniden birlik kurmak istiyorsa, kendi oymağını yalnız suçlayarak geri kazanamayacağını bilir.

Amasa’ya verilen teklif ise daha karmaşıktır. Davut onu Yoav’ın yerine sürekli ordu komutanı yapacağını söyler. Amasa kısa süre önce Avşalom’un ordusunun başındadır. Davut’un bu kararı birkaç amaca hizmet ediyor olabilir: isyancı tarafı yeniden krallığa bağlamak, Yahuda’yı kazanmak ve Avşalom’u öldüren Yoav’ı kenara çekmek. Metin bütün hesapları açıklamaz. Kesin olan, Davut’un iç savaş sonrasında yalnız düşmanları cezalandıran bir tasfiye yürütmek yerine, eski rakiplerden bazılarını yeniden sisteme dahil etmeye çalıştığıdır.

Bu girişim saf idealizm değildir; siyasettir. Ama siyaset her zaman kirli olmak zorunda değildir. Parçalanmış bir topluluğu yeniden kurmak bazen eski karşıtları aynı masaya getirmeyi gerektirir. Öte yandan uzlaşma ile hesap vermeme arasındaki sınır da önemlidir. Bölüm bu sınırı tamamen çözmez. Davut birkaç kişiye merhamet gösterir; fakat kitabın ilerleyen bölümleri bazı gerilimlerin yalnız ertelendiğini gösterecektir.

Amasa’nın atanması ayrıca Davut’un Yoav’la ilişkisini de yeniden şekillendirir. Yoav krallığın en zor savaşlarını kazanmış, fakat Avner’i öldürmüş ve şimdi de Avşalom’u kralın emrine karşı öldürmüştür. Davut yıllardır onun askerî gücünden yararlanırken onun kontrol edilmesi zor şiddetiyle de yaşamaktadır. Amasa’yı yükseltmek, yalnız isyancı tarafa uzatılan bir el değil, Yoav’a karşı bir sınır koyma girişimi de olabilir. Yine de anlatı Davut’un bütün niyetlerini açıklamaz. Burada önemli olan, krallığın geri dönüşünün eski personel düzenine basitçe dönmek olmadığıdır. Davut yeni bir denge kurmaya çalışır; bu dengenin ne kadar dayanacağı ise henüz belli değildir.

Şimi, Mefiboşet ve Dönüş Yolunun Çözülmemiş Hesapları

Davut Şeria’ya geldiğinde onu karşılayan ilk dikkat çekici kişilerden biri Şimi’dir. 16. bölümde Davut kaçarken ona taş atmış, lanet okumuş ve Saul’un evi adına hakaret etmişti. Şimdi güç dengesi tersine dönmüştür. Şimi bu kez yere kapanır, suçunu kabul eder ve bağışlanmasını ister. Üstelik yalnız gelmez; yanında Benyamin oymağından bin kişi vardır. Tövbenin içtenliği ile siyasi sezginin nerede ayrıldığını metin açıklamaz. Şimi gerçekten pişman olmuş olabilir; geri dönen kralın önünde hayatta kalmanın yolunu arıyor da olabilir. İkisi birden de mümkün olabilir.

Avişay’ın cevabı şaşırtıcı değildir: “RAB’bin meshettiği kişiye lanet okuyan adam ölmemeli mi?” Daha önce de Şimi’yi öldürmek istemişti. Davut ise yine onu durdurur. “Bugün İsrail’de bir tek kişi öldürülmeyecek” der ve Şimi’ye ölmeyeceğine dair ant içer (2. Samuel 19:18-23). Dönüş gününü intikam gününe çevirmek istemez.

Bu, Şimi’nin yaptığı şeyin önemsiz olduğu anlamına gelmez. Davut suçun adını silmez; yalnız o gün ölüm cezasını reddeder. Burada merhametin siyasi bir yönü de vardır. Ülke iç savaştan yeni çıkmıştır. Benyaminli bin kişiyle gelen Şimi’nin öldürülmesi yeni bir kırılmayı tetikleyebilirdi. Davut’un “Bugün kral olduğumu bilmiyor muyum?” sözü, gücünü kan dökerek kanıtlama ihtiyacı duymadığını gösterir. Gerçek otorite bazen cezalandırma gücüne sahipken onu hemen kullanmamaktır.

Fakat bu pasajdan bugünkü kilise liderlerine suçları örtme yetkisi çıkarılamaz. Eski İsrail’in kralı ile Yeni Antlaşma kilisesinin sorumlulukları aynı değildir. Ayrıca merhamet, mağdurun güvenliğini görmezden gelmek ya da adaleti gereksiz saymak değildir. Şimi’nin durumu belirli bir tarihsel ve siyasi bağlamdadır. Buradaki ana ilke, gücün intikamla aynı şey olmadığıdır.

Sonra Mefiboşet gelir. Onun görünüşü kendi başına bir tanıklıktır: Davut gittiğinden beri ayaklarına bakım yapmamış, bıyığını kesmemiş, giysilerini yıkamamıştır. Bu görüntü yas ve ihmal izleri taşır. 16. bölümde Siva, Mefiboşet’in Yeruşalim’de kalıp Saul’un krallığının kendisine döneceğini umduğunu iddia etmişti. Davut o sırada Siva’nın sözünü hemen kabul etmiş ve Mefiboşet’in malını ona vermişti. Şimdi diğer taraf konuşma fırsatı bulur.

Mefiboşet, Siva’nın kendisini aldattığını söyler. Topal olduğu için kendi başına kolayca hareket edememiş, eşeğinin hazırlanmasına ihtiyaç duymuştur. Siva’nın onu geride bırakıp Davut’a iftira attığını iddia eder (2. Samuel 19:24-30). Dış görünüşü de en azından Davut’un yokluğunda rahat biçimde taht bekleyen bir adam portresiyle kolay uyuşmaz. Yine de anlatıcı “Mefiboşet kesinlikle doğru söylüyordu” diye doğrudan hüküm vermez.

Davut’un kararı da bu belirsizliği sürdürür: Toprakları Siva ile Mefiboşet arasında paylaştırır. Bu karar, Mefiboşet’in bütünüyle haklı olduğuna ikna olmuş bir kralın vereceği karar gibi görünmeyebilir. Belki Davut Siva’nın önceki yardımını dikkate alır, belki iki anlatı arasında kesin hükme varamaz, belki uzun tartışmayı bitirmek ister. Metin nedenini açıklamaz. Bu yüzden okuyucuya “Davut gerçeği tamamen çözdü” demek de “Davut kesinlikle adaletsiz davrandı” demek de metnin verdiğinden fazlasıdır.

Sahnenin rahatsız edici gücü tam da buradadır: Okuyucu kesin bir mahkeme tutanağına sahip değildir. Siva’nın 16. bölümde Davut’a yiyecek ve ulaşım desteği sağlamış olması gerçektir; Mefiboşet’in şimdi anlattığı ihanet iddiası da anlatının önümüze koyduğu gerçek bir tanıklıktır. Davut her ikisini dinledikten sonra bile gri alan bırakır. Kutsal Kitap bazen okuyucuyu belirsizlikle yaşamaya zorlar. Bu, hakikatin önemsiz olduğu anlamına gelmez; aksine elimizdeki kanıtın sınırlarını kabul etmek hakikate saygının bir parçasıdır.

Mefiboşet’in son cevabı ise dikkat çekicidir: “Efendim kral sarayına esenlikle döndü, bütün toprakları Siva alsın.” Bu söz, onun önceliğinin mal değil Davut’un dönüşü olduğunu gösteren güçlü bir ifade olarak okunabilir. Bunun retorik bir teslimiyet olup olmadığı ayrıca tartışılabilir; yine de anlatı, Siva’nın 16. bölümde çizdiği fırsatçı Mefiboşet portresini ciddi biçimde sorgular.

Bu sahne Davut’un önceki aceleciliğini de açığa çıkarır. 16. bölümde yalnız bir tarafı dinleyerek karar vermişti. Şimdi diğer taraf konuşunca mesele çok daha karmaşık görünür. Kutsal Kitap bize burada yalnız Mefiboşet hakkında değil, dinleme ahlakı hakkında da bir ders verir: Tek bir anlatı, özellikle kriz zamanında, bütün gerçeğin kendisi olmayabilir. Hızlı karar bazen güçlü görünür ama adaleti zedeler.

Davut’un dönüş yolu bu yüzden bir zafer alayından çok bir hesaplar koridorudur. Şimi affedilir, Mefiboşet dinlenir, Siva’nın önceki iddiası gölgelenir. Kral geri gelirken eski kararları da onunla birlikte geri gelir. Eve dönmek bazen geçmişten kaçmak değil, geçmişin kapıda beklediğini fark etmektir.

Barzillay’ın Sessiz Sadakati ve Birliğin Altındaki Yeni Çatlak

Bölümün en sıcak sahnelerinden biri Barzillay’la ilgilidir. O, Davut Mahanaim’deyken kralın ve yanındakilerin ihtiyaçlarını karşılayan yaşlı ve varlıklı adamdır. Şimdi Davut geri dönerken onu Şeria’ya kadar uğurlamaya gelir. Kral, “Benimle Yeruşalim’e gel, senin geçimini ben sağlayayım” der. Bu teklif yalnız maddi değildir; saraya yakınlık, onur ve güvenli bir yaşlılık anlamına gelir.

Barzillay seksen yaşında olduğunu söyler. Yemeğin tadını, müziğin sesini eskisi gibi ayırt edemediğini anlatır ve kralın yanında yük olmak istemediğini belirtir. Buradaki yaşlılık dili modern anlamda değersizlik değildir. Barzillay kendi sınırlarını gerçekçi biçimde adlandırır. Hayatı boyunca her fırsatı tutmak zorundaymış gibi davranmaz. Saray onurundan vazgeçip kendi kentinde, annesinin ve babasının mezarı yanında ölmeyi tercih eder.

Bu, yaşlılığı romantikleştiren bir metin de değildir. Barzillay bedenindeki kayıpları dürüstçe söyler. Ancak değerini kaybetmiş biri gibi konuşmaz. Tam tersine, kralın en kırılgan zamanında yaptığı cömert hizmet zaten onun ağırlığını göstermiştir. Şimdi ödül peşinde koşmaması sadakatinin çıkar hesabı olmadığını daha da gösterir.

Barzillay Kimham’ı önerir; Davut da onu yanına almayı kabul eder. Böylece bir kuşağın sadakati başka bir kuşağa alan açar. Barzillay kendisi saraya gitmez ama ilişkisini geleceğe taşır. Kutsal Kitap’ta hizmet her zaman “Ben devam etmeliyim” biçiminde değildir. Bazen olgunluk, ne zaman geri çekileceğini ve başka birine yer açacağını bilmektir.

Davut onu öper, kutsar ve Barzillay evine döner. İç savaş boyunca gördüğümüz hırs, ihanet ve kanın arasında bu sahne sakin bir nefes gibidir. Barzillay ne taht ister ne ödül. Kriz sırasında gerekeni yapmış, sonra da evine dönmüştür. Sadakatin en temiz biçimlerinden biri bazen budur: Görünür başarıdan pay istemeden doğru zamanda yanında olmak.

Ama bölüm bu sıcaklıkla bitmez. Davut Gilgal’a geçtiğinde Yahuda halkı ve İsrail’in bir kısmı ona eşlik eder. Ardından oymaklar arasında tartışma patlar. İsrailliler Yahudalıları “Kralı neden bizden çaldınız?” diye suçlar. Yahuda “Kral bizden biri” diye cevap verir. İsrail ise “Kralda on payımız var” diyerek sayısal hak iddia eder. Birlik yeniden kurulmuş görünürken, dil hızla rekabete dönüşür.

Bu tartışma küçük bir protokol meselesi değildir. İç savaşın altında zaten var olan kabile geriliminin hâlâ canlı olduğunu gösterir. Kuzey oymakları Davut’u geri getirme fikrini önce kendilerinin konuştuğunu hatırlatır; Yahuda ise akrabalık ayrıcalığını öne çıkarır. Her iki taraf da “Bizim hakkımız daha fazla” dili kullanır. Kralın dönüşü ortak sevinç olmak yerine sahiplik yarışına dönüşür.

Burada kullanılan “pay” dili, kralı ortak bir antlaşma düzeninin başı olmaktan çıkarıp sahip olunacak bir kaynak gibi görme tehlikesini açığa çıkarır. Yahuda “bizden biri” der; İsrail “onda on payımız var” der. İki taraf da kendine ait hak üzerinden konuşur, fakat hiçbiri önce ötekinin yarasını sormaz. İç savaş sonrasında en gerekli şey karşılıklı dinleme ve alçakgönüllülükken, dil hızla hak hesabına döner. Bir topluluk kendisini yalnız ne kadar temsil edildiği üzerinden tanımlamaya başladığında kardeşlik kolayca muhasebeye dönüşebilir.

Anlatıcının son cümlesi rahatsız edicidir: Yahudalıların sözleri İsraillilerinkinden daha serttir. Böylece bölüm uzlaşmayla değil yükselen tonla kapanır. Davut Yeruşalim’e dönmektedir ama ülkenin kalbi tam birleşmemiştir. 20. bölümde bu çatlak hemen yeni bir isyana dönüşecektir. Bu nedenle 19. bölümün “mutlu son” olduğunu söylemek erken olur.

Kırılgan barışın doğası burada açıkça görülür. Bir savaşın bitmesi, savaşa yol açan bütün duyguların bitmesi demek değildir. İnsanlar silahı bırakabilir ama hak, onur, aidiyet ve temsil kavgası sürebilir. Gerçek uzlaşma yalnız aynı kralın altında durmak değil, birbirini rakip mirasçı gibi görmekten vazgeçmektir. İsrail ve Yahuda henüz oraya gelmemiştir.

Davut’un dönüşü bu yüzden hem umut hem uyarıdır. Kral yeniden halkının arasındadır; Şimi o gün öldürülmemiştir; Mefiboşet konuşabilmiştir; Barzillay onurlandırılmıştır. Bunlar küçümsenecek şeyler değildir. Fakat çözülmemiş meseleler de vardır. Kutsal Kitap barışı propaganda gibi anlatmaz. Yeniden birleşmenin sevincini gösterirken, bir sonraki kopuşun sesini de duyurur.

02 — BİRLİKTE ÇALIŞIN

Davut’un yasının gerçekliği ile askerlerine karşı sorumluluğu aynı anda nasıl korunabilirdi? Kendi acınızın başkalarını görünmez hâle getirdiği zamanlar oldu mu?
Şimi Davut güçsüzken onu lanetlemiş, güçlü döndüğünde af istemiştir. Sizce bağışlama ile safdillik arasındaki sınır nasıl korunabilir?
Mefiboşet ve Siva’nın çelişen anlatıları, yalnız tek tarafı dinleyerek karar verme alışkanlığımız hakkında bize ne söylüyor?
Barzillay’ın saray ödülünü reddedip kendi evine dönmesi, başarı ve görünürlük anlayışınıza nasıl meydan okuyor?
Yahuda ile İsrail’in kralı “bizim” diye sahiplenme kavgası, bugün topluluklarda aidiyetin nasıl rekabete dönüşebildiğini düşündürüyor?

03 — HAYATA TAŞIYIN

Acınızı inkâr etmeden sorumluluğa geri dönün

Yas tutmak zayıflık değildir. Fakat acınız yüzünden size bağlı insanların tamamen görünmez hâle geldiğini fark ederseniz bunu ciddiye alın. Gerektiğinde dinlenin, destek alın; ama zamanı geldiğinde kapıya yeniden çıkın.

Sert uyarının içindeki gerçeği ayırt edin

Yoav’ın üslubu örnek alınacak kadar yumuşak değildir; yine de söylediği şeyin bir kısmı doğrudur. Sizi uyaran kişinin karakter kusurları varsa bile, söylediklerinde doğruluk payı olup olmadığını ayrıca değerlendirin. Haberciyi sevmemek mesajı otomatik olarak yanlış yapmaz.

Gücünüz varken intikamı erdem sanmayın

Davut, kendisini lanetleyen Şimi’yi dönüş gününde öldürmez. Elinizde cezalandırma, küçük düşürme veya misilleme gücü olduğunda “Yapabiliyorum” ile “Yapmalıyım” arasındaki farkı düşünün. Güç, kullanıldığında değil bazen tutulduğunda da görünür.

Tek anlatıyla hüküm vermeyin

Siva’nın anlattığı hikâye 16. bölümde Davut’a yeterli gelmişti; 19. bölümde Mefiboşet konuşunca tablo değişti. Özellikle çatışmada, ikinci tarafı dinlemeden kesin karar vermemeye çalışın. Hızlı hüküm çoğu zaman adaletin düşmanıdır.

Yaşlılığı değersizlik gibi görmeyin

Barzillay seksen yaşında, sınırlarının farkında ama hâlâ onurlu ve etkili bir adamdır. Yaşlı insanları yalnız ihtiyaç sahibi olarak değil, hikâye, bilgelik, sadakat ve karar sahibi kişiler olarak görün. Onların ne istediğini onlar adına varsaymayın.

Ne zaman geri çekileceğinizi bilin

Barzillay her ödülü kendisi için toplamaz; Kimham’a alan açar. Hayatınızın bazı dönemlerinde sadakat, ön planda kalmak değil başka birinin ilerlemesini desteklemek olabilir. Yer bırakmak da hizmettir.

Barışı yalnız silahların susması sanmayın

İç savaş bitmiştir ama Yahuda ile İsrail’in dili hâlâ yaralıdır. Bir tartışma sona erdiğinde ilişkinin gerçekten iyileştiğini varsaymayın. Kırgınlık, temsil, onur ve aidiyet meseleleri hâlâ konuşulmayı bekliyorsa onları ertelemenin yeni bir çatışma üretmesine izin vermeyin.