İbraniler 11 — İmanla Yaşayanlar

İbraniler 11. Bölümü Kutsal Kitap'tan Okuyun

GİRİŞ

İbraniler'in onuncu bölümü, geçmişte kayba ve baskıya dayanmış bir topluluğu güvenini bırakmamaya çağırıyordu. Yazar hemen ardından imanı yaşayan insanların uzun hikayesini anlatır; çünkü dayanıklılığın nasıl göründüğünü yalnız buyrukla değil tanıklıkla da göstermek ister. Bu kişiler aynı dönemde yaşamamış, aynı görevi taşımamış ve aynı sonuca ulaşmamıştır. Kimi yola çıkmış, kimi ev halkını korumuş, kimi yönetici olmuş, kimi de dünyada yeri kalmamış gibi dolaşmıştır. Ortak yanları koşulları kontrol etmek değil, Tanrı'nın henüz görülmeyen sözüne güvenmektir (İbraniler 10:35–39).

Bölümün iki ayrı yarısı birlikte okunmadığında iman yanlış anlaşılır. İlk bakışta denizden geçiş, surların yıkılması ve ölümden geri dönenler, imanın her zaman görünür bir başarı getirdiğini düşündürebilir. Fakat aynı yazar, salıverilmekten vazgeçenleri, alaya alınanları, hapse atılanları ve öldürülenleri de övgüyle anar (İbraniler 11:33–38). Onların imanı başarısız sayılmaz; Tanrı'nın vaadi, yaşamlarının son gününde henüz bütünüyle gerçekleşmemiş olsa bile güvenilir kalmıştır. Böylece bölüm, imanımızın nesnesini sonuçlarımızdan ayırıp onu vaat eden Tanrı'ya bağlar.

01 — METNİ ANLAYIN

Henüz görülmeyen vaade göre yaşamak

Yazar imanı, umut edilenlere güvenmek ve görülmeyenlerin varlığından emin olmak sözleriyle tanıtır (İbraniler 11:1). Bu ifade insanın kendi hayalini ne kadar kuvvetle kurduğuyla ilgili değildir. İmanın dayanağı, söz veren Tanrı'nın güvenilir karakteridir; yazarın anlattığı örneklerin her biri belirli bir Tanrısal söz, çağrı veya vaatle ilişkilendirilir. İman bugünkü yürüyüşü, henüz gözle görülmeyen ama Tanrı tarafından bildirilen geleceğe göre düzenler.

Ataların iyi tanıklık alması onların yaşamlarında hiçbir hata bulunmadığı anlamına gelmez (İbraniler 11:2). Yazar biraz sonra İbrahim'i, Yakup'u, Musa'yı ve İsrail tarihinden ağır kusurları bilinen başka kişileri anacaktır. İman bu kişilerin biyografilerini kusursuzlaştıran bir perde haline gelmez. Tanrı'nın beğenisini kazandıran şey, yaşamın nihai güvenini kendilerine değil O'na bağlamalarıdır. İbrahim Mısır'da korkuyla davranmış, Yakup ailesi içinde ağır sorunlar yaşamış ve Musa yanlış bir öfkeyle adam öldürmüştür; bu ayrıntılar Kutsal Kitap'ın başka sahnelerinde açıkça yer alır (Yaratılış 12:10–20; Mısır'dan Çıkış 2:11–12). Bu nedenle iman tanıklarını örnek alırken onların her kararını doğru saymak yerine Tanrı'ya yöneldikleri gerçek anlara dikkat ederiz.

Yaratılışı imanla anlamak da aynı bakışın başlangıcıdır (İbraniler 11:3). Gözlerimiz evrenin düzenini ve maddi varlıkları görür, fakat yaratılışın Tanrı'nın buyruğuna dayanan kaynağını doğrudan gözümüzle izlemeyiz. Yazar burada dünyanın hangi fiziksel aşamalarla oluştuğuna ilişkin ayrı bir araştırma yürütmez; yaratılan her şeyin kaynağı olarak Tanrı'nın sözünü gösterir. Görünen dünya gerçek ve incelenmeye değer bir yaratılıştır, fakat kendi kaynağına ilişkin son sözü kendi başına söyleyemez. Böyle bakınca iman, yaratılışın maddi gerçekliğini küçümsemeden onu Yaratan'a karşı bağımsız saymamamızı sağlar. İman, var olanı göz ardı etmek yerine varlığın kaynağını Tanrı'nın konuşmasında arar.

Habil'in sunduğu kurbanın kabul edilmesi imanla ilişkilendirilir (İbraniler 11:4). Yaratılış 4:3–10 anlatısında kardeşlerin getirdikleri sunular ve ardından gelen kıskançlık ile cinayet yer alır. İbraniler, Habil'in Tanrı'nın beğenisini iman sayesinde kazandığını özellikle belirtir; sunular arasındaki farkın bütün gerekçelerini ise açıklamaz. Bundan dolayı yalnız kurbanın maddi türüne bakarak kesin bir kabul kuralı kurmak metnin söylemediğini eklemek olur. Habil'in ölümünden sonra da konuşan tanıklığı, Tanrı'ya güvenin insan ömründen daha uzun bir iz bırakabildiğini gösterir.

Hanok'un yaşamı kısa anlatılır, fakat Tanrı'yı hoşnut etme düşüncesi onda çok belirgindir (İbraniler 11:5–6). Yaratılış 5:21–24 Hanok'un Tanrı'yla yürüdüğünü ve Tanrı'nın onu aldığını söyler. İbraniler, onun ölümü tatmadan yukarı alınışını Tanrı'ya güvenle bağlar. Ardından Tanrı'ya yaklaşanın O'nun varlığına ve kendisini arayanları ödüllendirdiğine inanması gerektiğini ekler. Ödül sözü, Hanok'un yaşadığı olağanüstü sonun bütün imanlılar için aynı biçimde gerçekleşeceği vaadi değildir. Sonraki örneklerde bazı imanlılar ölümü görürken bazıları zulüm altında ölecektir. Tanrı'ya yaklaşmanın boşuna olmadığı güvencesi, herkese aynı yaşam öyküsünü vaat etmez.

Nuh'un imanı, başkalarının henüz görmediği bir tehlike hakkında verilen söze cevap olarak görünür (İbraniler 11:7). Uyarıyı ciddiye alarak ailesi için gemi yapar; Yaratılış 6:13–22 bu uzun hazırlığı Tanrı'nın buyruğu içinde aktarır. Gemiyi yapmak, Nuh'un bütün geleceği bildiği veya yaklaşan olayın her ayrıntısını hesapladığı anlamına gelmiyordu; bildiği, uyarıyı verenin güvenilir olduğuydu. Bu güven uzun süreli emeğe dönüştü ve ev halkının kurtuluşuna hizmet etti. Böylece iman, yalnız doğru bir kanaati zihinde tutmakla sınırlı kalmadan somut itaate dönüşür.

Nuh hakkında kullanılan son ifade özellikle önemlidir: imana dayanan doğruluğun mirasçısı olmuştur (İbraniler 11:7). Tufan öncesinde gemi yapmaya başlaması, kendisini başkalarından ahlaken üstün gösterme çabası olarak sunulmaz. İman, Tanrı'nın açıklamasına güvenerek verilen kararı ve o kararın ardından gelen emeği birleştirir. Habil'in sunusu ve Hanok'un yürüyüşüyle birlikte düşünüldüğünde Tanrı'nın beğenisi yalnız olağanüstü olaylara bağlanamaz; günlük sadakat de O'nun önündedir. Yazar örnekleri birbiriyle yarıştırmadan bunların hepsine aynı iman adını verir.

Yola çıkan, çadırda yaşayan ve geleceği bekleyenler

İbrahim'e verilen çağrı, ayrıntılı bir yol haritasıyla gelmedi (İbraniler 11:8). Yaratılış 12:1–4 Tanrı'nın ona ülkesinden çıkmasını ve gösterilecek yere gitmesini buyurduğunu anlatır. İbrahim yola çıktığında vaadin tüm gerçekleşmesini görmüş değildi; gidişin yönünü belirleyen kendi kesinliği değil Tanrı'nın sözüydü. İman, geleceği bütünüyle hesaplayabildiği için değil, Tanrı'nın bildirdiği kadarına güvenerek bilinmeyen yolda yürür.

İbrahim vaat edilen ülkede bile çadırda oturdu; İshak ile Yakup da aynı vaadin mirasçıları olarak bu yabancılığı paylaştı (İbraniler 11:9–10). Vaat edilmiş toprakla çadır yaşamı arasındaki fark gerçekti, fakat vaat boşa çıkmış değildi. İbrahim, kurucusu Tanrı olan temelli kenti bekliyordu. Bu kent görüntüsü, umudunun yalnız elde edilecek bir parça araziyle sınırlı olmadığını açığa çıkarır. Tanrı'yla kalıcı yaşam, bütün geçici yerleşimlerin ötesinde duran hedef olarak görülür.

Çocuk vaadinde aynı güven başka biçimde sınandı. Türkçe metin, İbrahim'in yaşı geçmiş ve Sara kısır olduğu halde, vaat edeni güvenilir saydığı için çocuk sahibi olmaya güç bulduğunu anlatır (İbraniler 11:11–12). Yazarın ağırlık verdiği konu, vaat edenin güvenilirliğinin yaşlılık ve kısırlık gibi görünür engeller karşısında belirleyici oluşudur. Yaratılış 18:11–15 Sara'nın başta güldüğünü de kaydeder. Böylece anlatılan güven, hiçbir zaman soru veya tereddüt yaşamamış kusursuz insanların hikayesi değildir. Tanrı'nın sözü, insanın kendi durumunu son hüküm kabul etmediği bir gelecek açar.

Yazar birden bu kişilerin vaat edilene bütünüyle kavuşmadan öldüğünü söyler (İbraniler 11:13–16). Bu, önceki örneklerin başarısızlığını ilan eden bir cümle değildir; umutlarının ne kadar ileriye uzandığını gösterir. Kendilerini yeryüzünde yabancı ve konuk olarak tanımlarlar; ayrıldıkları eski ülkeye dönme imkanına rağmen daha iyi bir vatan isterler. Bekledikleri kalıcı kent, Tanrı'nın onlar için hazırladığı yerdir. Bu insanlar umutlarının boşa çıktığını söylemeden öldüler. Çünkü inandıkları Tanrı'nın işi kendi ömürlerinin sınırında bitmeyecekti; vaat, onların yokluğunda da Tanrı'nın elinde kalacaktı.

İbrahim'in İshak'la sınanması, vaat ile görünen koşullar arasındaki en ağır karşılaşmalardan biridir (İbraniler 11:17–19). İshak, soyun kendisi aracılığıyla devam edeceği söylenmiş oğuldur; buna rağmen İbrahim onu sunmaya hazırdır. İbraniler, onun Tanrı'nın ölüleri bile diriltebileceğini düşündüğünü belirtir; vaadin gerçekleşme yolunu kendisi belirleyemeyeceği noktada Tanrı'nın gücünü hesaba katmıştır. Yaratılış 22:1–18 sonunda Tanrı oğlun öldürülmesini durdurup kurban sağlar; burada insan kurbanını genel dini uygulama gibi sunmak vahim bir yanlış olur. Yazarın amacı olağanüstü bir davranışı çoğaltmak değil, Tanrı'nın vaadini ölümün sınırında bile güvenilir sayan imanı göstermektir.

İshak'ın, Yakup'un ve Yusuf'un ölümün yakınındaki sözleri de aynı geleceğe dönüktür (İbraniler 11:20–22). İshak gelecek kuşakları kutsar; Yakup Yusuf'un oğulları için dua edip tapınır. Yusuf ise Mısır'da ölürken İsrailoğullarının oradan çıkacağına güvenerek kemikleri hakkında buyruk verir (Yaratılış 50:24–25). Vaat bütün görkemiyle onların yaşamları sırasında gerçekleşmedi. Ölüm yaklaşırken bile Tanrı'nın sözüne güvenmeyi sürdürmeleri, insan ömrüyle sınırlanamayan bir sadakatin tanıklığıdır. Yusuf'un Mısır'da bırakılacak kemiklerinden söz etmesi, gelecek kuşağın gerçekten çıkacağına duyduğu güveni gözle görülür bir isteğe dönüştürdü.

Musa'nın öyküsü, Tanrı halkıyla özdeşleşmenin bedelini görünür kılar (İbraniler 11:23–26). Anne babası kralın ölüm buyruğuna rağmen bebeği korur; Musa büyüyünce firavunun kızının oğlu olarak anılma ayrıcalığını reddeder. Halkıyla birlikte baskı görmeyi geçici saray rahatlığına yeğler. Yazar bu seçimi ödülü düşünerek verilen bir iman kararı olarak anlatır. Musa'nın bütün tarihsel bilincini bugünkü Hristiyan kelimeleriyle açıklamaya çalışmadan, İbraniler'in onu Mesih uğruna aşağılanma çizgisinde nasıl okuduğuna dikkat etmeliyiz.

Musa görünmeyen Olan'ı görür gibi dayanmış ve Fısıh'la ilgili Tanrı buyruğuna uymuştur (İbraniler 11:27–28). Mısır'dan Çıkış 12:21–30 anlatısında kanın kapılara sürülmesi İsrail'in kurtuluş işareti olur. Yazar bu olayların tümünü imanın tarihsel eylemleri olarak birleştirir. Mısır'dan Çıkış 2:14–15 Musa'nın bir aşamada korkup kaçtığını da anlatır; bu yüzden onun yaşamının her anını korkusuzluk hikayesine dönüştürmek doğru değildir. Musa'nın örneği, tehlikeyi yok saymak yerine vaat eden Tanrı'ya bağlanarak hareket eden kararlı güveni gösterir.

Kurtuluşu görenlerle acıya dayananlar aynı imanla anılır

İsraillilerin denizden geçişi, iman sayesinde gerçekleşen toplu bir kurtuluş olarak anılır (İbraniler 11:29). Türkçe metindeki adıyla Kamış Denizi'nden geçiş, Mısır'dan Çıkış 14:21–31 anlatısında suların arasından açılan yolla ve Mısırlıların boğuluşuyla birlikte hatırlanır. Suların ortasında yürüyen halkın güveni Tanrı'nın kurtarıcı buyruğuna cevap olarak görülür. Aynı yolu Mısırlıların da denemesi, görünürdeki hareketin tek başına güvenli sonuç vermediğini gösterir. Yazar kurtuluşun kaynağını Tanrı'nın halkı için gerçekleştirdiği müdahalede bulur.

Eriha'daki surlar yedi gün süren yürüyüşten sonra yıkılır (İbraniler 11:30). Yeşu 6:1–20 olayını sıradan bir savaş tekniği olarak değil Tanrı'nın emrine itaat eden halkın hikayesi olarak anlatır. Hemen ardından Rahav'ın yabancı casusları dostça kabul etmesi anılır (İbraniler 11:31). Rahav'ın geçmişine ilişkin açık sözler saklanmaz, ama yazar onun güvenle yaptığı karşılamayı Tanrı'ya iman kapsamında değerlendirir. Kurtuluş anlatısında bir yabancının adı, halkla birlikte iman edenlerin arasında yer bulur. Tanrı'nın halkına güvenen bir yabancının adı, iman tanıklarının arasında yer alır.

Yazar sonra tarih içinden birçok isim sayar: Gidyon, Barak, Şimşon, Yiftah, Davut, Samuel ve peygamberler (İbraniler 11:32). Bu isimlerin hayatları birbirinden çok farklıdır ve bazıları ciddi ahlaki sorunlar taşır. İbraniler onların kusurlarını silerek yeni biyografiler yazmaz; Tanrı'nın güvenilirliğine karşılık verdikleri imanı öne çıkarır. Bazı kişiler ülkeler ele geçirir, adalet sağlar ve ateşten ya da tehlikeden kurtulur (İbraniler 11:33–34). Buradaki başarılar insan becerisini yüceltmek için değil Tanrı'nın vaatlerine güvenen insanların tanıklığını göstermek için anılır.

Bölümün en önemli dönüşü, aynı iman anlatısında bambaşka sonuçların da yer almasıdır (İbraniler 11:35–38). Bazıları kaybettikleri sevdiklerini yaşama dönerken başkaları salıverilmeyi kabul etmez; daha iyi bir diriliş umuduyla işkenceye katlanır. Kimileri alaya alınır, zincirlenir, taşlanır veya öldürülür. Yazar onların imanına bir eksiklik yüklemez; tersine dünya onlara layık değildi der. Böylece iman ile bu dünyada güvenli ve rahat sonuca ulaşmak arasına kesin bir ayrım koyar.

Bu kişilerin yoksulluk içinde dolaşması veya öldürülmesi, bize acının kendisinin iyi olduğunu söylemez. Zulüm ve şiddet gerçek kötülüklerdir; Tanrı'nın sözü onları iyi eylemler haline getirmez. Anlatının yücelttiği şey, rahatlığın kaybında bile Tanrı'nın vaadini bırakmayan sadakattir. Yazar bu bölümde zulme uğrayan kişilerin çoğunu isimlendirmeden onların dayanışma, yoksulluk ve ölüm içindeki sadakatini anımsatır. Anonim bırakılan imanlıların da Tanrı'nın beğenisini kazanmış sayılması, görünür ün ile Tanrı'nın değerlendirmesinin birbirinden ayrılabildiğini gösterir. Bölümün büyük karşılaştırması, yaşama kavuşanlarla ölüm karşısında diriliş bekleyenlerin aynı iman altında bulunmasıdır.

Son iki ayet bütün geçmişi bugüne bağlar (İbraniler 11:39–40). Tanrı'nın beğenisini kazanmış olmalarına rağmen hiçbiri vaat edilene nihai anlamda kavuşmuş değildir. Yazar, Tanrı'nın bizim için daha iyi bir şey hazırladığını ve onların bizden ayrı yetkinliğe erişmeyeceğini söyler. Bu düşünce Eski Antlaşma imanlılarını değersizleştirmez; onları Mesih'te tamamlanacak ortak kurtuluş hikayesinin içinde görür. Tanrı'nın vaadinin tüm meyvesi bir tek kuşağın ömrüne sığmaz.

İbraniler 10'un sonunda gereken dayanıklılık şimdi ete kemiğe bürünür: kimi imanla bekler, kimi yola çıkar, kimi baskı görür, kimi görevini tamamlamadan ölür. Bir sonraki bölümün yarışı bu tanıkların ardından başlayacaktır (İbraniler 12:1–2). Yazar okurun gözünü onların kişisel kudretine dikmesini istemez; tanıklıkları bizi imanın öncüsü ve tamamlayıcısı İsa'ya götürür. İman bu anlamda yalnız bir başlangıç kararı değil ömür boyunca değişen durumlarda güvenilen kişiye sadakat içinde yürümektir. Belirleyici olan, koşulların ne kadar parlak sonuçlandığından önce sözünü tutan Tanrı'dır.

02 — BİRLİKTE ÇALIŞIN

İbraniler 11:1–7 imanı görünmeyene dair rastgele iyimserlikten hangi somut yönleriyle ayırır?
İbrahim'in vaat edilmiş ülkede çadırda yaşaması ve bir kenti beklemesi (İbraniler 11:8–16), vaat ile hemen gerçekleşen sonuç arasındaki ilişkiyi nasıl gösterir?
İshak'la sınanma ve Musa'nın saray ayrıcalığını bırakması (İbraniler 11:17–26), görünür kayıp karşısında Tanrı'nın sözüne güvenmeyi nasıl farklı biçimlerde anlatır?
İmanla kurtulan ve imanla öldürülen kişilerin aynı bölümde övgüyle anılması (İbraniler 11:32–38) başarı hakkındaki hangi beklentiyi düzeltir?
İbraniler 11:39–40 geçmiş iman tanıklarıyla bugünkü Mesih topluluğunun umutlarını nasıl aynı tamamlanma noktasına bağlar?

03 — HAYATA TAŞIYIN

Tanrı'nın güvenilir sözüne dayanmakla kendi istediğim sonuca bağlanmak arasındaki farkı bugün düşünmek gerekir. İbrahim gideceği yeri ayrıntısıyla bilmeden yola çıktı; bildiği, kendisini çağıran Tanrı'nın sözüydü. Önümdeki her belirsizliği çözemesem de Tanrı'nın zaten açıkça bildirdiği sorumluluklarda sadık olabilirim. Bu hafta almayı ertelediğim bir doğru kararı, geleceğin tamamını bilme isteğinden ayırmayı deneyebilirim.

Uzun bekleyiş sırasında sözün gerçekliği konusunda kolayca kuşku duyabiliriz. İbrahim, İshak ve Yakup vaat edilen yerde çadırda yaşadı; geçiciliğin içinde daha sağlam bir kent bekledi. Bugün hayatımızdaki geçici düzene sahip çıkarken onu Tanrı'nın vaat ettiği son yurt haline getirmekten kaçınabiliriz. Özellikle bir plan geciktiğinde, gecikmeyi tek başına Tanrı'nın güvenilmezliğine kanıt saymamaya dikkat etmeliyiz.

Bölümün ölüm döşeğindeki iman tanıkları, hayatı yalnız bu hafta elde ettiklerimizle ölçmememizi öğretiyor. Yusuf kendi ölümünden sonra halkının yaşayacağı çıkışa güvenerek kemikleri hakkında söz söyledi. Bazı doğru kararların meyvesi bize değil, arkamızdan gelecek insanlara ulaşabilir. Ailede ve kilisede bugün gösterilen sadakat, sonuçları bizim görmeyeceğimiz bir gelecek için de önem taşır.

Musa'nın halkıyla birlikte baskı görmeyi seçmesi, rahatlıkla doğru olanın her zaman aynı yola çıkmadığını gösterir. Ancak bu örneği tehlikeyi düşüncesizce arama buyruğuna çevirmek de doğru olmaz; metin belirli bir çağrıya verilen cevabı anlatır. Bulunduğumuz yerde bir ayrıcalık başka insanların ezilmesine göz yummamızı gerektiriyorsa o ayrıcalığın bedelini yeniden düşünmeliyiz. Musa'nın kararı, Tanrı'nın halkına bağlılığın insanın yaşam önceliklerini gerçekten etkileyebildiğini gösterir.

İbraniler 11 bize sıkıntıya uğrayan kardeşi imanı az olmakla suçlamamayı da öğretir. Aynı yazarın övdüğü bazı kişiler ateşten kurtulmuş, bazıları ölümle karşılaşmıştır. Acı çeken kişiye kolay bir başarı formülü sunmak yerine, onunla dayanışmak ve Tanrı'nın diriliş umudunu hatırlatmak daha uygundur. Kişi mucizevi kurtuluş yaşamamış olsa bile Tanrı'nın önündeki değeri azalmış sayılmaz.

Bütün iman örneklerinin sonundaki ortak vaat, bakışımızı Mesih'e yöneltmelidir. Başkalarının güçlü hikayeleri bize cesaret verir, fakat kurtuluşun tamamlayıcısı onlar değildir. Bu bölümün ardından gelen çağrıda gözler İsa'ya çevrilir; tanıkların yeri O'nun yerine geçmek değil O'na işaret etmektir. Kendimize her gün şu soruyu sormak yararlı olabilir: Bugünkü sadakatimi kimin başarısı üzerine kuruyorum, kendi denetimime mi yoksa Tanrı'nın Mesih'te verdiği söze mi?

Kaynaklar

İbraniler 11 — Kutsal Kitap, Türkçe; ayrıca bölüm içindeki çapraz ayet bağlantıları, Kutsal Kitap (Türkiye Çağdaş Çeviri).
Yaratılış 12; Yaratılış 22; Mısır'dan Çıkış 12; Yeşu 6 (kanonik anlatıların olay bağlamları).

İlgili Araştırmalar ve Okumalar

Çalışmalarım