Levililer 20 — Kutsal Halk, Ciddi Sınırlar

Bu Metin Nasıl Hazırlandı?

Bu çalışma, Türk edebiyatının edebi üslup zenginliğini yansıtan hibrit bir yapay zeka modeli desteğiyle taslaklandırılmış; teolojik doğruluk, bağlamsal derinlik ve editoryal içerik kontrolü Veritas Liberat ekibi tarafından gerçekleştirilerek gerekli düzeltmeler yapılmış ve yayına hazırlanmıştır. Veritas Liberat ekibi hataları ayıklar, teolojik kavramları doğrular, metnin ruhunu işler ve son sözü söyler. Ölçüyü de Veritas Liberat ekibi belirlemez: Ölçüyü Kutsal Kitap belirler. "Yapay zeka bizim için sadece zengin bir çırak, insan ise metne ruhunu veren ustadır."

Kutsal Kitap metni: Levililer 20. bölümü okuyun

GİRİŞ

Levililer 18 bize hangi cinsel ve dinsel davranışların yasak olduğunu göstermişti. Levililer 20 aynı alanların önemli bir bölümüne yeniden döner; fakat bu kez soru değişir: Bu sınırlar çiğnendiğinde ne olur? Bölüm yasakları yeniden saymakla kalmaz, antlaşma topluluğu içindeki sonuçlarını da gösterir.

Türkçe metin bölüme “Günahın Bedeli” başlığını verir. Bu başlık bölümün tonunu iyi yakalar. Molek’e çocuk sunmak, cincilere ve ruh çağıranlara yönelmek, anne-babaya lanet etmek, zina, yakın akrabalarla yasak cinsel ilişkiler, erkek-erkeğe cinsel ilişki ve hayvanlarla cinsel ilişki artık yalnız “yapmayacaksınız” biçiminde değil, antlaşma topluluğu içindeki sonuçlarıyla birlikte ele alınır (Lev. 20:1–21).

Cezalar da tek tip değildir. Bazı ihlaller ölüm cezası taşır. Bazıları kişinin halkın arasından atılmasıyla sonuçlanır. Bazıları için “çocuk sahibi olmayacaklar” denir. Bu farklılıklar Levililer’in bütün cinsel ve dinsel ihlalleri mekanik biçimde aynı kategoriye koymadığını gösterir.

Ama bölüm yalnız cezaların listesi değildir. Tam ortasında şu çağrı yükselir: “Kendinizi bana adayın, kutsal olun. Tanrınız RAB benim. Kurallarıma uyacak, onları yerine getireceksiniz. Sizi kutsal kılan RAB benim.” (Lev. 20:7–8).

Sonunda aynı düşünce yeniden gelir: RAB İsrail’i öteki uluslardan ayırmıştır; halk da temiz ile kirliyi ayırt edecek ve RAB’be ait kutsal bir halk olarak yaşayacaktır (Lev. 20:22–26).

Bu nedenle Levililer 20’nin merkezi yalnız “ceza” değildir. Merkez aidiyettir. Tanrı halkını kendisine ayırmıştır; halkın yaşamı da bu aidiyeti yansıtmalıdır.

01 — METNİ ANLAYIN

Kutsallık başka efendilere teslim edilemez

Levililer 20’nin sertliği, İsrail’in kime ait olduğu sorusundan doğar. Çocuk kurbanı, cincilik ve ruh çağırma farklı uygulamalar olsa da hepsi yaşamı ve ruhsal bağlılığı RAB’den başka bir otoriteye teslim eder. “Sizi kutsal kılan RAB benim” sözü, cezaların ortasında bölümün teolojik merkezini kurar.

Bölüm, Molek’e çocuk sunan kişiyle başlar. İsrailli ya da İsrail’in arasında yaşayan yabancı böyle bir şey yaparsa öldürülecek; ülke halkı onu taşlayacaktır (Lev. 20:1–2).

RAB bunun nedenini de açıklar: Çocuğunu Molek’e sunan kişi Tanrı’nın tapınağını kirletir ve kutsal adına leke sürer (Lev. 20:3).

Burada çocuk kurbanı yalnız aile içindeki korkunç bir şiddet eylemi değildir. Putperest ibadet, çocuk yaşamının yok edilmesi ve RAB’bin kutsal adının aşağılanması aynı eylemde birleşir.

Daha da çarpıcı olan, 4. ayette topluluğun sorumluluğunun ele alınmasıdır. Halk böyle bir şeyi görür de görmezden gelirse, RAB yalnız suçu işleyen kişiye değil, onu izleyen ve Molek’e yönelen çevresine de karşı duracağını söyler (Lev. 20:4–5).

Kutsallık yalnız “Ben yapmıyorum” diyerek tamamlanmaz. Topluluk, kendi içinde savunmasızın yok edilmesini görüp sessiz kalamaz.

Bu ilkeyi bugünkü kiliseye İsrail’in taşlama cezasını uygulayarak taşımıyoruz. Fakat kötülüğü örtme, özellikle çocuklara ve savunmasızlara zarar veren suçu “aile meselesi”, “itibar sorunu” ya da “aramızda kalsın” diye görmezden gelme hakkımız da yoktur. Kutsal bir topluluk, kötülüğü saklayarak kutsal kalamaz.

Cincilere ve ruh çağıranlara danışmayı RAB’be ihanet olarak tanımlar (Lev. 20:6). Bölümün sonunda cincilik yapan ya da ruh çağıran erkek veya kadın için ölüm cezası ayrıca tekrar edilir (Lev. 20:27).

Sorun yalnız geleceği öğrenme merakı değildir. İsrail rehberlik, koruma ve gizli bilgi için RAB dışında ruhsal kaynaklara yönelmemelidir.

Birinci Samuel 28’de Saul’un Endor’daki ruh çağıran kadına gitmesi bu sadakatsizliğin dramatik örneklerinden biridir (1Sa. 28:3–20). Saul RAB’den cevap alamayınca başka bir ruhsal kapıya gider.

Modern kültürde fal, astroloji, ruh çağırma, medyumluk ve benzeri uygulamalar bazen yalnız eğlence ya da kişisel gelişim diliyle sunulur. Levililer’in sorusu ise nettir: Rehberliği kimden arıyorsun? Bu soru meraktan daha derine, sadakatin yönüne iner.

Hristiyanın Tanrı’dan başka ruhsal otoriteler peşinde koşması, yalnız merak meselesi değildir; sadakat meselesidir. Ruhsal rehberliğin kaynağı da Tanrı’ya aitliğin bir parçasıdır.

Molek ve cincilik yasalarının hemen ardından RAB, “Kendinizi bana adayın, kutsal olun” der. Ardından daha da önemli bir cümle gelir: “Sizi kutsal kılan RAB benim.” (Lev. 20:7–8).

İki gerçek aynı anda tutulur. İnsan kendini RAB’be adayarak itaat eder; Tanrı ise onu kutsal kılan kaynaktır.

İsrail kendini RAB’be adayacak ve O’nun kurallarını yerine getirecektir. Fakat kutsallığının nihai kaynağı kendi ahlaki performansı değildir; “Sizi kutsal kılan RAB benim” diyen Tanrı’dır.

Bu denge Levililer boyunca önemlidir. Tanrı halkını Mısır’dan kurtarmış, kendisine ayırmış ve şimdi kutsal yaşama çağırmıştır. İtaat kurtuluşun fiyatı değil, kurtarılmış halkın yaşam biçimidir.

Yeni Antlaşma da aynı hareketi farklı bir antlaşma düzeninde sürdürür. Pavlus Korintliler’e geçmiş günahlarını hatırlattıktan sonra, “Ama yıkandınız, kutsal kılındınız, Rab İsa Mesih’in adıyla ve Tanrımız’ın Ruhu aracılığıyla aklandınız” der (1Ko. 6:9–11).

Tanrı kutsal kılar; kutsal kılınan insan da kutsal yaşamaya çağrılır. Lütuf ile itaat birbirinin rakibi değildir.

Aile ve beden sınırlarının ağır ciddiyeti

Ardından aile içi sadakat ve cinsel sınırlar gündeme gelir. Metin bu alanları özel zevk meselesi olarak bırakmaz; antlaşma topluluğunun düzeniyle ilişkilendirir. Hükümlerin cezaları aynı değildir, fakat ortak vurgu açıktır: Tanrı’nın halkı yakınlığı, akrabalığı ve bedeni kendi arzusuna göre yeniden tanımlayan bir topluluk olmayacaktır.

Annesine ya da babasına lanet eden kişinin öldürüleceğini söyler (Lev. 20:9). Bu hüküm modern okuyucuya özellikle sert gelir.

Bu ayeti küçük bir aile tartışmasında öfkeyle söylenmiş her kaba sözle mekanik olarak eşitlemek doğru olmaz. Eski Antlaşma hukuku burada anne-babaya karşı ciddi, antlaşmaya dayalı bir başkaldırı ve lanet dilini ele alır. Mısır’dan Çıkış 21:17’de de aynı ağırlıkta bir hüküm vardır (Çık. 21:17).

İsa Mesih anne-babaya saygı buyruğunu hafife alan dinî geleneği eleştirirken bu Eski Antlaşma hükmünü aktarır (Mat. 15:3–6). Fakat İsa’nın amacı öğrencilerine aile tartışmalarında ölüm cezası uygulama yetkisi vermek değildir; Tanrı’nın anne-babaya saygı buyruğunu insan geleneğiyle etkisizleştiren ikiyüzlülüğü ortaya çıkarmaktır.

Yeni Antlaşma anne-babaya saygı buyruğunu sürdürür (Ef. 6:1–3). İsrail’in sivil ceza düzeni kiliseye aynen taşınmaz; buyruktaki ahlaki ciddiyet ise kaybolmaz.

Zina eden erkekle kadının ölüm cezası alacağını söyler (Lev. 20:10). Ardından babanın karısıyla, gelinle ve başka yakın aile bağları içindeki yasak ilişkiler sıralanır (Lev. 20:11–12).

Levililer 18 bu ilişkileri yasaklamıştı; Levililer 20 cezalarını açıklar. Aynı ahlaki sınır bu kez topluluğun hukuk düzeni içinde ele alınır.

Cinsel günah burada yalnız özel hayatın meselesi değildir. Evlilik bağını, aile yapısını, akrabalık sınırlarını ve topluluğun kutsallığını yaralar.

Birinci Korintliler 5 bu konuda Yeni Antlaşma açısından özellikle önemli bir karşılaştırmadır. Korint kilisesinde bir adam babasının karısıyla yaşamaktadır; Pavlus bu davranışın putperestler arasında bile duyulmayacak kadar ciddi olduğunu söyler (1Ko. 5:1).

Fakat Pavlus kiliseye adamı öldürmesini söylemez. Onu cemaatten çıkarmalarını, günahı hoşgörü adı altında içlerinde tutmamalarını ister (1Ko. 5:2–5).

Bu fark çok öğreticidir. Levililer 20 Sina antlaşması altındaki İsrail’in hem dinsel hem sivil topluluk düzenini verir. Yeni Antlaşma kilisesi aynı devlet-ceza düzeni değildir. Kilisenin elinde kılıç değil, Müjde, öğreti ve cemaat disiplini vardır.

Ahlaki sınır devam edebilir; antlaşmaya dayalı ceza biçimi aynı şekilde devam etmek zorunda değildir. Yeni Antlaşma’nın cemaat disiplini örneği bu ayrımı gösterir.

Levililer 18:22’deki yasağı tekrar eder: “Bir erkek başka bir erkekle cinsel ilişki kurarsa…” (Lev. 20:13). Levililer 20 burada İsrail’in antlaşma hukuku içindeki cezasını da açıklar.

Metnin doğrudan konusu yine erkek-erkeğe cinsel eylemdir. Modern “cinsel yönelim” ya da “kimlik” kategorileri ayetin kelime dağarcığında değildir. Bu nedenle metnin söylediğini bu düzeyde tutmak gerekir.

Aynı zamanda ceza hükmünü bugünkü kiliseye doğrudan uygulamak doğru değildir. Yeni Antlaşma kiliseye cinsel günah işleyen kişileri infaz etme yetkisi vermez. Birinci Korintliler 5’te görüldüğü gibi, açık ve tövbesiz cinsel günaha karşı kilisenin aracı cemaat disiplini ve tövbeye çağrıdır.

Yeni Antlaşma erkek-erkeğe cinsel eylemi ahlaki olarak olumlamaz; Pavlus bunu başka cinsel günahlarla birlikte ele alır (Rom. 1:26–27; 1Ko. 6:9–11). Fakat aynı Müjde bütün günahkârlara temizlenme ve yeni yaşam çağrısı sunar.

Bu nedenle Levililer 20:13 iki şekilde kötüye kullanılmamalıdır: ne ayetin açık ahlaki hükmü yok sayılmalı ne de ayet eşcinsel eğilim yaşayan insanlara yönelik nefret, aşağılama ya da şiddetin ruhsatı hâline getirilmelidir. Metne sadakat ile insan onurunu korumak birbirine karşıt değildir.

Kilise insan öldürmeye değil, günahkârları Mesih’e çağırmaya gönderilmiştir. Müjde’nin aracı kılıç değil, söz, disiplin ve tövbeye çağrıdır.

Erkek ya da kadının hayvanla cinsel ilişki kurmasını ölüm cezasıyla yasaklar (Lev. 20:15–16).

Bu yasak Levililer 18:23’te de bulunuyordu. Burada cezası açıklanır.

Davranış insan ile hayvan arasındaki yaratılış sınırını ihlal eder. Yaratılış 2’de hayvanlar arasında Âdem’e uygun bir eş bulunmaz; kadın ve erkek birlikteliği özel biçimde anlatılır (Yar. 2:18–24).

Levililer’in cinsel etiği yalnız rızaya indirgenmez. Yaratılış, akrabalık, evlilik ve tür sınırları da cinsel davranışın ahlaki değerlendirmesinde rol oynar.

Bölümün ceza sisteminin tekdüze olmadığını özellikle gösterir. Üvey kız kardeşle cinsel ilişki kuranlar halkın arasından atılır (Lev. 20:17). Âdet dönemindeki cinsel ilişkide de ikisinin halkın arasından atılacağı söylenir (Lev. 20:18). Teyze ya da halayla ilişki “suçun cezasını çekme” diliyle anlatılır (Lev. 20:19). Amcanın karısıyla ya da kardeşin karısıyla ilişki için ise çocuksuzluk hükmü verilir (Lev. 20:20–21).

Bu farklılıkların her birinin arkasındaki tam hukuki mantık açıklanmaz. Neden bir ihlal ölüm, biri topluluktan atılma, biri çocuksuzluk sonucu taşır? Bazı karşılaştırmalar yapılabilir; fakat metin ayrıntılı ceza teorisi sunmaz.

Bunun yerine bize önemli bir uyarı verir: Bütün yasakları kendi seçtiğimiz tek bir ağırlık sınıfına koymamalıyız. Metin ayrım yapıyorsa yorumcu da ayrım yapmalıdır.

Aynı şekilde, bölümde ölüm cezası bulunması her günahın aynı biçimde cezalandırıldığı anlamına gelmez. Metin cezalar arasında bilinçli ayrımlar yapar.

Ülkede yaşamak, ayrı tutulmak ve bu cezaları bugün doğru okumak

Bölüm sonunda yasaların ufku yeniden ülke ve halk kimliğine açılır. İsrail’in başka uluslardan ayrılması biyolojik üstünlük değil, RAB’be ait bir yaşam çağrısıdır. Aynı nedenle Eski Antlaşma’nın sivil cezalarını bugünkü kiliseye fiziksel ceza yetkisi olarak taşımamak, metnin tarihsel-antlaşmaya dayalı bağlamına sadık kalmanın parçasıdır.

Levililer 18’in sonunda duyduğumuz uyarı geri gelir: İsrail RAB’bin kurallarına uyacak, “öyle ki, yaşamak üzere sizi götüreceğim ülke sizi dışarı kusmasın” (Lev. 20:22).

Kenan ulusları bu kötülükler nedeniyle yargılanmıştır. İsrail aynı davranışları yaparsa seçilmişliği onu korumayacaktır (Lev. 20:23).

Bu, Levililer’in çok güçlü bir ahlaki ilkesidir: Ayrıcalık sorumluluğu kaldırmaz; artırır. Tanrı’nın halkı olmak, Tanrı’nın kutsallığına karşı dokunulmazlık kazanmak değildir. Tam tersine, O’nun adına bağlı bir yaşam sürdürme yükümlülüğü getirir.

Pavlus da Yeni Antlaşma topluluğunu benzer bir kibirden korur. İsrail’in geçmişteki düşüşünü anlattıktan sonra “Ayakta sağlam durduğunu sanan dikkat etsin, düşmesin” der (1Ko. 10:1–12).

Kilise de “Biz Tanrı’nın halkıyız, bize bir şey olmaz” diyerek günahı normalleştiremez. Ayrıcalık, itaat sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.

RAB, İsrail’e Kenan ülkesini vereceğini söyledikten sonra şu cümleyi kurar: “Sizi öteki uluslardan ayrı tutan Tanrınız RAB benim.” (Lev. 20:24).

Ardından Levililer 11’deki temiz ve kirli hayvan ayrımına geri döner (Lev. 20:25). Bu bağlantı önemlidir.

İsrail’in gündelik sofrasındaki ayrımlar ile cinsel ve dinsel kutsallık aynı büyük çağrının içindedir: Tanrı halkını kendisine ayırmıştır. Temiz-kirli ayrımı ile ahlaki kutsallık aynı aidiyet çağrısına bağlanır.

Bütün bölümü özetler: “Benim için kutsal olacaksınız. Çünkü ben RAB kutsalım. Bana ait olmanız için sizi öbür halklardan ayrı tuttum” (Lev. 20:26).

Buradaki ayrılık etnik üstünlük değildir. İsrail “öteki halklardan daha değerli olduğu için” seçilmiş değildir. Tanrı onları kendisine ait kılmıştır; bu nedenle yaşamları başka bir efendiyi göstermelidir.

Petrus aynı kutsallık dilini kiliseye taşır ve imanlıları Tanrı’nın erdemlerini ilan etmek üzere seçilmiş, kutsal bir halk olarak tanımlar (1Pe. 2:9–10).

Yeni Antlaşma kilisesi İsrail’in sivil devleti değildir; fakat “Tanrı’ya ait, kutsal halk” çağrısını Mesih’te taşımaya devam eder. Antlaşma biçimi değişse de Tanrı’ya aidiyetin kutsallık talebi sürer.

Bölümün en zor yorum sorularından biri budur. Levililer 20’de açık ölüm cezaları vardır. Hristiyanlar bunları bugün ne yapacaktır?

İlk olarak, metni utandırıcı bulup yokmuş gibi davranmamalıyız. Bunlar gerçekten Sina antlaşması altındaki İsrail’e verilmiş ceza hükümleridir.

İkinci olarak, İsrail’in antlaşma topluluğu hem ibadet topluluğu hem hukuki-sivil topluluktur. Kilise ise Yeni Antlaşma’da uluslar arasından toplanmış bir halktır ve belirli bir ülkenin ceza devleti olarak kurulmamıştır.

Üçüncü olarak, Yeni Antlaşma aynı ahlaki alanların bazılarını açıkça sürdürürken kilisenin yaptırım biçimini değiştirir. Birinci Korintliler 5 bunun en somut örneklerinden biridir: Levililer’de ağır ceza taşıyan cinsel ihlalin benzeri kilisede görülür; Pavlus ölüm cezası değil, kilise disiplini ister.

Dördüncü olarak, devletin suç ve ceza yetkisi Yeni Antlaşma’da ayrıca ele alınır (Rom. 13:1–4). Fakat Pavlus Roma devletine “Levililer 20’nin bütün cezalarını aynen uygulayın” demez.

Bu nedenle klasik Protestan ve Reform geleneğinde Eski Antlaşma yasalarının ahlaki, törensel ve İsrail’in sivil düzeniyle ilgili yönleri arasında ayrım yapılması yararlı olmuştur. Bu sınıflandırmalar Levililer’in kendi kullandığı başlıklar değildir; Yasa’nın Mesih ve Yeni Antlaşma’yla ilişkisini açıklama çabalarıdır.

En güvenli sonuç şudur: Levililer 20’nin ahlaki ciddiyetini küçültmeyiz; İsrail’in antlaşmaya dayalı ceza düzenini de kiliseye doğrudan taşımayız. Mesih’in kilisesi kutsallığı öğretir, günaha karşı disiplin uygular, suç mağdurlarını korur, gerekli durumlarda meşru sivil makamlara başvurur ve günahkârı tövbeye çağırır. Fakat kilise taşlama meydanı değildir.

02 — BİRLİKTE ÇALIŞIN

Molek’e çocuk sunan kişiyi halkın görmezden gelmesi de RAB’bin yargısına konu oluyor (Lev. 20:1–5). Bir topluluğun kötülüğü doğrudan işlemese bile onu örtmesi ya da görmezden gelmesi neden ciddi bir ruhsal sorundur?
“Kendinizi bana adayın, kutsal olun” buyruğunun hemen ardından “Sizi kutsal kılan RAB benim” deniyor (Lev. 20:7–8). İnsan sorumluluğu ile Tanrı’nın kutsal kılan lütfu nasıl birlikte tutulabilir?
Birinci Korintliler 5’te Levililer 20’de ağır ceza taşıyan aile içi cinsel ihlalin benzeri görülüyor; Pavlus ise kiliseye ölüm cezası değil cemaat disiplini uygulamasını söylüyor. Bu fark Eski Antlaşma İsrail’i ile Yeni Antlaşma kilisesi arasındaki ilişkiyi nasıl açıklamaya yardım eder?
Levililer 20’de bazı günahlar ölüm, bazıları halktan atılma, bazıları çocuksuzluk sonucu taşıyor (Lev. 20:10–21). Metnin yaptığı bu ayrımları korumak neden yorum açısından önemlidir?
“Bana ait olmanız için sizi öbür halklardan ayrı tuttum” sözü (Lev. 20:26) kutsallığın özünü nasıl açıklıyor? Tanrı’ya ait olmak günlük davranışlarımızı hangi alanlarda değiştirmelidir?

03 — HAYATA TAŞIYIN

Kötülüğü görmezden gelmeyi tarafsızlık sanmayın

Levililer 20’de Molek’e çocuk sunan kişiyi görmezden gelen topluluk da sorumluluk taşır. Bugün özellikle çocuklara, savunmasızlara ya da gücü az olanlara yönelik ciddi bir zarar öğrendiğinizde kurumun itibarını korumayı mağdurun güvenliğinin önüne koymayın. Suçu örtmek ruhsal sadakat değildir. Gereken yerde kilise önderlerine ve yetkili makamlara bildirmek, gerçeğin yanında durmanın parçası olabilir.

Ruhsal rehberlik için başka kapılar aramayın

Fal, medyumluk, ruh çağırma, astrolojik kehanet ya da benzeri uygulamalar hayatınızda karar verme aracı hâline gelmesin. “Sadece eğlence” diyerek kalbinizin güvenini hangi kaynağa verdiğinizi küçümsemeyin. Bilmediğiniz geleceği kontrol etmeye çalışmak yerine, Tanrı’nın sözüne, duaya ve bilgece öğüde yönelin.

Kutsallığı performans projesine çevirmeyin

Tanrı “Kutsal olun” der; fakat aynı zamanda “Sizi kutsal kılan RAB benim” der. Günahınızla ciddi biçimde mücadele edin, ama kendinizi Tanrı’ya kabul ettirmek için ahlaki bir özgeçmiş inşa etmeye çalışmayın. Mesih’te size verilen yeni kimlikten yaşayarak itaati büyütün.

Cinsel günahı ya küçümsemeyin ya da tek günah hâline getirmeyin

Levililer 20 cinsel sınırları ciddi biçimde ele alır. Bu ciddiyeti koruyun. Fakat bölüm zina, aile içi cinsel ihlaller, erkek-erkeğe cinsel ilişki ve başka davranışları birlikte ele alıyor. Kendi günahınızı görmezden gelip yalnız başkasının cinsel günahına odaklanmak kutsallık değildir. Herkes bedeni ve arzuları konusunda aynı Rab’bin önünde hesap verir.

Kilise disiplinini intikamla karıştırmayın

Yeni Antlaşma kilise disiplinini insanı ezmek için değil, günahı ciddiye almak, topluluğu korumak ve mümkünse günahkârı tövbeye kazanmak için kullanır. Açık ve tövbesiz günah karşısında “sevgi” adıyla sessiz kalmayın; fakat disiplini de öfke boşaltma aracına çevirmeyin. Amaç doğruluk içinde restorasyondur.

“Tanrı’nın halkıyız” rahatlığına kapılmayın

İsrail aynı günahları yaparsa ülkenin onu da kusacağı söyleniyor. Tanrı’nın halkına ait olmak günahın sonuçlarına karşı dokunulmazlık değildir. Kilise, aile ya da hizmetiniz geçmişte ne kadar bereket görmüş olursa olsun, bugün Tanrı’nın sözünü küçümsüyorsa geçmiş ayrıcalıklara güvenmeyin. Her kuşak yeniden sadakatle yürümelidir.

Levililer 20 kolay bir bölüm değildir. Ölüm cezaları, topluluktan çıkarılma ve ağır cinsel sınırlar modern okuyucuyu rahatsız eder. Metni hafifletmek yerine doğru yerine koymalıyız. Sina’daki İsrail’in sivil-antlaşmaya dayalı ceza düzenini Yeni Antlaşma kilisesine taşımıyoruz; fakat bölümün söylediği büyük gerçeği de kaybetmiyoruz: Tanrı halkını kendisine ayırmıştır ve kutsallık hafif bir etiket değildir. Aynı Tanrı, “Kutsal olun” derken lütfun kaynağını da kendisinde gösterir: “Sizi kutsal kılan RAB benim.”