Daniel 2 — Geceyi Sarsan Rüya, Kırılan Heykel ve Sarsılmayan Krallık

Bu Metin Nasıl Hazırlandı?

Bu çalışma, Türk edebiyatının edebi üslup zenginliğini yansıtan hibrit bir yapay zeka modeli desteğiyle taslaklandırılmış; teolojik doğruluk, bağlamsal derinlik ve editoryal içerik kontrolü Veritas Liberat ekibi tarafından gerçekleştirilerek gerekli düzeltmeler yapılmış ve yayına hazırlanmıştır. Veritas Liberat ekibi hataları ayıklar, teolojik kavramları doğrular, metnin ruhunu işler ve son sözü söyler. Ölçüyü de Veritas Liberat ekibi belirlemez: Ölçüyü Kutsal Kitap belirler. "Yapay zeka bizim için sadece zengin bir çırak, insan ise metne ruhunu veren ustadır."

Kutsal Kitap metni: Daniel 2. bölümü okuyun

GİRİŞ

Bir kral uyuyamıyor. Sarayın kapıları kapalı, muhafızlar yerinde, Babil hâlâ güçlü; ama imparatorluğun en korunaklı odasında bir adam kendi gördüğü rüyanın altında eziliyor. Nebukadnessar’ın elinde ordular var, hazineler var, danışmanlar var. Yine de gece olunca bunların hiçbiri zihnine söz geçiremiyor. Daniel 2 daha ilk sahnesinde gücün sınırını gösteriyor: Bir insan dünyayı yönetebilir, ama kendi yüreğine hükmedemeyebilir.

Bölüm büyüdükçe mesele yalnız bir rüyanın açıklanması olmaktan çıkıyor. Babil’in bilgelik sistemi sınanıyor, Daniel ve arkadaşlarının hayatı ölüm tehdidi altına giriyor, sonra gecenin ortasında bir dua yükseliyor. Ardından tarihin görkemli imparatorlukları dev bir heykel gibi gözümüzün önüne dikiliyor. Fakat bölümün sonunda gözümüzde kalan şey heykel değil. İnsan eli değmeden kopan bir taş geliyor, heykeli yerle bir ediyor ve bütün yeryüzünü dolduran bir dağa dönüşüyor.

Bu yüzden Daniel 2’yi yalnız “hangi metal hangi devlettir?” sorusuna sıkıştırmak metni küçültür. Krallıkların kimliği önemlidir; metin gerçekten tarih hakkında konuşur. Fakat asıl ağırlık şuradadır: Tarih kralların elinde değildir. Krallar gerçek kararlar verir, ordular gerçek savaşlar yapar, devletler gerçekten yükselir ve çöker; yine de bütün bunların üstünde zamanları ve mevsimleri değiştiren Tanrı vardır. Daniel’in gördüğü dünya kaderin kör çarkıyla değil, göklerin Tanrısı’nın egemenliği altında ilerler.

01 — METNİ ANLAYIN

Sarayda panik: kralın gücü, bilginlerin sınırı ve ölüm fermanı

Bölüm, Nebukadnessar’ın krallığının ikinci yılında gördüğü rüyayla açılır (Dan. 2:1). Bu tarih ilk bakışta Daniel 1’de anlatılan üç yıllık eğitimle gerilim oluşturabilir. Babil’de tahta çıkılan ilk kısmi yılın “tahta çıkış yılı” sayılması ve tam hükümdarlık yıllarının bundan sonra numaralandırılması, iki bölümün zamanlamasını birlikte anlamak için makul bir açıklamadır. Yine de metin kronoloji hesabını ana mesele yapmaz; okuyucuyu hemen kralın huzursuzluğuna götürür.

Nebukadnessar’ın ruhu sıkılmış, uykusu kaçmıştır. Güçlü kralın huzursuzluğu rastlantı değildir; anlatı daha baştan Babil’in iktidarı ile Babil kralının kırılganlığını yan yana getirir. Kral büyücüleri, falcıları, sihirbazları ve Kildanileri çağırır; yani sarayın dinî ve entelektüel uzmanlığı toplanır (Dan. 2:2–3). İmparatorluk bir anlam krizine girmiştir ve bütün uzmanlarını aynı odaya doldurmuştur.

Tam burada Daniel kitabının dili de değişir. Daniel 2:4 ayetinin ortasından başlayarak 7. bölümün sonuna kadar metin Aramice devam eder. Aramice o dönemin geniş coğrafyada kullanılan ortak dillerinden biriydi. Bu dil değişiminin niçin yapıldığı konusunda çeşitli görüşler vardır; metin nedeni açıkça söylemediği için kesin bir teori kurmak gereksizdir. Fakat anlatının artık yalnız Yahuda’nın sürgün hikâyesine değil, ulusların krallıklarına ve göklerin Tanrısı’nın bütün dünya üzerindeki egemenliğine genişlediğini görmek mümkündür.

Kralın talebi ise ürkütücüdür: Danışmanları yalnız rüyayı yorumlamayacak, rüyanın ne olduğunu da söyleyecektir. Bazı eski yorumlar Nebukadnessar’ın rüyayı unuttuğunu düşünmüştür; başka yorumcular ise kralın rüyayı bildiğini, danışmanlarının gerçekten doğaüstü bilgiye sahip olup olmadığını sınadığını savunur. Aramice ifadenin ayrıntıları tartışmalıdır. En güvenli ifade şudur: Metin, kralın talebini geri dönülmez ve ölümcül bir sınava dönüştürdüğünü açıkça gösterir; kralın rüyayı gerçekten unutup unutmadığını kesinleştirmek gerekmez.

Danışmanların cevabı Daniel kitabının en ironik cümlelerinden birine yaklaşır: Kralın istediğini hiçbir insan yapamaz; böyle bir şeyi ancak insanlar arasında yaşamayan tanrılar açıklayabilir (Dan. 2:10–11). Babil’in bilgelik sistemi kendi ağzıyla sınırını ilan eder. Bütün ritüelleri, yorum teknikleri ve saray itibarı bir anda tükenmiştir. Sorun onların yeterince iyi falcı olmaması değildir; sorun, kralın istediği bilginin insan yeteneğinin ötesinde olmasıdır.

Nebukadnessar öfkelenir ve Babil’in bütün bilge adamlarının öldürülmesini buyurur. Böylece Daniel ile arkadaşları da krizin içine çekilir (Dan. 2:12–13). Daniel daha önce kralın önünde üstün bulunmuştu; şimdi ise aynı sistem onu bir toplu infaz emrinin içine atıyor. Başarı güvenliğin garantisi değildir. Sarayda kabul görmek, sarayın merhametli olduğu anlamına gelmez.

Daniel’in tepkisi dikkat çekicidir. Panik içinde kaçmaz, kahramanlık gösterisi yapmaz, cellatların karşısında bağırmaz. Kralın muhafız birliğinin komutanı Aryok’la “sağduyu ve bilgelikle” konuşur, emrin neden bu kadar sert olduğunu sorar ve kraldan zaman ister (Dan. 2:14–16). İnanç burada düşüncesiz cesaret değildir. Daniel tehlikenin gerçekliğini görür, doğru kişiye doğru soruyu sorar ve bir sonraki adım için alan açar.

Gecenin ortasında dua: sır gökten gelir, övgü Tanrı’ya döner

Daniel saraydan çıktıktan sonra meseleyi Hananya, Mişael ve Azarya’ya anlatır. Onlardan “göklerin Tanrısı”na merhamet dilemelerini ister (Dan. 2:17–18). Burada dört sürgün gencin ellerinde silah yoktur, siyasi bağlantıları yoktur, kralı zorlayacak güçleri yoktur. Ellerinde yalnız dua vardır; fakat Daniel kitabında dua pasif bekleyiş değildir. Dua, insanın kontrol edemediği bir durumda gerçeği Tanrı’nın önüne taşımasıdır.

Gece sırasında sır Daniel’e bir görümle açıklanır. Daniel hemen saraya koşmaz; önce Tanrı’yı över (Dan. 2:19–23). Bu sıra önemlidir. Ölüm fermanı hâlâ yürürlüktedir, zaman dardır, ama Daniel’in ilk işi başarısını duyurmak değil, kaynağı tanımaktır. Çünkü verilen bilgi Daniel’in zihinsel parlaklığının ürünü değildir. Tanrı’nın merhametidir.

Daniel’in övgüsü bütün bölümün teolojik omurgasını açık eder. Bilgelik ve güç Tanrı’ya aittir; zamanları ve dönemleri O değiştirir; kralları deviren de tahta çıkaran da O’dur; derin ve gizli şeyleri O bilir (Dan. 2:20–22). Birkaç ayet sonra dev heykelde görülecek imparatorlukların kısa özeti aslında burada verilir. Metal değişmeden önce Tanrı’nın egemenliği ilan edilir. Tarih, heykelin ayaklarında değil, Tanrı’nın elindedir.

Bu egemenlik insan sorumluluğunu silmez. Nebukadnessar’ın zulmü gerçek zulümdür, danışmanların yetersizliği gerçektir, Daniel’in sağduyusu ve arkadaşlarının duası gerçektir. Fakat bunların hiçbiri Tanrı’nın egemenliğinin dışında işlemez. Kutsal Kitap sağlayışı, insanların kuklaya çevrildiği mekanik bir kader anlayışına indirgemez; aynı şekilde tarihi Tanrı’dan bağımsız güçlerin rastgele çatışmasına da bırakmaz.

Daniel Aryok’a gidip bilge adamları öldürmemesini ister. Bu küçük ayrıntı önemlidir; Daniel yalnız kendisini ve üç arkadaşını kurtarmaya çalışmaz. Kralın putperest danışmanlarının da hayatını koruyacak bir çözüm taşır (Dan. 2:24). Tanrı’nın halkının farklılığı, başkalarının yıkımından sevinç üretmez. Daniel’in aldığı vahiy onu daha kibirli değil, daha sorumlu yapar.

Üstelik Daniel vahyi tek başına almış olsa da bölümün dua sahnesi tek kişilik bir kahramanlık hikâyesi kurmaz. Daniel, Hananya, Mişael ve Azarya’dan merhamet dilemelerini ister; yani ölüm tehdidi bir dua ortaklığına dönüşür. Tanrı cevabı Daniel’e verir, fakat Daniel arkadaşlarının payını silmez. Daha bölümün sonunda onların yönetimde yer almasını istemesi de bu kardeşlik çizgisiyle uyumludur. Ruhsal olgunluk yalnız Tanrı’dan cevap beklemek değil, sıkıntıyı ve sonrasında gelen imkânı başkalarıyla paylaşmayı da bilmektir.

Aryok kralın önünde Daniel’i takdim ederken çözümü kendi keşfi gibi sunmaya meyleder: “Yahuda sürgünleri arasında…” diye başlayan sözü, saray dilinin kendine pay çıkaran havasını taşır (Dan. 2:25). Daniel ise bunun tersini yapar. Hiçbir bilge, büyücü, falcı ya da kâhin kralın sırrını açıklayamaz; “ama gökte sırları açıklayan bir Tanrı vardır” der (Dan. 2:27–28). Daniel kendisini merkeze koyduğu anda mesajın anlamını bozacağını bilir.

Daha da ileri gider: Bu sır bana başkalarından daha bilge olduğum için açıklanmadı, der (Dan. 2:30). İşte gerçek ruhsal armağanın sınavlarından biri budur. İnsan bir şeyi biliyor olabilir; fakat bildiğini kendisini büyütmek için mi, Tanrı’nın gerçeğini hizmete sunmak için mi kullandığı asıl meseledir. Daniel’e verilen armağan, Daniel’in büyüklüğünü değil, Tanrı’nın lütfunu gösterir.

Heykel parçalanıyor: geçici krallıkların karşısında Tanrı’nın kalıcı krallığı

Rüyada dev, görkemli ve ürkütücü bir heykel vardır. Başı altından, göğsü ve kolları gümüşten, karnı ve kalçaları tunçtan, bacakları demirden; ayaklarının bir bölümü demir, bir bölümü balçıktandır (Dan. 2:31–33). Görüntü insan imparatorluğunun çekiciliğini küçümsemez. Heykel gerçekten etkileyicidir. Kutsal Kitap gücü anlamsız göstermiyor; tam tersine, insanı hayran bırakacak kadar görkemli olabildiğini kabul ediyor.

Sonra sahne bir anda değişir. İnsan eli değmeden bir taş kopar, heykelin ayaklarına çarpar ve bütün yapı parçalanır. Altın, gümüş, tunç, demir ve balçık aynı anda harman yerindeki saman gibi dağılır; taşı ise hiçbir rüzgâr götürmez. Taş büyüyerek yeryüzünü dolduran büyük bir dağa dönüşür (Dan. 2:34–35). Heykelin metal değeriyle taşın sıradan görünümü arasında bilinçli bir karşıtlık vardır. İnsan gözü altına hayran olur; Tanrı’nın krallığı ise ilk bakışta gösterişli olmayabilir.

Daniel yorumda ilk kimliği açıkça verir: “Sen altın başsın.” Nebukadnessar’ın krallığı, gücü, kudreti ve görkemi göklerin Tanrısı’nın izin verdiği bir iktidardır (Dan. 2:37–38). Bu söz kralı yüceltirken aynı anda sınırlar. Nebukadnessar büyük kraldır; ama kendiliğinden büyük değildir. Sahip olduğu şey verilmiştir.

Ardından başka krallıklar gelir. İkinci krallık daha aşağı, üçüncüsü geniş egemenlik sahibi, dördüncüsü demir gibi ezici olacaktır; son aşamada ise güç ve kırılganlık yan yana bulunacaktır (Dan. 2:39–43). Burada yorum tarihinin en hararetli tartışmalarından biri başlar. Geleneksel Protestan/Reform yorumunda dört krallık çoğunlukla Babil, Med-Pers, Grek ve Roma olarak okunmuştur. Başka yorumcular Babil, Med, Pers ve Grek sıralamasını savunur. Metnin kendisi bu bölümde yalnız ilk krallığı açık adıyla belirler; bu yüzden diğerlerini tartışırken yorum ile açık metinsel ifadeyi birbirine karıştırmamak gerekir.

Demirle balçığın birbirine karışıp yine de gerçek bir bütün oluşturamaması da yorum tarihinde birçok tahmine yol açmıştır. Daniel 2:43 siyasal birlik girişimlerini, hanedan evliliklerini ya da parçalı bir iktidarın kaynaşma çabasını düşündürebilir; ayrıntıda farklı görüşler vardır. Metnin kesin söylediği şey, bu son yapının aynı anda hem güçlü hem kırılgan oluşudur. Buradan modern “ırkların karışması” teorileri çıkarmak ise metne yabancıdır. Daniel’in ilgisi biyolojik saflıkta değil, insan iktidarının kendi içindeki çözülmez çatlaklardadır. Ayeti herhangi bir etnik grubun üstünlüğünü ya da halkların birbirinden ayrılması gerektiğini savunmak için kullanmak, rüyanın yönünü bütünüyle tersine çevirir.

Daniel kitabının ilerleyen bölümleri Pers ve Grek egemenliklerini açıkça adlandıracağı için bu tartışma bütünüyle önemsiz değildir. Yine de Daniel 2’nin verdiği kesinlik, bütün ayrıntıları bir tarih çizelgesine yerleştirmekten daha sağlamdır: İnsan krallıkları birbirinin yerini alır; hiçbiri sonsuz değildir. Güçlü olan kırılır, birleşik görünen çatlar, görkemli olan toza dönüşür. Okuyucunun güvenmesi istenen şey, hangi yorum şemasının bütün ayrıntıları kusursuz çözdüğü değil, Tanrı’nın krallığının insan imparatorluklarından farklı bir kaynağa ve sona sahip olduğudur.

“Bu krallar döneminde” göklerin Tanrısı asla yıkılmayacak bir krallık kuracaktır. Bu krallık başka bir halka bırakılmayacak, bütün rakip egemenlikleri sona erdirecek ve sonsuza dek sürecektir (Dan. 2:44–45). Taşın “insan eli değmeden” kopması özellikle önemlidir. Son krallık insan siyasetinin daha başarılı bir sürümü değildir. Tanrı’nın işi, insanlığın nihayet doğru imparatorluğu kurmayı başarması değildir; kaynak göktedir.

Bu nokta Hristiyan uygulaması için de bir sınır çizer. Taşın heykeli ezmesi, kiliseye ulusları zorla “Tanrı’nın krallığına” sokma görevi vermez; Daniel 2 modern bir kutsal savaş programı değildir. İsa Mesih kendi krallığının bu dünyanın siyasal düzenlerinden kaynaklanmadığını söyler (Yu. 18:36). Kilise Tanrı’nın son yargısını kendi eline almaz. Müjdeyi duyurur, adaleti sever, mazlumun yanında durur, doğruluk uğruna bedel öder ve Kral’ın tamamlayacağı işi Kral’ın yöntemlerini çiğneyerek hızlandırmaya kalkmaz. Daniel’in taşı insan eli değmeden gelir; bu ayrıntı, krallığın hem kaynağını hem de bizim sınırımızı hatırlatır.

Hristiyanlar bu metni Kutsal Kitap’ın bütünü içinde okuduğunda bu umut İsa Mesih’te belirginleşir. İsa Tanrı’nın egemenliğinin yaklaştığını ilan eder (Mar. 1:14–15); dirilişi ve yüceltilmesiyle bütün yetkinin kendisine verildiğini açıklar (Mat. 28:18). Bununla birlikte Daniel 2’yi tek bir aşamaya sıkıştırmamak gerekir. Yeni Antlaşma Tanrı’nın krallığını Mesih’te başlamış gerçeklik olarak ilan ederken, bütün düşmanların son kez ortadan kaldırılacağı tamamlanmayı da bekler (1. Kor. 15:24–28). Krallık gelmiştir; krallığın tamamlanmasını hâlâ bekliyoruz.

Nebukadnessar sonunda Daniel’in önünde yere kapanır ve Daniel’in Tanrısı’nın “tanrıların Tanrısı, kralların Rabbi ve sırları açıklayan” olduğunu kabul eder (Dan. 2:46–47). Bu sahneyi hemen tam bir iman dönüşümü ilan etmek acele olur. Bir sonraki bölümde aynı kralın dev bir heykel diktireceğini göreceğiz. Daniel 2’deki itiraf gerçektir; fakat anlatının devamı Nebukadnessar’ın Tanrı’yı tanıma yolculuğunun henüz bitmediğini gösterir.

Daniel yükseltilir, armağanlar alır ve Babil iline yönetici yapılır. Fakat başarı anında arkadaşlarını unutmaz; Şadrak, Meşak ve Abed-Nego’nun da yönetime atanmasını ister (Dan. 2:48–49). Bölüm ölüm fermanıyla başlamıştı, şimdi dört sürgün genç imparatorluğun yönetiminde sorumluluk alıyor. Yine de son söz onların terfisi değildir. Son söz, sarayların üstünde hükmeden Tanrı’nındır.

02 — BİRLİKTE ÇALIŞIN

Nebukadnessar’ın elinde büyük siyasi güç olmasına rağmen tek bir rüya karşısında dağıldığını görüyoruz. Hayatınızda dışarıdan güçlü görünmenize rağmen sizi içeriden kolayca sarsan şeyler neler ve bu durum gücün sınırı hakkında size ne öğretiyor?
Babil’in bilginleri sonunda “bunu insan yapamaz” demek zorunda kalıyor. Sizce bilmediğini kabul etmek neden bazen başarısızlık gibi görülür; Daniel 2 insan bilgisinin sınırını kabul etmekle iman arasında nasıl bir ilişki kuruyor?
Daniel ölüm tehdidi altında önce arkadaşlarını duaya çağırıyor, cevap geldiğinde ise başarıyı kendisine yazmıyor. Bir topluluğun kriz zamanında birlikte dua etmesi, karar vermesi ve aldığı cevabın şerefini paylaşması bugün nasıl görünürdü?
Heykel görkemli, taş ise başlangıçta sıradan görünür; sonunda heykel dağılır, taş bütün yeryüzünü doldurur. Bu karşıtlık, bugün “kalıcı”, “yenilmez” ya da “vazgeçilmez” sandığımız kurumlar, kariyerler ve güç merkezleri hakkında ne düşündürüyor?
Daniel dört krallığın ayrıntılarını anlatırken asıl güvenceyi Tanrı’nın yıkılmayacak krallığına bağlar. Peygamberlik metinlerini merakımızı besleyen bir şifre kitabına dönüştürmeden, onların bizi sadakate ve umuda çağıran yönünü nasıl koruyabiliriz?

03 — HAYATA TAŞIYIN

Kriz anında ilk refleksinizi tanıyın

Nebukadnessar korktuğunda kontrolü artırdı; Daniel korktuğunda gerçeği araştırdı ve dua topluluğuna döndü. Kriz karakteri sıfırdan üretmez; çoğu zaman zaten içimizde olan güven düzenini açığa çıkarır. Bir sorun çıktığında hemen baskı kuruyor, insanları suçluyor, her şeyi tek başınıza çözmeye çalışıyor ya da zihninizde en kötü senaryoyu büyütüyorsanız, bu hafta önce refleksinizi adlandırın. Sonra sorunu çözmeden önce onu Tanrı’nın önünde doğru cümlelerle ifade etmeyi deneyin.

“Bilmiyorum” demeyi ruhsal yenilgi saymayın

Babil’in bilginlerinin sınırı vardı; Daniel’in de vardı. Aradaki fark Daniel’in her şeyi bilmesi değil, sırrın kime ait olduğunu bilmesiydi. Kutsal Kitap’a sadakat bazen güçlü bir cevap vermeyi, bazen de “metin bunu kesinleştirmiyor” diyebilmeyi gerektirir. Özellikle peygamberlik, gelecek, acı ve Tanrı’nın gizli amaçları hakkında konuşurken, imanlı görünmek uğruna kesinlik üretmeyin.

Duayı son çareye bırakmayın

Daniel dua etti diye düşünmeyi bırakmadı; düşündü diye duayı gereksiz görmedi. Aryok’la konuştu, kraldan zaman istedi, arkadaşlarına durumu anlattı ve Tanrı’ya yöneldi. Hayatın ciddi kararlarında yalnız “dua ettim” demek de, yalnız plan ve analizle yetinmek de eksik kalabilir. İman, Tanrı’ya bağımlılıkla sorumlu eylemi birbirine düşman etmez.

Başarı geldiğinde kimin adını büyüttüğünüze bakın

Daniel için en tehlikeli an belki ölüm fermanı değil, rüyanın kendisine açıklanmasından sonraki andı. Çünkü kriz insanı Tanrı’ya yöneltebilir; başarı ise insanı kendisine hayran bırakabilir. Size bir kapı açıldığında, bir iş iyi gittiğinde, doğru bir söz söylediğinizde ya da insanlar sizi takdir ettiğinde, bunu “ben zaten iyiyim” hikâyesine çevirmeyin. Emeğinizi küçümsemek gerekmez; ama armağanla Kaynağı birbirine karıştırmayın.

Güçlü sistemlerin içinde çalışırken onların diline dönüşmeyin

Daniel Babil’in yönetiminde görev aldı; sarayı bütünüyle terk etmedi. Fakat sarayın Tanrı, insan ve güç anlayışını da olduğu gibi benimsemedi. Bugün de iş dünyasında, eğitimde, siyasette, medyada ya da herhangi bir kurumda çalışmak otomatik olarak uzlaşma değildir. Asıl soru şudur: Bulunduğunuz yer sizi yavaş yavaş kendi putlarına mı benzetiyor, yoksa orada dürüstlük, bilgelik ve sadakatle başka bir egemenliğe ait olduğunuzu gösterebiliyor musunuz?

Peygamberliği korku ticaretine çevirmeyin

Daniel 2 merak uyandırır; metallerin ve krallıkların kimliği üzerine düşünmek meşrudur. Fakat bölüm, okuyucuyu sürekli yeni tarih hesapları yapmaya, her güncel devleti heykelin bir parçasına dönüştürmeye veya korku üretmeye çağırmaz. Peygamberliğin amacı sansasyon değil sadakattir. Bir yorum sizi Mesih’e güvenmekten çok komplo takibine, tövbeden çok tarih tahminlerine, komşunuzu sevmekten çok korkuya sürüklüyorsa, metnin merkezinden uzaklaşmış olabilirsiniz.

Heykelin değil taşın sonunu hatırlayın

Hayat bazen heykelin çok büyük, taşın ise çok küçük göründüğü dönemlerden geçer. Adaletsizlik güçlü, kibir ödüllendirilen, sadakat ise görünmez olabilir. Daniel 2 bütün sıkıntıları hemen çözeceğimizi söylemez; daha büyük bir şey söyler: Hiçbir insan krallığı son söz değildir. İsa Mesih’in krallığı insan gücüyle kurulmadığı için insan gücüyle de ortadan kaldırılamaz. Bu umut bizi dünyadan kaçmaya değil, geçici olanı mutlaklaştırmadan bugün sadık yaşamaya çağırır.