Vaiz 1 — Soluk Gibi Hayat: Güneşin Altında Döngüler ve Bilgeliğin Yükü

Bu Metin Nasıl Hazırlandı?

Bu çalışma, Türk edebiyatının edebi üslup zenginliğini yansıtan hibrit bir yapay zeka modeli desteğiyle taslaklandırılmış; teolojik doğruluk, bağlamsal derinlik ve editoryal içerik kontrolü Veritas Liberat ekibi tarafından gerçekleştirilerek gerekli düzeltmeler yapılmış ve yayına hazırlanmıştır. Veritas Liberat ekibi hataları ayıklar, teolojik kavramları doğrular, metnin ruhunu işler ve son sözü söyler. Ölçüyü de Veritas Liberat ekibi belirlemez: Ölçüyü Kutsal Kitap belirler. "Yapay zeka bizim için sadece zengin bir çırak, insan ise metne ruhunu veren ustadır."

Kutsal Kitap metni: Vaiz 1. bölümü okuyun

GİRİŞ

Vaiz kitabı insanı kapıda karşılamaz; yakasından tutar. Daha ilk cümlelerde, hayat hakkında kurduğumuz güvenli cümleleri dağıtan bir ses duyulur: “Her şey boş.” Fakat bu sözü hemen “hayat anlamsızdır” diye çevirmek, kitabın sesini erkenden susturmak olur. İbranice hevel sözcüğü kelime anlamıyla soluk, buğu, buhar gibi bir şeyi çağrıştırır: vardır ama tutulamaz; görünür ama avuca alınamaz; birazdan şekli değişir. Vaiz’in derdi varlığın hiçbir değer taşımadığını ilan etmekten çok, insanın hayatı eline alıp kalıcı bir kazanca dönüştürme iddiasını sarsmaktır.

Kitabın konuşan kişisi kendisini “Davut oğlu, Yeruşalim kralı Vaiz” diye tanıtır (Vai. 1:1). Geleneksel yorum bu sesi Süleyman’la ilişkilendirmiştir; gerçekten de krallık, büyük bilgelik ve Yeruşalim bağlantısı bu okumayı anlaşılır kılar. Bununla birlikte metin “Ben Süleyman’ım” demez. İbranice Qohelet sözcüğü de kişisel addan çok topluluğa seslenen, bir araya getiren ya da öğreten kişi anlam alanındadır. Bu nedenle en güvenli yaklaşım, kitabın bilinçli biçimde Süleyman’ı çağrıştıran bir kraliyet-bilgelik sesi kullandığını söylemek, yazarlık konusunda metnin verdiğinden fazla kesinlik üretmemektir.

Vaiz 1’in havası ağırdır ama umutsuzluk gösterisi değildir. Deniz dolar ama taşmaz; rüzgâr döner durur; kuşaklar gelip geçer; insan çalışır, yorulur ve sonra başka biri gelir. Vaiz, hayatı büyük olaylardan değil, tekrarın yorgunluğundan okur. Sabah kalkmak, çalışmak, eve dönmek, yeniden başlamak… İnsan bir noktada şu soruyu sormadan edemez: Bütün bunlardan geriye gerçekten ne kalıyor?

Bu soru iman eksikliği değildir. Kutsal Kitap onu kitabın içine almıştır. Vaiz’in gücü de burada yatar: kolay cevap vermek yerine soruyu sonuna kadar duymamıza izin verir. Çünkü bazı gerçekler, hızlı teselliyle değil, uzun bakışla öğrenilir.

01 — METNİ ANLAYIN

Soluğu avuçta tutmak: “Her şey hevel” ve insanın kalıcı kazanç arayışı

“Boşların boşu… her şey boş” sözünün ardından Vaiz hemen bir soru sorar: “Güneşin altında harcadığı bunca emekten insana ne kazanç var?” (Vai. 1:2-3). Buradaki “kazanç” yalnız para değildir. Sözcük, yapılan bütün işlerden geriye kalan net artıyı düşündürür. İnsan ömrünün sonunda hesabı kapattığında, zamanın ve ölümün elinden alamayacağı neyi elinde tutabilir?

Vaiz’in bakışı özellikle “güneşin altında” ifadesiyle sınırlanır. Bu söz kitap boyunca tekrar tekrar karşımıza çıkar. İnsan hayatına, yeryüzündeki yaşantının içinden bakar: doğum, ölüm, emek, haksızlık, zevk, bilgelik, servet, kayıp. Bu açıdan bakıldığında hayat kırılgandır. İnsan çok şey yapabilir ama ölümü durduramaz; kazanabilir ama sonsuza dek sahip olamaz; öğrenebilir ama hayatın bütün düğümlerini çözemez.

“Güneşin altında” sözünü “Tanrı yokmuş gibi düşünmek” diye tanımlamak da fazla ileri gider. Vaiz Tanrı’yı kitabın dışına atmaz; tersine Tanrı’dan, Tanrı’nın verdiği paydan, yargısından ve insanın O’nun önündeki sınırından söz eder. İfade daha çok insanın yeryüzündeki gözlem alanını belirler. Vaiz göğün üstündeki bütün sırları çözmeye çalışmıyor; doğan, çalışan, yorulan ve ölen insanın dünyasına bakıyor. Bu yüzden vardığı sonuçlar güçlüdür ama bilinçli biçimde insan sınırlılığının içinden söylenir.

Bu ayrım kitabı okurken önemlidir. Vaiz’in her cümlesini Kutsal Kitap’ın son ve tek teolojik cümlesi gibi almak yerine, onun sorduğu soruları kitabın bütün akışı içinde ve Kutsal Kitap’ın bütünüyle bağlantılı biçimde dinlemek gerekir. Vaiz bazen hayatın görünen yüzünü öylesine çıplak anlatır ki okuyucu rahatsız olur. Fakat Kutsal Kitap bu sesi susturmaz. İman, yalnız cevap verenlerin değil, doğru soruyu Tanrı’nın önünde sormaya cesaret edenlerin de alanıdır.

“Hevel” bu yüzden tek bir Türkçe kelimeye kolayca kapanmaz. “Boşluk” bazı yerlerde uygun bir karşılık verir; “geçicilik”, “uçuculuk”, “beyhudelik” veya “kavranamazlık” başka yerlerde anlamın başka yanlarını gösterir. Soluk benzetmesi bütün bunları bir arada taşır. Nefes gerçektir ama onu yumruk yapıp saklayamazsınız. Hayat da gerçektir, değerlidir, Tanrı’nın armağanıdır; fakat onu sahip olunabilir ve kalıcı bir mülke çeviremezsiniz.

Bu nedenle Vaiz’i nihilist bir manifesto gibi okumak eksik kalır. Eğer “her şey hiçbir şeydir” demek isteseydi, kitabın ilerleyen bölümlerinde yemeği, işi, dostluğu ve Tanrı’nın verdiği sevinci armağan olarak kabul etmesi anlamsız olurdu. Vaiz’in hedefi hayatın kendisi değil, hayat üzerinde kurduğumuz sahiplik yanılsamasıdır. İnsan “Ben bunu yaptım, kalıcı hâle getirdim, artık elimden alınamaz” dediği anda hevel gerçeği gelip kapıyı çalar.

Vaiz 1:4 insanın geçiciliğiyle yeryüzünün sürekliliğini tek görüntüde toplar: kuşak gider, kuşak gelir; yeryüzü ise durur. İnsan kendisini tarihin merkezi gibi yaşar. Kendi acısı ona dünyanın en büyük acısı, kendi başarısı en büyük başarı, kendi dönemi en önemli dönem görünür. Sonra kuşak değişir. Bir zamanlar herkesin konuştuğu isimleri kimse hatırlamaz; uğruna geceler tüketilen başarılar birkaç satıra iner.

Bu gözlem insanı değersizleştirmek için değil, ölçüsünü düzeltmek için yapılır. Mezmur 90 da insan ömrünün geçiciliğini Tanrı’nın sonsuzluğunun karşısında düşünür ve günlerimizi saymayı öğrenmek için dua eder (Mez. 90:1-12). Vaiz’in sertliği de benzer biçimde insanı küçültmekten çok, kendisini Tanrı sanma hastalığından kurtarabilir. Ömrümüz kısa diye değersiz değildir; kısa olduğu için bize emanet edilmiştir.

Burada yaratılışın düşüş sonrası kırılganlığı da arka planda hissedilir. Yaratılış 3:17-19 insan emeğinin diken, ter ve sonunda toprağa dönüşle birlikte yaşanacağını söyler. Vaiz’in “emek” sorusu bu dünyanın o kırılmış düzeniyle uyumludur. İnsan çalışır ama iş her zaman beklenen sonucu vermez; üretir ama ürettiği kalmaz; düzen kurar ama düzensizlik yeniden gelir. Sorun çalışmanın kötü olması değildir. Sorun, çalışmadan sonsuzluk üretmeye kalkmaktır.

Güneş, rüzgâr, ırmaklar: Dünya dönerken insan neden hâlâ doymuyor?

Vaiz gözünü doğaya çevirir. Güneş doğar, batar ve yeniden doğacağı yere koşar; rüzgâr güneye gider, kuzeye döner, dolaşır ve yeniden aynı döngüye girer; bütün ırmaklar denize akar ama deniz dolmaz (Vai. 1:5-7). Burada doğa bilimsel bir açıklama yapılmıyor. Vaiz dünyayı bir gözlemcinin gördüğü ritimle anlatıyor: sürekli hareket var, fakat insanın aradığı türden nihai bir varış yok.

Bu görüntülerde tuhaf bir yorgunluk vardır. Güneş bile sanki koşmaktadır. Rüzgâr bir yere varamadan dönmektedir. Irmaklar durmadan taşır ama deniz “tamam, yeter” demez. İnsan da benzer biçimde bakar, dinler, arar; fakat göz görmekle, kulak işitmekle doymaz (Vai. 1:8). Yeni bir haber, yeni bir başarı, yeni bir görüntü, yeni bir satın alma, yeni bir deneyim… Bir süre sonra insanın içindeki “bir tane daha” sesi yeniden konuşur.

Bu ayetleri teknoloji karşıtı bir söyleme çevirmek kolay olurdu. Fakat sorun yeni araçların varlığı değil, insan arzusunun doymazlığıdır. Vaiz’in döneminde akıllı telefon yoktu; yine de göz doymuyor, kulak dolmuyordu. Demek ki çağ değişse de insan yüreğinin hareketi şaşırtıcı biçimde tanıdık kalıyor. Yenilik çoğu zaman eski özlemlerin yeni ambalajıdır.

“Önceden ne olduysa yine olacak… güneşin altında yeni bir şey yok” sözü de bu bağlamda okunmalıdır (Vai. 1:9). Vaiz elbette tarihte hiçbir yeni icat, yeni olay veya yeni kişi olmayacağını söylemiyor. Onun baktığı düzey daha derindir. İnsan hırsı, kıskançlık, aşk, ölüm korkusu, güç arzusu, adaletsizlik, çalışma, eğlenme, kaybetme ve unutulma tekrar tekrar farklı biçimlerde karşımıza çıkar.

Bu söz ayrıca Tanrı’nın tarihte gerçekten yeni bir şey yapamayacağı anlamına da gelmez. Kutsal Kitap’ın başka yerlerinde Tanrı’nın “yeni şeyler” yaptığı, yeni antlaşma vaat ettiği ve sonunda yeni yaratılıştan söz ettiği görülür. Vaiz’in cümlesi bu vahiy çizgisini iptal eden metafizik bir yasadan çok, gözlemlenen insan hayatındaki tekrar duygusunu anlatır. Doğarız, isteriz, mücadele ederiz, kurarız, kaybederiz ve bizden sonra gelenler aynı temel insanlık sorularıyla yeniden karşılaşır.

Bu yüzden ayeti “icatların hepsi sahte” ya da “tarih ilerlemez” gibi kullanmak da metnin yükünü yanlış yere taşır. Vaiz’in iğnesi teknolojik yenilikten çok insan gururuna batmaktadır. Yeni araçlar eski kalbi otomatik olarak değiştirmez. İnsan daha hızlı iletişim kurabilir ama yine yalan söyleyebilir; daha uzun yaşayabilir ama yine ölümden korkabilir; daha çok bilgiye ulaşabilir ama yine hikmetten yoksun kalabilir. Yeniliğin gücü vardır, fakat insanın temel sorununu tek başına çözemez.

Birisi “Bak, bu yenidir!” diye seslendiğinde Vaiz “O da bizden önceki çağlarda vardı” der (Vai. 1:10). Bu söz insanın her kuşakta kendisini tarihin keşfedilmemiş merkezi sanmasına ince bir itirazdır. Bizden önce yaşayanların da aşkları vardı, savaşları vardı, korkuları vardı, gelecek kuşakların kendilerini anlayamayacağını düşündükleri yenilikleri vardı.

Ardından daha ağır bir cümle gelir: Eskiler anılmıyor; sonrakiler de kendilerinden sonra gelenlerce hatırlanmayacak (Vai. 1:11). İnsan yalnız ölmekten değil, unutulmaktan da korkar. Bu yüzden adını binalara, kitaplara, hesaplara, çocuklara, başarılara yazmak ister. Vaiz bu arzunun üzerine de soğuk su döker: toplumsal hafıza zayıftır. En güçlü isimler bile zamanın sisine karışabilir.

Fakat Kutsal Kitap’ın bütünü içinde unutulmak ile Tanrı tarafından bilinmek aynı şey değildir. İnsan hafızasının silinmesi, hayatın Tanrı’nın gözünde silinmesi anlamına gelmez. Vaiz henüz bölümün başında bu teselliyi uzun uzun geliştirmez; o önce insanın “beni herkes hatırlasın” arzusunun kırılganlığını gösterir. Kutsal Kitap’ın başka yerlerinde ise Tanrı’nın kendi halkını bildiği, adaletinin insan hafızasına bağlı olmadığı açıklanır. Bu iki gerçek birlikte tutulduğunda insan şöhretin yükünden biraz olsun özgürleşebilir.

Vaiz’in döngülerini “hiçbir şey değişmez, o hâlde uğraşmaya değmez” şeklinde okumak da yanlış olur. Kitabın amacı tembellik üretmek değildir. Daha sonra çalışma, bilgelik ve sevinç üzerine olumlu sözler de duyacağız. Buradaki iş, insanın yaptığı her şeyi sonsuzlaştırma arzusunu kırmaktır. Bir gün silinecek olması, bugün yapılan iyiliği anlamsız kılmaz; yalnız ona Tanrı’nın yerine geçecek ağırlığı yüklemememizi öğretir.

Bilgelikle dünyayı düzeltmek: Daha çok görmek bazen daha çok acıtır

Bölümün son kısmında Vaiz kendisini Yeruşalim’de İsrail kralı olarak tanıtır ve gök altında yapılan her şeyi bilgelikle araştırmaya yöneldiğini söyler (Vai. 1:12-13). Burada kraliyet sesi daha da belirginleşir ve Süleyman çağrışımı güçlenir. Süleyman Kutsal Kitap’ta olağanüstü bilgeliğiyle tanınır (1Kr. 3:9-12). Vaiz de bilgeliğin imkânlarını sonuna kadar deneyen biri gibi konuşur.

Ama araştırmanın sonucu rahatlatıcı değildir. “Güneşin altında yapılan bütün işleri gördüm; hepsi boş, rüzgârı kovalamaya kalkmak gibi” der (Vai. 1:14). Rüzgârı yakalamaya çalışmak, hevel görüntüsünün başka bir biçimidir. İnsan ellerini kapatır ama avucunda hiçbir şey kalmaz. Bilgelik dünyayı görmeye yardımcı olur; fakat dünyayı insanın isteğine göre yeniden kurma gücü vermez.

“Eğri olan doğrultulamaz, eksik olan sayılamaz” sözü bu sınıra işaret eder (Vai. 1:15). Bu ayeti kadercilik gibi okumamak gerekir. Kutsal Kitap başka yerlerde adaletsizliğe müdahale etmeyi, yoksulu korumayı ve doğruyu yapmayı buyurur. Vaiz’in söylediği daha temel bir şeydir: İnsan bilgeliği bütün gerçekliği tamir edecek mutlak güce sahip değildir. Bazı eğrilikler bizim ulaşamayacağımız kadar derindedir; bazı eksikler hesaplamayla kapanmaz.

Bu, özellikle eğitimli ve çözüm üretmeye alışmış insan için rahatsız edici bir sözdür. Bilgi arttıkça kontrolün de artacağını düşünürüz. Bir sorunu yeterince analiz eder, yeterince veri toplar ve doğru yöntemi bulursak her şeyin çözüleceğine inanmak isteriz. Vaiz araştırmayı küçümsemiyor; kendisi araştırıyor. Fakat araştırmanın insanı tanrılaştırmasına izin vermiyor.

Kendisine büyük bilgelik kazandığını, kendisinden önce Yeruşalim’de bulunanlardan daha çok bilgi edindiğini söyler (Vai. 1:16). Sonra bilgeliği, bilgiyi, deliliği ve akılsızlığı anlamaya yönelir; bunun da “rüzgârı kovalamaya” benzediğini görür (Vai. 1:17). Bilgelik değerlidir ama nihai kurtarıcı değildir.

Bölüm, “Çok bilgelikte çok keder vardır; bilgi arttıkça acı da artar” sözüyle kapanır (Vai. 1:18). Bu, cehaleti öven bir ayet değildir. Bilmezseniz daha kutsal olacağınızı söylemez. Tam tersine, bazı şeyleri gerçekten görmek acıtır. Adaletsizliği fark etmek, ölümün kaçınılmazlığını düşünmek, insan davranışlarının tekrarlarını görmek, kendi sınırlarımızı anlamak insanı daha hafif değil daha ağır hâle getirebilir.

Vaiz’in burada yaptığı şey, bilgeliğin değerini yok etmek değil, sınırını göstermek olarak okunmalıdır. Özdeyişler bilgeliği övebilir; Vaiz ise bilge kişinin de ölümden, zamanın akışından ve dünyanın bütün eğriliklerinden kaçamadığını hatırlatır. Kutsal Kitap’ın bilgelik geleneği böylece tek sesli değildir. Bir metin hikmetin hayatı nasıl koruduğunu anlatırken, öteki hikmetin neden her zaman istediğimiz sonucu üretemediğini sorabilir. Bu iki ses birbirini bozmaz; insan deneyiminin farklı yüzlerini birlikte gösterir.

Bu nedenle “çok bilen çok acı çeker, en iyisi düşünmemek” sonucu Vaiz’in cümlesini karikatürleştirmek olur. Cehalet bazen geçici rahatlık verebilir, fakat gerçeği ortadan kaldırmaz. Vaiz’in bilgeliği daha pahalıdır: Görmekten kaçmamak, ama gördüklerimizi kontrol edemediğimizi de kabul etmek. Böyle bir bilgelik insanı kibirden arındırabilir; çünkü anlayışımız arttıkça sınırlarımızın da daha görünür hâle geldiğini fark ederiz.

Bilgelik bazen rahatımızı bozar. Çocuklukta dünyanın daha basit olduğunu sanırız; yaşadıkça iyi insanların acı çektiğini, kötü kararların yıllarca iz bıraktığını, doğru şeyleri yapmanın her zaman beklenen sonucu vermediğini öğreniriz. Vaiz bu olgunluk sancısını saklamıyor. “Bilgi her sorunu çözer” demek yerine, bilginin bazen sorunu daha açık gösterdiğini söylüyor.

Kutsal Kitap’ın ilerleyen bölümlerinde bu boşluk duygusu başka bir ışıkta görülür. Pavlus yaratılışın “boşluğa” boyun eğdirildiğini, fakat bunun umutsuzluk olmadan gerçekleştiğini söyler; yaratılış kurtuluşu bekler (Rom. 8:20-23). Aynı Pavlus, diriliş umudunun sonunda “Rab yolundaki emeğinizin boşa gitmediğini” ilan eder (1Ko. 15:58). Bu, Vaiz’i iptal etmez. Tam tersine, Vaiz’in sorusunu ciddiye alır: Ölümün ve geçiciliğin dünyasında kalıcı olan ne olabilir? Yeni Antlaşma cevabı insanın kendi emeğinde değil, Tanrı’nın Mesih’teki diriltici işinde bulur.

Vaiz 1 bizi henüz sonuca ulaştırmıyor. Bölümün görevi cevap vermekten önce yanlış cevapları sökmektir. Şöhret kalmaz. Yenilik doyurmaz. Emek ölümü yenemez. Bilgelik her eğriyi düzeltemez. İnsan kendisini kurtaracak kadar büyük değildir. Bu ilk bölümün sert lütfu tam da budur: Avucumuzdan kaçacak şeyleri Tanrı yerine koymayı bırakmadan gerçek armağanları doğru biçimde sevmeyi öğrenemeyiz.

02 — BİRLİKTE ÇALIŞIN

Vaiz’in “her şey hevel” sözü sizde ilk olarak ne çağrıştırıyor: anlamsızlık mı, geçicilik mi, kontrol edilemezlik mi? Bölümün tamamını okuyunca bu ilk izleniminiz nasıl değişiyor?
Güneş, rüzgâr ve ırmakların durmadan dönmesi hayatınızdaki hangi tekrarları hatırlatıyor? Tekrarın kendisi mi yoruyor, yoksa tekrarın kalıcı bir sonuç üretmesini beklemek mi?
“Güneşin altında yeni bir şey yok” sözü çağımızın yenilik tutkusu hakkında ne söylüyor? Gerçekten yeni olan şeylerle, eski insan arzularının yeni biçimleri arasındaki farkı nasıl ayırt edebiliriz?
Vaiz bilgelik arttıkça kederin de arttığını söylüyor. Hayatınızda bir şeyi daha iyi anlamanın sizi daha rahat değil, daha sorumlu veya daha üzgün hâle getirdiği bir alan var mı?
Eğer emek, şöhret, yenilik ve bilgi kalıcı güven sağlayamıyorsa, bunları değersizleştirmeden doğru yerlerine koymak neye benzer?

03 — HAYATA TAŞIYIN

Her şeyi kalıcı hâle getirmek zorunda değilsiniz

Bazı güzel şeyler kısa sürdüğü için başarısız değildir. Bir yemek biter, çocukluk geçer, bir görev tamamlanır, bir mevsim kapanır. Hayatın her güzel parçasından sonsuza dek sürecek bir anıt çıkarmaya çalışmayın. Geçicilik, armağanın düşmanı değildir; bazen onu armağan yapan şey tam da sınırlı oluşudur.

Başarıdan geriye ne kalacağını dürüstçe sorun

Vaiz’in “kazanç nedir?” sorusu kariyeri küçümsemez; onun taşıyamayacağı yükü elinden alır. İşinizi iyi yapın, üretin, öğrenin. Ama bir gün adınız unutulduğunda bütün hayatınızın değersiz olacağını düşünüyorsanız, başarı kimliğinizin merkezine fazla yaklaşmış olabilir. Değerinizi gelecek kuşakların sizi hatırlamasına bağlamayın.

Yenilik açlığınızı fark edin

Sürekli yeni haber, yeni ekran, yeni deneyim ve yeni hedef aramak bazen meraktan değil, içimizdeki boşluğu susturma çabasından gelir. Bir süre hiçbir şey satın almadan, yenilemeden veya tüketmeden durmayı deneyin. İçinizde hemen “başka ne var?” diye konuşan sesi dinleyin. Vaiz’in sorusu orada başlayabilir.

Tekrarı küçümsemeyin

Aynı sofrayı kurmak, aynı çocuğa yeniden sabır göstermek, aynı işi özenle yapmak, aynı cemaatle dua etmek bazen “ilerlemiyormuşuz” hissi verebilir. Vaiz tekrarı romantikleştirmez; yorgunluğunu kabul eder. Fakat tekrarın sıradanlığı içinde sadakat de büyüyebilir. Her günün yeni görünmesi gerekmez; bazı iyi şeyler tekrarlandıkları için kök salar.

Bilgeliği kurtarıcıya çevirmeyin

Daha çok okumak, araştırmak ve öğrenmek iyidir; fakat bütün hayatı çözebileceğinizi sanmak ağır bir yüktür. Bazı sorular cevaplanır, bazıları yalnız daha iyi anlaşılır, bazıları ise bizim ömrümüz boyunca açık kalabilir. Bilmediğinizi kabul etmek düşünmekten vazgeçmek değil, insan olduğunuzu kabul etmektir.

Gördüğünüz acıdan kaçmayın

Bilgi bazen keder getirir. Adaletsizliği gördüğünüzde hemen kendinizi uyuşturacak bir eğlenceye kaçmak yerine, gördüğünüz şeyin sizi nasıl bir doğruluğa çağırdığını sorun. Her eğriyi düzeltemezsiniz; ama erişebildiğiniz yerde doğru davranabilirsiniz. Sınırlılık, sorumsuzluk için mazeret değildir.

Soluğu Tanrı yerine koymayın

Vaiz’in ilk bölümü elimizde kalmayacak şeyleri tek tek gösterir. İş, şöhret, yenilik ve bilgelik değerli olabilir; fakat Tanrı değildir. Onlardan sonsuzluk istediğimizde sonunda bizi ezerler. Hristiyan umudu, geçici hayatı küçümsemek değil, onu Tanrı’nın diriliş vaadi içinde yaşamaktır. Böylece emek kurtarıcımız olmaktan çıkar; yeniden emanetimiz olabilir.