Efesliler 4 Süleyman'ın Özdeyişleri 12 Elçilerin İşleri 5
GİRİŞ
Doğruyu söylemek kolaydır — ta ki doğru bize bir şeye mal olana kadar. Yanlış gönderilmiş bir e-postayı fark ettiğimizde, işte yaptığımız hata ortaya çıkmak üzereyken, bir arkadaşımıza verdiğimiz sözü tutmadığımızda ya da yıllardır koruduğumuz iyi görüntü çatlamak üzereyken gerçeğin bedeli değişir. O anda mesele, yalanın yanlış olduğunu bilmekten çıkar ve daha rahatsız edici bir soruya dönüşür. Gerçek beni küçültecekse yine de onu söyleyecek miyim?
Çoğumuz hayatımızı büyük ve teatral yalanlarla sürdürmeyiz. Daha sık yaptığımız şey, hikâyeyi küçük dokunuşlarla kendimize uygun hâle getirmektir. Bir ayrıntıyı atlar, hatayı başkasının fark etmesini bekler, teknik olarak doğru ama yanıltıcı bir cümle kurar ya da özür dilerken sorumluluğu dağıtırız. Bazen ağzımızdan yanlış bir bilgi çıkmaz; yine de karşıdakinin gerçeği görmesini istemediğimiz için onu karanlıkta bırakırız. Yalan, yalnız uydurulmuş cümlelerden oluşmaz. Gerçeği çıkarımıza göre yönetme arzusu da aynı toprağa kök salar.
Kutsal Kitap doğruluğu salt bilgi aktarımına indirgemez; Efesliler 4'te gerçek, Mesih'in bedeninin birlik içinde büyümesiyle ilgilidir. Süleyman'ın Özdeyişleri 12, doğru sözün yalnız içeriğini değil, karakterini ve başkaları üzerindeki etkisini de gösterir. Elçilerin İşleri 5'te Hananya ile Safira'nın düzenlediği görüntü, topluluğun ortasında Tanrı'ya karşı işlenmiş ciddi bir aldatma olarak açığa çıkar. Burada doğruluk soyut bir erdem değil, Tanrı'nın ve komşunun önünde yaşanan bir bağlılıktır. Bu metinler yan yana geldiğinde şu gerçek belirginleşir: Doğruluk, doğru cümle kurmaktan daha fazlasıdır; gerçeğin önünde saklanmadan yaşamaktır.
01 — METNİ ANLAYIN
Gerçek, Mesih'in bedeninde birbirimize borcumuzdur
Efesliler 4'te Pavlus doğruluğu bağımsız bir ahlak maddesi gibi ortaya bırakmaz. Bölüm, kilisenin birliğiyle başlar. Beden bir, Ruh bir, Rab bir, iman bir ve umut birdir. Mesih, halkını olgunlaştırmak ve bedenini geliştirmek için armağanlar verir. İmanlılar aldatıcı öğretilerle savrulmak yerine sevgi içinde gerçeğe bağlı kalarak Mesih'e doğru büyüyecektir. Mesele bireysel vicdanın sınırlarında kalmaz. Böylece doğruluk kişisel dürüstlüğün ötesine geçer ve topluluğun sağlığına bağlanır.
Efesliler 4:15'te kullanılan Grekçe alētheuō fiili “doğruyu söylemek” anlamını taşır; ayrıca gerçeğe bağlı, içten ve sahici davranmayı da kapsayabilir. Yine de tek bir sözlük maddesinden bütün bir doğruluk öğretisi çıkarmamalıyız. Fiilin anlamını asıl belirginleştiren, Pavlus'un kurduğu bağlamdır: sevgi, Mesih'e doğru büyüme ve bedenin üyelerinin birbirine bağlılığı. Ayet bu bağlamda, yalnız doğru bilgi vermeyi değil, sevginin yön verdiği gerçek bir yaşamı ister.
Bu çağrı 4:25'te somutlaşır: yalan bırakılacak, herkes komşusuna gerçeği söyleyecektir. Pavlus gerekçeyi hemen ekler; çünkü imanlılar aynı bedenin üyeleridir. Bir bedenin bir parçası ötekine yanlış bilgi verirse bütün beden zarar görür. Kilisede insanlar birbirinden gerçeği saklıyor, kendilerini olduğundan farklı gösteriyor veya sözlerini çıkarlarına göre eğip büküyorsa dışarıdan korunan uyum içeride güven kaybına dönüşür. Güven sarsıldığında insanlar yalnız birbirinin sözünden değil, ortak kararlarından da kuşku duymaya başlar. Yalan yalnız konuşanı kirletmez; topluluğun ortak gerçeklik duygusunu da bozar.
Hristiyan doğruluğu, “Ben açık sözlü bir insanım” diye övünülecek kişisel bir özellik değildir. İş yerindeki hatayı başkasının üzerine bıraktığımızda yükü masum birine taşır; evlilikte gerekli bilgiyi sakladığımızda eşimizin gerçek durumu bilerek karar verme hakkını daraltırız. Kilisede bir olayın yalnız işimize gelen kısmını anlatmak da topluluğun sağlıklı değerlendirme yapmasını engelleyebilir. Gerçek, komşumuza borcumuzdur; çünkü hayatlarımız birbirine değmektedir. Bu borç, yalnız konuşurken değil susarken de sorumluluk yükler.
Pavlus aynı bölümde konuşmanın biçimine de sınır koyar. Ağızdan çıkan söz, ihtiyaca göre başkasını geliştirmeli; kin, bağrışma, iftira ve kötü niyet dışarı atılmalıdır. “Söylediğim doğruydu” cümlesi bu nedenle tek başına Hristiyan konuşmasını aklamaz. Bir söz olgusal açıdan doğru olabilir; yine de aşağılama amacıyla söylenebilir. Öfkenin hızında, yanlış kişilere veya gereksiz ayrıntılarla aktarıldığında gerçek de yaralama aracına dönüşebilir. Gerçeği söylemekle gerçeği silah gibi kullanmak aynı şey değildir.
Süleyman'ın Özdeyişleri 12 bu ayrımı keskinleştirir. Dürüst tanık doğruyu söyler; düşüncesiz söz kılıç gibi yaralarken bilgenin dili şifa verir. Gerçek söz kalıcıdır ve RAB yalancı dudaklardan iğrenir. Aynı bölüm, doğruluğu överken ihtiyatlı kişinin bilgisini gerektiğinde kendine saklayabildiğini de belirtir. Bu, yalan söylemeye izin vermez. Her doğru bilginin her kişiye, her zamanda ve her biçimde aktarılması bilgelik değildir; mahremiyetin, sır saklamanın, uygun zamanın ve söz hakkının sınırları vardır.
Bir arkadaşımız bize kendisine ait özel bir konu açtıysa doğruyu sevmek o bilgiyi yaymamızı gerektirmez. Bir tartışmada karşımızdakinin yıllar önce yaptığı ve o anki konuyla ilgisi olmayan hatayı masaya koymak, bilgi doğru olsa bile sevgiyle konuşmak değildir. Buna karşılık başkasının doğru karar verebilmesi için bilmesi gereken bir gerçeği kendi çıkarımız için saklamak da “mahremiyet” diye korunamaz. Bilgelik yalnız içeriği değil, söyleme hakkımızı ve amacımızı da tartar. Bu yüzden “Bu doğru mu?” sorusunun yanına “Kimin iyiliğini arıyorum ve susuşum kimi yanıltıyor?” sorusunu koyar.
İki uç da tehlikelidir. Bir uçta sevgiyi gerçeğin alternatifi yapan yumuşaklık, öteki uçta gerçeği sevgiden koparan kabalık bulunur. “Üzülmesin, hiç söylemeyelim” ile “Ben sadece doğruyu söylüyorum” aynı dengesizliğin iki yönüdür. Pavlus bu ikiliği kabul etmez. Mesih'in bedenini geliştiren konuşma hem gerçeğe bağlıdır hem de karşıdakinin gerçek iyiliğini gözetir; ne sahte huzur uğruna hakikati gömer ne de hakikat adına insanı ezer.
Hananya ile Safira: Gerçeği ruhsal imaj için yönetmek
Elçilerin İşleri 5'teki Hananya ile Safira anlatısı Yeni Antlaşma'nın en sarsıcı sahnelerinden biridir. Çift bir mülk satar ve paranın bir kısmını kendine ayırarak kalanını elçilerin önüne getirir. Hananya, Kutsal Ruh'a ve Tanrı'ya yalan söylemekle suçlanır. Petrus'un sözlerini işitince yere yıkılıp ölür. Yaklaşık üç saat sonra Safira gelir, satış bedeli hakkında aynı hikâyeyi sürdürür ve o da ölür. Olanları duyan bütün topluluğu büyük bir korku sarar.
Metni dikkatsiz okursak olayın merkezini kaçırırız. Petrus, mülkün satılmadan önce Hananya'ya ait olduğunu, satıştan sonra da parayı dilediği gibi kullanabileceğini açıkça söyler. Sorun bütün parayı vermemeleri değildir; bağış gönüllüdür ve belirli bir miktar zorunlu tutulmamıştır. Çift, verdikleri kısmı bütün satış bedeliymiş gibi sunarak gerçekte yapmadıkları bir fedakârlığın itibarını istemiştir. Tanrı'ya adanmışlık görüntüsüyle gerçeği birbirinden ayırmışlardır.
Luka bu sahneyi Elçilerin İşleri 4'ün sonundaki paylaşma anlatısının hemen arkasına yerleştirir. Barnaba tarlasını satar. Parayı getirir ve elçilerin önüne koyar. Hananya ile Safira dışarıdan benzer bir hareket yapar; fakat aynı açıklığı taşımaz. Topluluğun birliğine dışarıdan gelen baskının ardından bu kez içeriden bir tehdit belirir. Ruh'un meydana getirdiği paylaşma hayatının görünüşü, yürekte kurulan bir aldatmayla taklit edilmektedir. Çift yalnız para hakkında yanlış bilgi vermemiş, kutsallığın görünüşünü kutsallığın kendisine tercih etmiştir.
Petrus'un sözleri anlatının teolojik ağırlığını açığa çıkarır. Hananya'nın insanlara değil Tanrı'ya yalan söylediğini belirtir; Safira'ya da Rab'bin Ruhu'nu sınamak için nasıl söz birliği ettiklerini sorar. Günah topluluğa karşı işlenmiş olsa da yalnız toplumsal bir güven ihlali değildir; Tanrı'nın işi kendilerine ruhsal itibar kazandıracak bir sahneye çevrilmiş, Kutsal Ruh'un meydana getirdiği birlik sahte ruhsallıkla istismar edilmiştir. Metin bu nedenle yalanın Tanrı'yla ilişkisiz “küçük bir iletişim kusuru” olmadığını sert biçimde hatırlatır.
Anlatıyı “Her yalan söyleyen hemen fiziksel olarak ölür” kuralına çevirmek de yanlıştır. Elçilerin İşleri böyle bir genel vaat veya tehdit vermez. Burada erken kilisenin oluşumunda olağanüstü ve ani bir yargı sahnesiyle karşılaşırız. Bunun bütün nedenlerini bilmiyoruz. Tanrı'nın neden bu anda böyle davrandığını da metin ayrıntılı biçimde açıklamaz. Bu yargının sıra dışılığını kabul etmek, olayın ağırlığını azaltmaz. Tam tersine, anlatının söylemediği bir cezalandırma sistemi kurmadan verdiği uyarıyı duymamızı sağlar.
Hananya ile Safira'nın günahı bugün biçim değiştirerek yaşamaya devam edebilir. Yapmadığımız fedakârlığı yapmış gibi anlatabilir, başkasının emeğini kendi hizmet başarımıza ekleyebilir ya da vermediğimiz mücadeleyi vermiş gibi gösterebiliriz. Hatta hatamızı “Rab böyle yönlendirdi” sözünün arkasına saklamak mümkündür. Ruhsal dil gerçeği örten bir perdeye dönüştüğünde daha dindar görünsek bile daha doğru yaşamış olmayız. Tanrı'nın adıyla kurulan görüntü, Tanrı'nın gerçeğine aykırıysa ibadet değil aldatmadır.
Bu anlatı ortaklaşa korunan yalanın ağırlığını da gösterir. Safira yalnız kocasının yaptığını bilen pasif bir seyirci değildir. Petrus'un sorusuna yanlış cevap vererek düzeni sürdürür. İki insan birbirinin dürüstlüğünü güçlendirebilecekken birbirinin aldatmasını korur. Ailede, işte ve kilisede “Birbirimizi kolluyoruz” dediğimiz şey bazen günahı görünmez tutmak anlamına gelir. Böyle bir dayanışma sevgi değildir; gerçek sevgi, sevdiği insanı yalanın içinde rahat bırakmaz.
Doğruyu söylemenin bedeli: itiraf, sonuç ve telafi
Gerçeği saklamamızın arkasında çoğu zaman yalana duyulan özel bir sevgi değil, kaybetme korkusu vardır. İtibar, para, görev, ilişki, yetki, güven veya rahatlık tehlikeye girebilir. Sonucun ne olacağını düşünmek gerçeği eğip bükme isteğini besler; bazen yalnız sonucu değil, başkalarının gözünde kim olduğumuzu da kaybetmekten korkarız. Doğruyu söylemek, yıllardır kendimiz hakkında anlattığımız hikâyeyi bozabilir.
Efesliler 4 bu korkunun karşısına yeni yaradılış kimliğini koyar. Pavlus eski yaradılışın aldatıcı tutkularla yozlaştığını söyler. Yeni yaradılış ise gerçek doğruluk ve kutsallıkta Tanrı'ya benzer yaratılmıştır. Hristiyan için doğruluk yalnız irade gücüyle sürdürülen bir disiplin değil, Mesih'te kim olduğumuzla ilgili bir yaşam biçimidir. Yalanla koruduğumuz görüntü, yeni insanın güvenli yeri olamaz. Gerçeğin ışığı bizi küçültüyor gibi görünse de Mesih'teki kabulümüz kusursuz bir imaja dayanmaz.
Bu, doğruyu söyleyen kişinin dünyada her zaman ödüllendirileceği anlamına gelmez. Bir çalışan hatasını itiraf edip terfi fırsatını kaybedebilir; bir öğrenci kopya yaptığını söylediğinde ceza alabilir. Yıllarca saklanan bir gerçeğin açıklanması evliliği ağır bir krize sokabilir. Doğruluk sonuçları sihirli biçimde silmez; bazen uzun süredir ertelenen sonuçlarla yüzleşmenin kapısını açar. İtirafın bedelli olması, onun yanlış olduğunu değil, yalanın gerçek zarar verdiğini gösterebilir.
Gerçek tövbe bu noktada sınanır. “Doğruyu söyledim, artık beni hemen affetmek ve bana yeniden güvenmek zorundasınız” diye kestirip atmaz. Karşı tarafın sarsılmasına yer verir. Sorularını küçümsemez. Güvenin yeniden kurulması için zamana ihtiyaç duyulabileceğini kabul eder. İtiraf, sorumluluğun sonu değil başlangıcı olabilir. Kişi gerçeği söyleyip sonucu bütünüyle başkasına bırakamaz; mümkün olan yerde verdiği zararla yüzleşmesi gerekir.
Özrümüzün dili burada çok şey açığa çıkarır. “Üzüldüysen özür dilerim”, “Ben öyle demek istemedim”, “Herkes yapıyor” ya da “Zaten sen de…” gibi cümleler bazen doğru parçalar içerse de sorumluluğu dağıtmak için kullanılabilir. Dürüst itiraf daha yalın sorular sorar: Ne yaptım? Kime zarar verdim? Hangi kısmı benim sorumluluğumdu? Neyi düzeltmem mümkün? Açıklama gerekiyorsa olayın gerçeğini aydınlatmak için verilir; kişiyi daha az suçlu göstermek için değil.
Telafi her durumda aynı biçimde olmaz ve bazı zararlar bütünüyle geri alınamaz. Söylenmiş bir söz hafızadan silinmez; kırılmış güven tek bir cümleyle yerine gelmez. Yine de dürüst tövbe, mümkün olan düzeltmeyi arar. Başkasının emeğini kendimizinmiş gibi gösterdiysek bunu aynı çevrede düzeltmemiz gerekebilir. Yanlış bilgi yaydıysak yalnız zarar verdiğimiz kişiden özür dilemek yetmeyebilir; o bilgiyi duyanlara da gerçeği söyleme borcumuz doğabilir. Zakkay'ın haksız aldığı şeyi geri ödeme kararı, lütfun yalnız suçu adlandırmakla kalmayıp mümkün yerde zararı onarmaya da yönelttiğini gösterir (bkz. Luka 19:1–10). Maddi zarar verdiysek imkân ölçüsünde karşılamak, itirafın doğal meyvesi olabilir.
İsa Mesih'in Müjdesi burada hem sarsar hem özgürleştirir. Tanrı'nın lütfu, kabulümüzü kusursuz sicilimize değil Mesih'in doğruluğuna bağladığı için günahımızı saklamamıza gerek bırakmaz. Aynı lütuf günahı önemsizleştirmemize izin vermez; çarmıh bağışlamanın ucuz olmadığını gösterir. Hristiyan itirafı, gerçeğin Tanrısı'nın önünde ışığa çıkmak, Mesih'e sığınmak ve mümkün olan yerde doğru meyveyi vermektir.
Doğruyu söylemek bazen bizi bir süre daha küçük gösterir. İnsanlar hakkımızdaki kanaatlerini değiştirebilir. Bir görev elimizden alınabilir veya uzun bir onarım süreci başlayabilir. Bazıları itirafımızı samimi bulmayabilir. Yine de yalanın üzerinde büyük görünmek, gerçeğin önünde küçülmekten daha güvenli değildir. Korunması gereken asıl şey imajımız değil karakterimizdir. Gerçeğin bedeli ağır olabilir; sürekli saklanmanın bedeli ise insanı içeriden parçalar.
02 — BİRLİKTE ÇALIŞIN
- Efesliler 4:15, 25 ve 29'u birlikte okuyun. Pavlus'un doğruluk anlayışında “ne söylediğimiz”, “nasıl söylediğimiz” ve “niçin söylediğimiz” nasıl birleşiyor? Bu ayetlerden yalnız birini merkeze alsaydık hangi dengesizlik ortaya çıkabilirdi?
- Süleyman'ın Özdeyişleri 12, yalancı dudakları mahkûm ederken düşüncesiz sözün kılıç gibi yaralayabileceğini de söylüyor. Hayatınızda “Doğru olduğu için söylemeye hakkım var” düşüncesinin aslında öfkeyi veya sevgisizliği örttüğü bir durum oldu mu?
- Elçilerin İşleri 5'te Petrus, mülkün ve satış parasının Hananya'nın tasarrufunda olduğunu açıkça belirtiyor. Buna göre çiftin asıl günahı neydi? Bu ayrım, anlatının “yeterince para vermediler” biçiminde yüzeysel bir derse dönüşmesini nasıl engelliyor?
- Bir hatayı itiraf etmek size gerçekten bir şeye mal olsaydı — itibar, para, görev, güven veya rahatlık — en çok hangisini kaybetmekten korkardınız? Bu korku, gerçeği anlatma ya da saklama biçiminizi nasıl etkiliyor?
- Dürüstlük ile mahremiyet arasındaki sınırı nasıl ayırt edebiliriz? Başkasına ait bir sırrı korumakla, kendi sorumluluğumuzu gizlemek için gerekli bilgiyi saklamak arasındaki farkı hangi sorular görünür kılar?
03 — HAYATA TAŞIYIN
Hikâyenizi kendinizi aklayacak biçimde düzenlemeyin
Bir çatışmayı anlatırken kendimizi başrolün masum kişisi, karşı tarafı da bütün sorunun kaynağı hâline getirmek kolaydır. Olayı bir kez de “Benim payım neydi?” sorusuyla anlatın. Karşı tarafın yanlışları gerçek olabilir; yine de kendi sorumluluğunuzu küçültmeden konuşabiliyor musunuz? Dürüstlük bazen yeni bilgi eklemekten önce eski hikâyemizin tonunu düzeltmekle başlar.
Hatanız fark edilmeden önce söyleyin
Bir hata yaptıysanız mümkünse ortaya çıkarılmasını beklemeyin. İşte yanlış hesap, unutulmuş bir görev, maddi kayıp veya başkasını etkileyen bir karar söz konusu olabilir. Gerçeği yalnız yakalandığımızda söylemekle kendiliğimizden ışığa çıkarmak arasında karakter farkı vardır. Sonuçları kontrol edemeseniz bile “Bunu ben yaptım” cümlesini geciktirmemek, güvenin yeniden kurulabileceği zemini hazırlar.
Özrünüzden savunma cümlelerini ayıklayın
Özrünüzü önce olduğu gibi yazın veya yüksek sesle söyleyin. Sonra “ama”, “fakat”, “sen de”, “yanlış anlaşıldı” ve “öyle demek istemedim” gibi bölümlerin ne yaptığını inceleyin. Her açıklama mazeret değildir. Kimi zaman bağlam gerçekten gereklidir. Yine de açıklamanın gerçeği aydınlatıp aydınlatmadığını, yoksa sizi daha az sorumlu göstermeye mi yaradığını dürüstçe sorun. İyi bir özür, suçun ağırlığını karşıdakinin omzuna geri bırakmaz.
Gerçeği silah olarak kullanmayın
Birinin zayıf noktasını bilmeniz, onu tartışmada kullanma hakkı vermez. Özdeyişler doğru söz ile kılıç gibi kesen söz arasında gerçek bir ahlaki fark bulunduğunu hatırlatır. Öfkeliyken “Söyleyeceğim şey doğru mu?” sorusunun yanına “Neden tam şimdi söylemek istiyorum?” sorusunu da koyun. Bazen en dürüst davranış, öfkenin konuşma hakkını elinden almak için bir süre susmaktır.
Gerekliyse yalnız itiraf etmeyin, telafi edin
Birinin emeğini kendinizinmiş gibi gösterdiyseniz bunu ilgili kişilerin önünde düzeltmeniz gerekebilir. Yanlış bilgi yaydıysanız yalnız mağdurdan özür dilemek yetmeyebilir; o bilgiyi duyanlara da düzeltme borcunuz bulunabilir. Maddi zarar verdiyseniz mümkün olan yerde karşılamaya çalışın. Tövbenin meyvesi her olayda aynı değildir, fakat gerçek tövbe “Ben söyledim, konu kapandı” diye acele etmez.
Mahremiyet ile gizlemeyi birbirine karıştırmayın
Doğruluk, her şeyi herkese anlatmak demek değildir. Buna karşılık başkasının sağlıklı karar verebilmesi için bilmesi gereken bir gerçeği kendi çıkarınız için saklamak mahremiyet olmayabilir. Önce “Bu bilgi kime ait?” diye sorun. Ardından kimin kararını etkilediğini düşünün. Saklama nedeninizi adlandırın. Susuşunuzun karşıdakini yanlış bir sonuca götürüp götürmediğini de hesaba katın. Özellikle güç, para, sadakat veya güven söz konusuysa kendinize kolay cevap vermeyin.
İmajınızı değil karakterinizi koruyun
Hananya ile Safira'nın trajedisinde dışarıdan cömert görünmek, gerçekten dürüst olmaktan daha değerli hâle gelmişti. Bugün biçim değişebilir ama tehlike aynıdır. Hakkımızda iyi düşünülmesini istemek doğaldır; onu korumak için gerçeği eğip büktüğümüzde imajımız karakterimizin önüne geçer. Bazen doğruluk bizi bir süre daha küçük gösterir. Fakat gerçeğin önünde küçülmek, yalanın üzerinde büyük görünmekten daha güvenli bir yerdir.
Kaynaklar
- Kutsal Kitap: Efesliler 4; Süleyman'ın Özdeyişleri 12; Elçilerin İşleri 4:32–5:11; Luka 19:1–10.
- S. M. Baugh, “Ephesians”, *The Gospel Coalition Bible Commentary*, özellikle Efesliler 4'te birlik, sevgi içinde doğruluk ve yeni yaradılış yaşamı üzerine açıklamalar.
- Bill Mounce, *Greek New Testament Dictionary*: *alētheuō*, Efesliler 4:15'teki fiilin anlam alanı.
- Ivan De Silva, “Proverbs”, *The Gospel Coalition Bible Commentary*, Özdeyişler'de konuşma, bilgelik, dürüst tanıklık ve ihtiyat ilişkisi üzerine açıklamalar.
- Alan J. Thompson, “Acts”, *The Gospel Coalition Bible Commentary*, özellikle Elçilerin İşleri 4:32–5:11'de gönüllü paylaşma, topluluk birliği ve Hananya ile Safira'nın aldatması üzerine açıklamalar.
- D. A. Carson, “Filled with the Spirit”, Elçilerin İşleri 5'te bağışın gönüllülüğü, sahte kutsallık görüntüsü ve Kutsal Ruh'a karşı aldatma üzerine değerlendirme.
© 2026 Veritas Liberat. Tüm hakları saklıdır.