1. Samuel 12 — Kral Geldi, RAB Tahttan İnmedi

Bu Metin Nasıl Hazırlandı?

Bu çalışma, Türk edebiyatının edebi üslup zenginliğini yansıtan hibrit bir yapay zeka modeli desteğiyle taslaklandırılmış; teolojik doğruluk, bağlamsal derinlik ve editoryal içerik kontrolü Veritas Liberat ekibi tarafından gerçekleştirilerek gerekli düzeltmeler yapılmış ve yayına hazırlanmıştır. Veritas Liberat ekibi hataları ayıklar, teolojik kavramları doğrular, metnin ruhunu işler ve son sözü söyler. Ölçüyü de Veritas Liberat ekibi belirlemez: Ölçüyü Kutsal Kitap belirler. "Yapay zeka bizim için sadece zengin bir çırak, insan ise metne ruhunu veren ustadır."

Kutsal Kitap Türkçe Çevirisinden okuyun

GİRİŞ

Samuel 11 büyük bir sevinçle bitmişti. Yaveş-Gilat kurtarılmış, Saul ilk büyük sınavını geçmiş, halk Gilgal’da krallığı yeniden onaylamıştı. Böyle bir zaferden sonra söylenecek en kolay söz, “Artık her şey yolunda” olurdu. Samuel tam tersini yapar. Halkın önüne çıkar, geçmişi açar, kendi hizmetini hesaba verir, kral istemelerindeki günahı yeniden adlandırır ve yeni düzenin sınırlarını hatırlatır.

Samuel’in konuşması bir yaşlı önderin duygusal vedasından daha fazlasıdır. Bir dönem kapanırken İsrail’e şu soru yöneltilir: “Artık kralınız olduğuna göre kime güveneceksiniz?” Samuel önce kendisini halkın önünde sorgulamaya açar. Sonra İsrail’in geçmişini hatırlatır. En sonunda hem halkın hem kralın aynı RAB’bin sözü altında olduğunu söyler. Yönetim biçimi değişmiştir; Tanrı değişmemiştir.

Bölümün ortasında gök gürler ve yağmur yağar. Üstelik bu buğday hasadı zamanıdır; yağmurun beklenmediği bir mevsimde gelen fırtına halkı sarsar (1. Samuel 12:16–18). Halk günahını kabul eder ve Samuel’den kendileri için dua etmesini ister (1. Samuel 12:19). Samuel’in cevabı şaşırtıcıdır: Günahlarını küçültmez, ama onları umutsuzluğa da itmez. “Korkmayın” der; RAB’bin ardından ayrılmadan bütün yürekleriyle O’na hizmet etmelerini ister (1. Samuel 12:20).

Bölüm böylece iki kolay yanlışı reddeder. Birincisi, “Kral geldi, artık RAB’be bağımlılık ikinci planda” düşüncesidir. İkincisi ise “Günah işledik, artık bizim için umut kalmadı” düşüncesidir. Samuel her ikisine de hayır der. Kral vardır ama RAB hâlâ Kral’dır. Günah gerçektir ama tövbe eden halk için yol hâlâ açıktır.

01 — METNİ ANLAYIN

Bir Önder Hesap Veriyor

Samuel konuşmasına kendisini öne çıkarmak için değil, hizmetini halkın önünde sınamaya açmak için başlar. “İşte kralınız önünüzde yürüyor. Ben ise yaşlandım, saçlarım ağardı” der ve çocukluğundan beri halkın önünde yürüdüğünü hatırlatır (1. Samuel 12:1–2). Ardından çok somut sorular sorar: Kimin öküzünü aldım? Kimin eşeğini aldım? Kimi aldattım? Kime baskı yaptım? Kimden rüşvet aldım? (1. Samuel 12:3).

Bu soruların 1. Samuel 8’le güçlü bir karşıtlığı vardır. Samuel orada halka bir kralın neleri “alabileceğini” uzun uzun anlatmıştı: oğullar, kızlar, tarlalar, ürünler, sürüler (1. Samuel 8:10–18). Şimdi kendi hizmetinin sonunda “Ben sizden ne aldım?” diye soruyor. Samuel kusursuz olduğunu söyleyen kibirli bir adam gibi konuşmuyor; denetlenebilir bir hayatı halkın önüne koyuyor. Yetkinin doğru kullanılıp kullanılmadığını soyut sözlerle değil, insanlara ne yapıldığıyla ölçüyor.

Halk Samuel’in kendilerini aldatmadığını, ezmediğini ve kimseden bir şey almadığını kabul eder (1. Samuel 12:4). Samuel de RAB’bi ve RAB’bin meshettiği kralı bu tanıklığa şahit gösterir (1. Samuel 12:5). Böylece eski önder yeni önderin önünde kendisini savunmakla kalmaz; halka önderliğin neye benzemesi gerektiğine dair sessiz bir ölçü bırakır. Güç, başkasının malına el koymak, korkutarak boyun eğdirmek veya görevi kişisel çıkar için kullanmak değildir.

Samuel’in hesap verme biçimi özellikle dikkat çekicidir; “Bana güvenin, ben Tanrı adamıyım” demiyor. İnsanların günlük hayatına dokunan ölçüler kullanıyor. Birinin öküzünü almak tarımsal geçimini, eşeğini almak ulaşım ve çalışma imkânını zedeleyebilirdi. Rüşvet ise doğru ile yanlış arasındaki teraziyi parayla eğmek demekti. Samuel’in soruları, ruhsal önderliğin en sıradan ekonomik ve toplumsal davranışlardan ayrılamayacağını gösterir. Kutsal sözler kullanan biri para, güç ve insan onuru konusunda güvenilmezse hizmetindeki sorun “küçük bir yönetim hatası” değildir.

Bu sahnede halkın da sorumluluğu vardır. Samuel kendisini denetime açtığında onlar sessiz kalmıyor; bildiklerini açıkça söylüyorlar. Sağlıklı topluluk, önderin hiçbir zaman soru sorulamaz hâle geldiği topluluk değildir. Aynı şekilde hesap verme de sürekli kuşku üretmek demek değildir. Ama gerçek güven, gerektiğinde açık sorular sorulabildiğinde daha sağlam olur.

Samuel’in oğullarının daha önce rüşvet aldığı ve adaleti bozduğu anlatılmıştı (1. Samuel 8:1–3). 12. bölüm bunu silmez. Samuel’in kendi dürüstlüğü, oğullarının yanlışlarını yok saydırmaz; oğullarının yanlışları da Samuel’in bütün hizmetini otomatik olarak değersiz kılmaz. Kutsal Kitap insanları tek cümleyle paketlemez. Aynı ailede sadakat ile başarısızlık yan yana durabilir. Bu da özellikle ruhsal önderlikte “yakınım doğruysa ben de doğrudur” ya da “yakınım yanlış yaptıysa benim bütün hizmetim sahtedir” gibi kolay sonuçlardan kaçınmayı öğretir.

Samuel’in konuşması aynı zamanda bir geçiş anıdır. Halk artık kralın önünde yürüyecektir, ama Samuel ortadan kaybolmaz. Peygamber olarak Tanrı’nın sözünü öğretmeye, halk için dua etmeye devam edecektir. Yeni bir kurumun ortaya çıkması, Tanrı’nın sözünün sesini gereksiz kılmaz. Kralın olması, peygamberin “artık işim bitti” demesi anlamına gelmez. İsrail’in ihtiyacı yalnız güçlü bir yönetici değil, güçlü yöneticinin de üzerinde duran RAB’bin sözüdür.

Bugünün dünyasında da önderliğin sağlığı yalnız sonuçlarla ölçülemez. Bir topluluk büyüyebilir, bir kurum başarı kazanabilir, bir önder etkileyici konuşabilir. Samuel’in soruları daha sıradandır: İnsanları ezdin mi? Sana emanet edileni kendine mi çevirdin? Hakkı olanı elinden aldın mı? Gerçek hesap verme çoğu zaman büyük sözlerden değil, bu küçük görünen sorulardan başlar.

Kral Var, Ama RAB Hâlâ Kral

Samuel kendi hizmetini ortaya koyduktan sonra halkın geçmişini anlatır. Mısır’dan çıkarılış, sıkıntı zamanları, RAB’bin gönderdiği kurtarıcılar ve halkın tekrar tekrar RAB’bi unutması hatırlatılır (1. Samuel 12:6–11). Amaç tarih dersi vermek değildir. Samuel, halkın bugünkü korkusunu geçmişteki aynı düzenin içine yerleştirir: İsrail sıkışır, RAB’be seslenir, RAB kurtarır; sonra halk yeniden başka güven kaynaklarına yönelir.

Bu geçmiş özetinde Yerub-Baal, Bedan, Yiftah ve Samuel adı geçer (1. Samuel 12:11). “Bedan”ın tam olarak kimi gösterdiği tartışmalıdır; bazı eski okumalarda başka bir isim bulunur. Bunu bütünüyle bilmiyoruz. Fakat listenin ana noktası açıktır: İsrail’in kurtuluş tarihi tek bir insan kahramanın çevresinde kurulmamıştır. RAB farklı dönemlerde farklı kişileri kullanmış, halkını düşmanlarının elinden kurtarmıştır.

Sonra Samuel bugünkü krize gelir. Ammon Kralı Nahaş üzerlerine yürüyünce halk, “Hayır, bizi bir kral yönetsin” demiştir; oysa Samuel’in cümlesi çok açıktır: “Tanrınız RAB kralınızdı” (1. Samuel 12:12). Kral istemenin sorunu yalnız bir insan yöneticiye sahip olmak değildir. Yasanın Tekrarı kral için zaten düzen vermişti (Yasanın Tekrarı 17:14–20). Sorun, korku anında kurtuluş için görünür bir insana RAB’bin yerine yaslanmaktır.

Bununla birlikte RAB halkın isteğini tamamen geri çevirmez. Samuel, “İşte seçtiğiniz, istediğiniz kral” der ve RAB’bin onlara kral verdiğini söyler (1. Samuel 12:13). Bu, halkın yanlış isteğinin doğruya dönüşmesi değildir; Tanrı’nın onların kusurlu seçimi içinde bile hüküm sürmeye devam etmesidir. Kutsal Kitap bazen Tanrı’nın insanın kötü kararlarının sonuçları içinde bile lütufla çalıştığını gösterir. Bu, kötü seçimi iyi yapmaz; Tanrı’nın ondan daha büyük olduğunu gösterir.

Bu gerçek pastoral açıdan da önemlidir. İnsan bazen yanlış bir karar verdikten sonra iki uçtan birine savrulur: Ya kararını savunmak için günahı küçültür ya da artık hiçbir iyilik olamayacağını düşünerek umutsuzluğa kapılır. Samuel ikisini de yapmıyor. “Kral istemeniz yanlıştı” diyor; ama aynı zamanda “Şimdi RAB’den korkun ve O’na hizmet edin” diye önlerine gerçek bir yol koyuyor. Geçmiş değişmez, fakat bugün verilecek itaat kararı hâlâ gerçektir.

Samuel yeni düzenin şartını da açıkça söyler. Halk RAB’den korkar, O’na hizmet eder, sesine kulak verir ve buyruğuna karşı gelmezse hem halk hem kral RAB’bin ardından yürüyecektir. Ama RAB’bin sözünü dinlemezlerse RAB’bin eli onlara karşı olacaktır (1. Samuel 12:14–15). Bu cümle krala sınır çizer. Saul ne kadar başarılı olursa olsun RAB’bin sözünün üstüne çıkamaz. Halk da “kralımız var, sorumluluk artık onda” diyemez. Hem kral hem halk Tanrı’ya karşı sorumludur.

Bu denge kolayca bozulabilir. Halk başarısızlığını bütünüyle krala yükleyebilir; kral da yetkisinin kendisini sıradan itaattan muaf tuttuğunu düşünebilir. Samuel iki kaçış yolunu da kapatır. Kralın günahı halkın günahını mazur göstermez; halkın sadakatsizliği de kralın sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Yeni düzende herkesin üzerinde aynı söz durur.

Bu yüzden 1. Samuel’in krallık anlatısı ne insan yönetimini bütünüyle küçümser ne de onu kutsallaştırır. İyi bir kral halk için gerçek bir nimet olabilir; kötü bir kral büyük zarar verebilir. Ama hiçbir kral, RAB’bin yerini tutamaz. İnsan önderlikleri değişir, seçimler değişir, kurumlar değişir; RAB’bin halkından istediği sadakat değişmez.

Böylece 1. Samuel’de krallık iki uçtan korunur. Bir yandan krallık gerçektir: Saul gerçekten kraldır, gerçek yetkisi ve görevi vardır. Öte yandan krallık son söz değildir: İsrail’in güveninin, itaatinin ve tapınmasının merkezi RAB’dir. İnsan önder gerekli olabilir; kurtarıcı yerine konduğunda tehlikeli olur.

Günahı Görmek, Ama RAB’den Kaçmamak

Samuel halkın kral istemesindeki kötülüğü yalnız sözle bırakmaz. Buğday hasadı zamanında RAB’be sesleneceğini, RAB’bin gök gürültüsü ve yağmur göndereceğini söyler (1. Samuel 12:16–17). Bölgenin mevsim düzeninde buğday hasadı yağmurun olağan olmadığı döneme denk geldiği için bu fırtına sıradan hava olayı gibi yaşanmaz; halk bunun Samuel’in söylediği işaret olduğunu anlar. Samuel dua eder, aynı gün gök gürler ve yağmur yağar (1. Samuel 12:18).

Bu olayı “her günah işlediğimizde Tanrı olağanüstü hava olayı gönderir” şeklinde bir kurala çeviremeyiz. Bölüm bunu belirli bir anda verilmiş belirli bir işaret olarak sunar. Ama işaretin amacı açıktır: Halk, kral istemesindeki kötülüğü artık yalnız Samuel’in görüşü olarak değil, RAB’bin önünde ciddi bir mesele olarak görmelidir.

Buğday hasadı ayrıntısı işaretin gücünü artırır. Bölgenin olağan mevsim düzeninde hasat zamanı yağmurun beklenmediği kuru döneme rastlar; bu yüzden gök gürültüsü ve yağmur halkın dikkatini çeken sıra dışı bir olay olur. Samuel hava durumunu kullanarak insanları korkutmaya çalışmıyor; önceden söylediği işaret RAB’bin cevabıyla gerçekleşiyor. Halkın korkusu da yalnız fırtınanın sesine değil, Tanrı’nın önünde yaptıklarının ağırlığını fark etmelerine bağlıdır.

Bir başka dikkat çekici bağ da 1. Samuel 7’dedir. Orada RAB Filistliler’e karşı gök gürlemiş ve İsrail’i kurtarmıştı (1. Samuel 7:10). Burada gök gürültüsü İsrail’in kendisini uyandırır. Aynı RAB düşmandan kurtaran Tanrı olduğu kadar kendi halkını yüzleştiren Tanrı’dır. O’nun tarafında olmak, O’nun düzeltmesinden muaf olmak değildir.

Halk korkuya kapılır ve Samuel’den, “Kulların için Tanrın RAB’be dua et de ölmeyelim” diye yalvarır. Dahası, “Bütün günahlarımıza kral isteme kötülüğünü de ekledik” diye itiraf eder (1. Samuel 12:19). Bu, önceki bölümlerde görmediğimiz kadar açık bir kabuldür. Halk artık yanlışını adlandırır. Fakat tövbenin sınavı, yalnız yanlışın adını söylemek değil, ondan sonra nereye döneceğidir.

Samuel’in cevabı bunun için çok değerlidir: “Korkmayın” der. Hemen ardından, “Bu kötülüğün hepsini yaptınız” gerçeğini de söyler (1. Samuel 12:20). Aynı cümlede hem günahın ciddiyeti hem umudun kapısı vardır. Kutsal Kitap’a göre lütuf, günahın önemsiz sayılması değildir. Tam tersine, günahın adı konurken günahkârın RAB’den kaçmak yerine O’na dönmesi için yol açılmasıdır.

Samuel halka boş şeylerin ardından gitmemelerini söyler; bunların yarar sağlamayacağını ve kurtaramayacağını belirtir (1. Samuel 12:21). Buradaki “boş şeyler” insanın RAB yerine güvenip peşinden gittiği sahte dayanakları anlatır. Putlar yalnız taş ve tahtadan yapılmış nesneler değildir; insanı kurtaramadığı hâlde hayatın bütün ağırlığını taşımasını beklediğimiz şeyler de aynı yalanı yeniden üretebilir.

Ardından umut gelir: RAB, büyük adından ötürü halkını bırakmayacaktır; onları kendi halkı yapmayı istemiştir (1. Samuel 12:22). Bu söz halkın sadakatini övmez; RAB’bin sadakatini öne çıkarır. İsrail’in umudu “Biz artık hiç hata yapmayacağız” değildir. Umut, onları kendine ait kılan RAB’bin adının ve sözünün güvenilirliğidir.

Burada “RAB bırakmaz” sözü, “Nasıl yaşarsanız yaşayın hiçbir şey olmaz” anlamına gelmez. Bölüm birkaç ayet sonra kötülükte ısrar ederlerse hem halkın hem kralın yok olacağını söyleyecektir (1. Samuel 12:25). RAB’bin sadakati itaatsizliği önemsizleştirmez; tam tersine, tövbe edip geri dönmek için sağlam bir zemin verir. Tanrı’nın lütfu, insanın günaha devam etme izni değil, günahın içinden çıkma umududur.

Bu iki cümleyi birlikte tutmak gerekir. Yalnız “RAB sizi bırakmaz” dersek uyarının ciddiyetini kaybederiz; yalnız “yok olursunuz” dersek de tövbe eden halka açılan merhamet kapısını kapatırız. Samuel’in dili ne gevşek bir rahatlık ne de umutsuz bir korkudur. Halk günahını görmeli, ama günahını gördüğü için RAB’den uzaklaşmamalıdır.

Samuel de kendi sorumluluğunu açıklar: Halk için dua etmeyi bırakmanın RAB’be karşı günah olacağını söyler ve onlara iyi ve doğru yolu öğretmeye devam edeceğini bildirir (1. Samuel 12:23). Bu söz özellikle çarpıcıdır. Halk Samuel’in uyarısını dinlememiş, kral istemiş ve onu zor bir geçişe sürüklemiştir. Samuel buna rağmen “Madem beni dinlemediniz, artık size dua etmiyorum” demez. Kırgınlığı hizmet sorumluluğunun önüne koymaz.

Samuel’in görevi artık eskisiyle aynı değildir, ama sevgisi ve sorumluluğu bitmez. Bazen bir görev biçimi sona erdiğinde insan, “Artık beni ilgilendirmez” demeye yatkın olabilir. Samuel’in örneği daha olgun bir yol gösterir: Yetki biçimi değişebilir, fakat dua ve doğru yolu gösterme çağrısı sürebilir. Özellikle hayal kırıklığı yaşadığımız insanlara karşı bu zor bir sadakattir.

Üstelik Samuel dua ile öğretmeyi birbirinden ayırmıyor. Yalnız onlar için dua etmeyecek; “iyi ve doğru yolu” da gösterecektir. Sevgi, sessizce iyi dilek taşımakla yetinmez; gerektiğinde gerçeği söylemeye devam eder. Gerçek öğretim de kuru bir azarlama değildir; dua ile taşınır.

Son söz yine sadakattir: RAB’den korkun, bütün yüreğinizle O’na bağlılıkla hizmet edin; sizin için yaptığı büyük işleri düşünün. Kötülükte ısrar ederseniz hem siz hem kralınız yok olursunuz (1. Samuel 12:24–25). Kral gelmiştir, ama tehlike ortadan kalkmamıştır. İsrail’in geleceği insan önderin varlığıyla değil, kral ve halk birlikte RAB’bin sözünü dinlediğinde güvenli olacaktır.

Samuel 12’nin güçlü yanı burada: Yeni bir dönem başlarken eski temel değişmez. Yönetim biçimi değişebilir, önderler değişebilir, insanlar yanlış seçimler yapıp sonra tövbe edebilir. Fakat RAB’bin halkından istediği şey aynı kalır: Kendisinden korkmaları, sesini dinlemeleri ve bütün yürekleriyle O’na hizmet etmeleri.

Samuel’in konuşması bu yüzden yalnız geçmişe bakan bir veda değildir. Yeni dönemin nasıl yaşayacağını belirleyen bir eşiktir. Saul’un tacı İsrail’in sorunlarını sihirli biçimde çözmeyecektir; Samuel’in yaşlılığı da RAB’bin sözünü eskitemez. Halkın önündeki soru hâlâ aynıdır: Korku geldiğinde kime dönecekler, güç geldiğinde kimin sözünü dinleyecekler, günahlarını gördüklerinde kimden kaçacak ve kime dönecekler? Bölümün cevabı baştan sona RAB’dir. Krallık değişimi insanın Tanrı’ya olan temel bağımlılığını azaltmaz; yalnız bu bağımlılığın yeni koşullarda nasıl yaşanacağını sınar.

02 — BİRLİKTE ÇALIŞIN

Samuel kendi hizmetini “Kimin malını aldım, kimi ezdim, kimden rüşvet aldım?” gibi somut sorularla halkın önüne koyuyor. Sizce bir önderin güvenilirliğini ölçerken sonuçlardan başka hangi sorular sorulmalıdır?
Halk Nahaş tehdidi karşısında görünür bir kral istemişti; Samuel ise “RAB kralınızdı” diyor. Korku, bugün bizi hangi insanları, kurumları veya imkânları Tanrı’nın yerine koymaya itebilir?
Halk günahını kabul ettiğinde Samuel hem “kötülük yaptınız” hem de “korkmayın” diyor. Sizce gerçek tövbe ile umutsuzluk arasındaki fark nedir?
Samuel, halk kendisini dinlememiş olsa bile onlar için dua etmeyi bırakmanın günah olacağını söylüyor. Sizi hayal kırıklığına uğratan biri için dua etmeyi sürdürmek neden zor olabilir?
Bölüm hem halka hem krala RAB’bin sesini dinleme sorumluluğu yüklüyor. Sorumluluğunuzu bir öndere, aile büyüğüne, kiliseye veya başka bir kuruma bırakmaya en yatkın olduğunuz alan hangisi?

03 — HAYATA TAŞIYIN

Hesap Vermeyi Savunma Konuşmasına Çevirmeyin

Samuel kendisini halkın önüne koyuyor ve somut sorular soruyor. Siz de bir sorumluluk taşıyorsanız yalnız “niyetim iyiydi” demekle yetinmeyin. İnsanların size hangi konuda dürüstçe soru sorabileceğini düşünün: para, yetki, verilen sözler, başkalarının emeği, kullandığınız dil. Hesap vermek güveni zayıflatmaz; doğru yapıldığında güveni sağlamlaştırır.

Korkunuzun Size Bir Kurtarıcı Seçmesine İzin Vermeyin

İsrail Nahaş’tan korktuğunda kralı güvenliğin son cevabı gibi istemişti. Siz de korktuğunuzda bir insanı, parayı, işi, ilişkiyi veya kurumu “bu olursa artık güvendeyim” diye büyütüyor olabilirsiniz. O şey değerli olabilir; fakat taşıyamayacağı bir yükü ona vermeyin.

Günahınızı Adlandırın, Sonra RAB’den Kaçmayın

Samuel halkın yanlışını yumuşatmıyor, ama “Korkmayın” da diyor. Tövbe yalnız kendinizi kötü hissetmek değildir. Yanlışı açıkça söyleyin, gerektiğinde zarar verdiğiniz kişiden özür dileyin, fakat suçluluğu Tanrı’dan uzak durmak için bahane yapmayın. Dönüşün yönü RAB’den uzağa değil, RAB’be doğrudur.

Kurtaramayan Şeylerden Büyük Beklentiler Kurmayın

Samuel “boş şeylerin” kurtaramayacağını söylüyor. Bir şeyin hayatınızda çok yer kaplaması onun sizi taşıyabileceği anlamına gelmez. Son günlerde kaybetmekten en çok korktuğunuz şeyi düşünün. Onu sevmeniz başka, ona kurtarıcı görevi vermeniz başka şeydir.

Kırıldığınız İnsanlar İçin Dua Etmeyi Kolayca Bırakmayın

Samuel, kendisini dinlemeyen halk için dua etmeyi bırakmayı günah sayıyor. Bu, her zararlı ilişkiyi sürdürmeniz gerektiği anlamına gelmez; sınır koymanız gerekebilir. Fakat sınır koymak ile kişinin kötülüğünü istemek aynı şey değildir. Güvenli mesafeden bile olsa Tanrı’nın o kişide doğru olanı yapması için dua edebilirsiniz.

Önderinizin İmanını Kendi İtaatinizin Yerine Koymayın

İsrail’in kralı vardır; yine de bütün halk RAB’bin sözünü dinlemek zorundadır. Kilisede, ailede veya hizmette güvenilir bir önderiniz olması büyük nimettir, fakat onun imanına yaslanarak kendi itaatinizi ertelemeyin. Sizin de dinlemeniz, tövbe etmeniz ve sadakatle yürümeniz gerekir.

Geçmişteki Büyük İşleri Hatırlayın

Samuel son olarak RAB’bin halk için yaptığı büyük işleri düşünmelerini ister. Şükür yalnız güzel bir duygu değildir; korkunun hafızayı ele geçirmesine karşı bir dirençtir. Zor bir dönemde Tanrı’nın geçmişte size nasıl yardım ettiğini yazın. Geleceği garanti altına almak için değil, bugün kimin önünde yürüdüğünüzü hatırlamak için.