Mezmurlar 88 — Tek Dostum Karanlık: Cevap Gelmeden de Tanrı’ya Dua Etmek

Mezmurlar 88. Bölümü Kutsal Kitap'tan Okuyun

GİRİŞ

Mezmurlar 88, Kutsal Kitap’ın en karanlık dualarından biridir. Başlık Korah oğullarını, Ezrahlı Heman’ı, Maskil terimini ve anlamı kesin olmayan Mahalat Leannot ifadesini taşır; bu ayrıntılar şiirin tapınak müziği ve bilgelik geleneğiyle ilişkisini düşündürür ama bütün tarihsel şartları açıklamaz. Bölümün sonunda düşman yenilmez, hastalık geçmez, dostlar geri dönmez ve yazar “ama yine de her şey düzelecek” türü bir dönüş cümlesi kurmaz. Son kelime karanlıktır. Tam da bu nedenle mezmur, çözülmeyen acının da Tanrı’nın halkının dua kitabında yeri olduğunu gösterir.

Yine de şiirin ilk cümlesi dikkat çekicidir: Yazar RAB’be “beni kurtaran Tanrı” diye seslenir. Kurtuluş görünmüyorken bile Tanrı’nın kimliği hakkındaki eski bilgi tamamen kaybolmamıştır. Bu tek güven cümlesi, sonraki ağır ağıdı hafifletmez; aksine iman ile yaşanan deneyim arasındaki büyük açıklığı daha görünür kılar. Gece gündüz dua eden kişi kendisini Şeol’a yaklaşmış, dostlarından uzaklaşmış ve Tanrı’nın yüzü gizlenmiş gibi hisseder. Mezmur, böyle bir deneyimin imanlı kişinin ağzında bulunabileceğini kabul eder.

Ölüm dili şiirin önemli arka planıdır: Şeol, çukur, mezar, Refaim, Abaddon ve unutulmuşluk diyarı gibi kelimeler kullanılır. Bunları doğrudan Yeni Antlaşma’daki tam gelişmiş cennet-cehennem ya da diriliş öğretisine çevirmek doğru olmaz; Eski Antlaşma’nın ölüm dili kendi vahiy ufku içinde daha gölgeli ve şiirseldir. Aynı zamanda bu karanlık dili, Kutsal Kitap’ın daha sonraki diriliş umuduna karşı kesin inkâr gibi kullanmak da yanlıştır. Mezmur ölümün dehşetini gerçek tutar; kanonun bütünü ise ölümün Tanrı’nın son sözü olmadığını daha sonra daha açık gösterir.

01 — METNİ ANLAYIN

“Beni Kurtaran Tanrı”: Cevap Görünmezken Dua Etmeye Devam Etmek

Yazar Tanrı’yı “beni kurtaran Tanrı” diye çağırır ve gece gündüz duasının O’nun önüne ulaşmasını ister. Bu başlangıç, şiirin geri kalanındaki karanlıkla kolayca uyuşmaz; fakat tam da bu uyuşmazlık mezmurun iman anlayışını derinleştirir. Yazar kurtuluşu henüz yaşamıyor ama kurtarıcı olarak bildiği Tanrı’dan vazgeçmiyor. İman bazen cevabı görmekten önce kime sesleneceğini bilmek olabilir. Mezmur, güveni duygusal rahatlıkla eşitlemez. Sıkıntı bedenin ve zihnin tamamını kuşatır.

Yazar “sıkıntıya doydum” der, gücünü kaybettiğini hisseder ve ölüler arasına bırakılmış biri gibi konuşur. Buradaki “ölüler arasında özgür/bırakılmış” İbranice ifadesi zordur ve çeviriler farklı seçenekler sunar; kesin bir ayrıntıdan çok yaşayan toplumdan kopma duygusu öne çıkar. Böyle bir dili modern psikiyatrik teşhise dönüştürmek doğru değildir. Buna karşılık ağır ruhsal sıkıntının beden, uyku, sosyal ilişki ve ölüm düşüncesi üzerinde gerçek etkileri olabileceğini ciddiye almak gerekir. Yazar acısını Tanrı’dan bağımsız düşünmez; “beni çukurun dibine koydun” ve “öfkenden ezildim” gibi çok sert cümleler kurar. Bunlar Kutsal Kitap tarafından sansürlenmemiştir.

Yine de bu ifadelerden “Heman belirli bir günah yüzünden cezalandırılıyordu” sonucu çıkaramayız; metin böyle bir açıklama vermez. Tanrı’nın egemenliğine inanan ağıtçı, yaşadığı şeyi Tanrı’nın önüne getirirken bazen teolojik olarak keskin ve ham cümleler kullanır. Pastoral görev, önce cümlenin arkasındaki acıyı duymak; sonra gerektiğinde Tanrı’nın daha geniş karakterini nazikçe hatırlatmaktır. Bu nedenle acı çeken kişiye hızlı sebep üretmek özellikle tehlikelidir. “Tanrı bunu sana şu dersi öğretmek için yaptı” ya da “gizli bir günahın olmalı” gibi açıklamalar, metnin söylemediği şeyi Tanrı adına söylemek olur. Eyüp kitabı da acı ile kişisel günah arasında mekanik denklem kurmanın yanlışlığını gösterir.

Mezmurlar 88, yaralı insanın kırık cümlelerini Tanrı’nın önünde tutmasına izin verir. Dua etmek için önce bütün teolojik cümlelerin kusursuz hâle gelmesi gerekmez. Şiirin ilk cümlesi ise şaşırtıcıdır: “Ya RAB, beni kurtaran Tanrı…” Bu mezmurun tek açık güven cümlesi sayılabilir. Heman, kendisini kurtaracak Tanrı’nın kim olduğunu biliyor; ama kurtuluşun gerçekleştiğini henüz görmüyor. Gece gündüz yakarıyor, duanın Tanrı’ya erişmesini istiyor, sonra neredeyse bütün bölüm boyunca ölüm, yalnızlık, Tanrı’nın öfkesi ve terk edilmişlik dili konuşuyor. Böyle bir insanın yanında olmak sabır ister.

Sorunu çözecek cümle aramak yerine zaman vermek, düzenli temas kurmak, pratik yardım sunmak ve kişinin güvenliğini ciddiye almak gerekir. Özellikle kişi kendine zarar verme düşünceleri veya yaşam güvenliğiyle ilgili risk taşıyorsa bunu yalnız “ruhsal mücadele” diye bırakmak doğru değildir; acil profesyonel ve güvenlik desteği gerekir. Mezmurun başlığı birden fazla geleneksel işaret taşır. “Korah oğullarının mezmuru” ifadesi tapınak müziği geleneğini, “Ezrahlı Heman” ise belirli bir bilge/müzisyen adını çağrıştırır. 1.

Krallar 4:31’de Heman adlı bilge bir kişi anılır; 1. Tarihler’de de tapınak müziğiyle ilişkili Heman vardır. Bunların aynı kişi olup olmadığı veya başlıktaki “Ezrahlı”nın tam olarak hangi soyu işaret ettiği tartışmalıdır. Şiirin yorumunu biyografik kesinlik üzerine kurmayacağız. Aynı zamanda ağıtçıya “Tanrı hakkında böyle konuşamazsın” demek de metni susturur.

Kutsal Kitap, acı içindeki insanın Tanrı’ya sert cümleler kurmasına alan verir. Doğru pastoral yaklaşım, önce cümlenin arkasındaki acıyı duymak; sonra gerektiğinde Tanrı’nın daha geniş karakterini nazikçe hatırlatmaktır. Bu dil modern kulağa rahatsız edici gelebilir. yazar Tanrı’ya karşı suçlama sınırında konuşuyor gibi görünür. Fakat Kutsal Kitap bu duayı sansürlememiştir. Tanrı’nın egemenliğine inanan ağıtçı, yaşadığı şeyi Tanrı’dan bağımsız bir alan olarak görmez; tam bu nedenle acısını Tanrı’ya yöneltir.

Eyüp kitabı da acı ile kişisel günah arasında mekanik denklem kurmanın tehlikesini gösterir. Pastoral olarak bu mezmur, acı çekene suç üretmek için değil, suçluluk ve terk edilmişlik hissini bile Tanrı’ya söyleyebilmesi için verilmiştir. yazar Tanrı’yı acının nihai ufkuna yerleştirmesi, “Tanrı yaptığı her şeyi onayladı” anlamına gelmez. Kutsal Kitap Tanrı’nın egemenliği ile insan kötülüğünü aynılaştırmaz. Heman yaşadığı her şeyi Tanrı’dan bağımsız düşünemediği için “Sen attın, sen uzaklaştırdın” dili kullanıyor; bu ağıt dilinin teolojik cesaretidir.

Beşinci ayetin İbranicesi zor bir ifade taşır: “Ölüler arasında özgür/bırakılmış” gibi bir yapı. Çeviriler bunu “ölüler arasına atılmış”, “ölüler arasında bırakılmış” veya benzeri biçimlerde verir. yazar kendisini yaşayan toplumdan kopmuş, mezardaki cesetler gibi hisseder. Bu çok önemlidir. Ağır acı yaşayan birine “Tanrı sana kızgın olmalı” diye teşhis koymak Mezmurlar 88’in yetkisini aşar. yazar yaşadığı tecrübeyi Tanrı’nın gazabı gibi hissediyor; ama metin bize nedenini açıklamıyor. Bu denge önemlidir: Her duygusal yorum teolojik olarak kusursuz değildir, ama her kusurlu cümle de dua dışı değildir.

Tanrı, yaralı insanın yalnız sistematik olarak düzeltilmiş cümlelerini değil, kırık sözlerini de işitir. Bu nedenle böyle bir metin, günümüzde ciddi ruhsal sıkıntı yaşayan kişinin profesyonel yardım aramasına karşı kullanılmamalıdır. “Sadece dua et” demek yetersiz ve zarar verici olabilir. Dua ile tıbbi/psikolojik yardım birbirinin rakibi değildir. Acil güvenlik riski varsa güvenliğe yönelik gerçek yardım önceliklidir.

Dostlardan Uzak, Şeol’a Yakın: Ölüm ve Yalnızlığın Dili

Mezmunun ikinci büyük ağırlığı yalnızlıktır. Yakınlar uzaklaşmış, yazar insanların gözünde iğrenç hâle gelmiş ve kapalı bir yerde sıkışmış gibi hisseder. Bunun fiziksel hastalık, sosyal damgalama, ritüel kirlilik, hapis ya da başka bir durumla ilişkili olup olmadığını kesin bilmiyoruz. Metin tek bir tarihsel senaryoyu destekleyecek kadar ayrıntı vermez. Fakat acının sosyal bağları parçalayabileceği gerçeği son derece açıktır. Uzun süren sıkıntı, çevredeki insanları da yorabilir.

Dostlar ne söyleyeceğini bilemediği için geri çekilebilir, hasta ya da yaslı kişi “sürekli sorun” gibi görülmeye başlayabilir ve topluluk çözüm üretmediği yerde ilişkiden kaçabilir. Mezmur yalnızlığı romantikleştirmez; “yalnız kaldım ama bu iyi oldu” demez. Yazar dostlarını kaybetmiş olmaktan gerçek acı duyar. Bu, kiliseye uzun süre çözülemeyen acının yanında kalma sorumluluğunu hatırlatır. Şeol, Refaim ve Abaddon dili ölümün karanlığını yoğunlaştırır. Refaim burada ölüler diyarındaki gölgeler/ölmüş kişiler anlamındadır; başka bağlamlardaki eski dev halklar kullanımı bu şiire taşınmamalıdır. Abaddon yıkım/yok oluş alanını taşır ve Şeol’la ilişkili ölüm dili içinde yer alır. Yazar “mezarda sadık sevgin anlatılır mı?” diye sorarken sistematik ölüm sonrası öğretisi kurmaktan çok, ölümün yaşayan ibadet topluluğundan kopuş gibi hissedilmesini dile getirir.

Ağıt türü, ölüm korkusunu bütün çıplaklığıyla konuşur. Bu yüzden mezmuru sonraki vahiy ışığında okurken bile ölümün burada taşıdığı ağırlığı hafifletmemek gerekir. Kutsal Kitap’ın daha geniş vahiy tarihi bu dili tek başına bırakmaz. Daniel 12’de diriliş daha açık görünür, Yeni Antlaşma’da İsa Mesih’in bedensel dirilişi ölüm hakkındaki ufku belirgin biçimde değiştirir. Bu yeni ışık Mezmurlar 88’i “yanlış” yapmaz; tersine diriliş haberinin neden bu kadar büyük olduğunu hissettirir. Hristiyan cenazesinde “ölüm son değil” denebilir, fakat “ölüm önemsiz” denemez.

Umut, yasın yerine geçmek değil yasın içinde ölümün son söz olmadığını bilmektir. Başlık da olağanüstü yoğundur. Korah oğullarının mezmuru, Ezrahlı Heman’ın Maskili olarak tanıtılır; “Mahalat Leannot” ifadesinin tam anlamını bilmiyoruz. Bir ezgi adı, müzik biçimi, çalgı veya “sıkıntı/hastalık” çağrışımlı bir ifade olabilir. Maskil de öğretici/düşündürücü bir şiir türünü çağrıştırır, fakat teknik anlamı kesin değildir. Belirsiz yerde kesinlik üretmeyeceğiz. Yeni Antlaşma’da İsa Mesih’in bedensel dirilişi ölüm hakkındaki ufku belirgin biçimde değiştirir.

Pavlus için ölüm hâlâ düşmandır ama yenilmiş düşmandır. Bu yeni ışık Mezmurlar 88’in karanlığını “yanlış” yapmaz; tam tersine dirilişin neden böylesine büyük bir Müjde olduğunu daha derin hissettirir. Bunu diriliş umuduna karşı kesin bir inkâr diye okumak doğru değildir. Daniel 12 gibi daha sonraki Eski Antlaşma metinlerinde bedensel diriliş açıklaşır; Yeni Antlaşma’da İsa Mesih’in dirilişi merkez olur. Mezmurlar 88 ise kendi vahiy ufku ve ağıt türü içinde ölümün karanlığını konuşur. Eski Antlaşma’da ölüm ve Şeol dili, sonraki diriliş vahyinden daha gölgeli ve sınırlıdır.

Mezmunun retorik sorularını alıp “Kutsal Kitap ölümden sonra hiçbir yaşam öğretmez” sonucuna gitmek kadar, onları hemen Yeni Antlaşma’nın tam diriliş öğretisiyle yeniden yazmak da yanlış olur. Vahyin tarihsel gelişimini korumak gerekir. Ölüm diyarı dili Kutsal Kitap’ın vahiy tarihinde de dikkatle yerleştirilmelidir. Şeol, mezar, Abaddon, Refaim ve “unutulmuşluk diyarı” aynı teknik kavramın eş anlamlıları gibi kullanılmaz; şiirsel olarak ölümün karanlık, güçsüzlük ve yaşayanların övgü topluluğundan kopuş yönlerini yoğunlaştırırlar. Eski Antlaşma boyunca ölüm sonrası umut tek bir anda tam açıklıkla verilmez. Bazı metinler mezarı karanlık ve sessiz anlatır; bazıları Tanrı’nın Şeol üzerinde de egemen olduğunu söyler; Daniel 12’de diriliş daha açık biçimde görünür.

Bu gelişimi korumak, metinleri birbirine karşı oynatmaktan daha sadıktır. Hristiyan cenazesinde bu iki gerçek birlikte tutulmalıdır. “Ölüm son değil” diyebiliriz; ama “ölüm önemsiz” diyemeyiz. İsa’nın mezar başında ağlaması, dirilişi bildiği hâlde yasın gerçekliğini küçültmediğini gösterir. Umut, gözyaşına rakip değildir.

Karanlıkla Biten Mezmur: Çözüm Gelmeden de Tanrı’ya Bağırmak

Mezmunun son hareketinde sabah gelir ama çözüm gelmez. Yazar “sabah duam sana varıyor” dedikten hemen sonra “neden beni reddediyorsun, neden yüzünü gizliyorsun?” diye sorar. Böylece zamanın ilerlemesi ruhsal sonuca otomatik dönüşmez. Yeni gün başlamış olabilir ama iç karanlık sürmektedir. Kutsal Kitap, sabahın mutlaka hemen rahatlama getirmediğini dürüstçe gösterir. Acının gençlikten beri sürdüğü sözü, şiire uzun zaman boyutu kazandırır.

Bu kriz yeni başlamış olmayabilir; yazar yıllardır aynı karanlıkla yaşıyor gibi konuşur. Bu durum “her gerçek dua kısa sürede cevaplanır” anlayışını parçalar. Tanrı’ya bağlılık bazen uzun bekleyiş içinde sürer. Bir sorunun yıllarca devam etmesi, duanın sahte ya da imanlının başarısız olduğunun kanıtı değildir. Finalde “dostlarımı uzaklaştırdın; karanlık en yakınım oldu” anlamına gelen sıkıştırılmış İbranice yapı vardır. Son kelimenin karanlık oluşu şiirin bilinçli etkisini taşır.

Kutsal Kitap her ağıdı “ve sonra her şey düzeldi” diye bitirmez; bu, ibadet topluluğuna çözümsüz dua için de yer açar. Her pazar herkes sevinçli değildir; bazıları yas, kronik hastalık, ruhsal tükenme ya da yıllardır cevap bekleyen bir duayla gelir. Eğer kilisenin dili yalnız zafer cümlelerinden oluşuyorsa Mezmurlar 88’deki insanlara ibadet alanı bırakmamış olur. Hristiyan kanonik okumada İsa Mesih’in gerçek keder, yalnızlık ve ölüm deneyimi bu mezmurla güçlü bir dayanışma bağı kurar. Getsemani’de ruhu ölüm derecesinde kederlidir, çarmıhta terk edilmişlik çığlığı taşır ve gerçekten mezara konur. Bu, Mezmurlar 88’i doğrudan Mesih hakkında tek katmanlı kehanet yapmaz; fakat Hristiyan’a “Mesih karanlığımızı dışarıdan izlemedi” deme imkânı verir.

Kanonun diriliş umudu vardır, ama mezmurun şiirsel finaline yapay bir “fakat üç gün sonra” paragrafı eklemek gerekmez. İman bazen ışığı görmek değil, karanlıkta kime bağıracağını bilmektir. bir kez daha dönüş gibi görünen bir cümle vardır: “Ama ben, ya RAB, yardıma çağırıyorum seni; sabah duam sana varıyor.” “Ama ben” ifadesi umutlu bir çıkış kapısı açacakmış gibi gelir; fakat açmaz. On dördüncü ayet hemen sorar: “Niçin beni reddediyorsun, ya RAB, neden yüzünü benden gizliyorsun?” Sabah gelmiştir ama karanlık bitmemiştir. Dua devam eder ama cevap hissedilmez.

Kutsal Kitap ise onlara bir şarkı verir; İsa Mesih’le bağlantı da burada zorlanmadan ama gerçek biçimde kurulabilir. Mezmurlar 88 doğrudan Mesih kehaneti değildir ve her ayeti çarmıha yapıştırmak doğru olmaz. Bununla birlikte Yeni Antlaşma, İsa’nın ölüm korkusu, yalnızlık, terk edilmişlik dili ve mezara iniş deneyimini gerçek biçimde yaşadığını anlatır. Bu gerçek kilise müziği için güçlü bir ölçüdür. Eğer bütün ilahilerimiz “zafer kazandım, iyiyim, güçlüyüm” duygusunda kalıyorsa Kutsal Kitap’ın dua dağarcığının önemli bir kısmını kaybederiz.

Cemaatte herkes aynı duygusal noktada değildir. Kimisi şükreder, kimisi yas tutar, kimisi yıllardır aynı soruyla yaşar. Mezmurlar 88, ikinci ve üçüncü gruba da ibadet dili verir. Başlıktaki iki gelenek işareti —Korah oğulları ve Heman— şiirin topluluk içinde korunmuş bir ağıt olduğunu düşündürür. Bu, yalnız özel günlük sayfası değildir; ibadet topluluğunun söylemesi için saklanmış bir karanlık duadır.

Tam da bu nedenle mezmurun çözülmeden bitmesi daha çarpıcıdır. Tapınak müziği yalnız zafer ve şükran için değil, cevap gelmemiş acı için de yer açmıştır. Bu mezmur topluluk ibadetinde özellikle değerlidir. Her pazar herkes sevinçli değildir. Bazıları cenazeden gelmiştir.

Bazıları yıllardır dua ettiği bir meseleyle hâlâ mücadele eder. Bazıları kendisini Tanrı’dan uzak hisseder. Eğer kilisenin şarkıları yalnız zafer diline sahipse, Mezmurlar 88’deki insanlar kendilerini ibadet dışı hissedebilir. Getsemani’de ruhu ölüm derecesinde kederlidir; çarmıhta Mezmurlar 22’nin terk edilmişlik çığlığını taşır; gerçekten ölür ve mezara konur. Bu nedenle Hristiyan acı çeken kişiye “Mesih senin karanlığını dışarıdan seyretmedi” diyebilir.

Mesih karanlığın içine girmiştir. Ama bu bağlantı Mezmurlar 88’in sonunda yapay bir “fakat üç gün sonra…” paragrafı eklememizi gerektirmez. Kanonun daha büyük umudu vardır; mezmurun kendi şiirsel finali yine karanlıktır. İki düzeyi ayırmak, hem metne hem Müjde’ye sadıktır. yazar Tanrı’yı anlamıyor.

Tanrı’nın eylemini yanlış yorumluyor olabilir. Acısının nedenini bilmiyoruz. Ama Tanrı’ya konuşmaya devam ediyor. Belki mezmurun en ince umut çizgisi budur: Karanlık son kelime olabilir; fakat o kelime bile Tanrı’ya söylenmiştir. İman bazen ışığı görmek değil, karanlıkta kime bağıracağını bilmektir.

02 — BİRLİKTE ÇALIŞIN

Mezmurun “beni kurtaran Tanrı” diye başlayıp “tek dostum karanlık” diye bitmesi sizce iman ile duygusal deneyim arasındaki ilişki hakkında ne öğretiyor?
Heman acısını doğrudan Tanrı’nın eylemi ve öfkesiyle ilişkilendiriyor. Acı çeken birinin Tanrı hakkında söylediği sert cümleleri hemen düzeltmek yerine önce dinlemek neden önemli olabilir?
10–12. ayetlerdeki Şeol, Refaim, Abaddon ve unutulmuşluk dili Eski Antlaşma’nın ölüm deneyimini nasıl gösteriyor? Bu metni daha sonraki diriliş vahyiyle birlikte ama onu silmeden nasıl okuyabiliriz?
Heman’ın dostlarının uzaklaşması uzun süren acının sosyal boyutu hakkında ne söylüyor? Çözülemeyen bir sıkıntı yaşayan kişinin yanında kalmak pratikte nasıl görünür?
Mezmurun sonunda hiçbir dış çözüm verilmemesi sizi rahatsız ediyor mu? Kutsal Kitap’ın böyle bir duayı kanonda bırakması, dua ve iman anlayışınızı nasıl genişletiyor?

03 — HAYATA TAŞIYIN

Karanlığı Adıyla Söyle

Zor bir dönemdeyseniz duanızı iyimser göstermek zorunda değilsiniz. “Karanlık”, “yalnız”, “tükenmiş” gibi gerçekten hissettiğiniz kelimeleri Tanrı’nın önüne getirin.

Acı Çekene Hızlı Teoloji Uygulama

Birinin ağır sıkıntısını duyduğunuzda “Tanrı bunu şu yüzden yaptı” diye neden üretmeyin. Metin Heman’ın acısının ayrıntılı nedenini vermiyor; siz de bilmediğiniz şeyi Tanrı adına söylemeyin.

Uzun Süren Acıyı İman Eksikliği Sayma

Sorunun yıllardır sürmesi duanın sahte olduğunu kanıtlamaz. Heman gece gündüz dua ediyor ve yine de karanlıkta. Süreyi iman ölçüsü yapmayın.

Yardım Aramayı Dua Karşıtı Görme

Ağır ruhsal veya bedensel sıkıntı profesyonel yardım gerektiriyorsa bunu küçümsemeyin. Doktor, terapist, güvenilir dost ve topluluk desteği Tanrı’ya güvenin rakibi değildir.

Çözüm Sunmadan Yanında Kal

Bazen en iyi hizmet açıklama değil varlıktır. Acı çeken kişiyi düzeltmeden, susturmadan, “artık ilerlemen gerek” demeden dinleyin.

Ölüm Korkusunu Küçümseme

Hristiyan diriliş umudu ölümün gerçekliğini hafife almaz. Yas tutan kişiye hemen “daha iyi yerde” diyerek kaybın ağırlığını atlamayın. Umut, yasın içinden geçebilir.

Dua Etmeye Gücün Yoksa Mezmuru Ödünç Al

Kendi cümleniz kalmadığında Mezmurlar 88’in sözlerini kullanın. “Duam sana erişsin.” “Neden yüzünü gizliyorsun?” “Gece gündüz sana yakarıyorum.” Bazen iman, başkasının Kutsal Kitap’ta korunmuş duasını kendi ağzımıza almaktır.

Çalışmalarım