Elçilerin İşleri 14 — Taşların Arasında Devam Eden Müjde

Elçilerin İşleri 14. Bölümü Kutsal Kitap'tan Okuyun

GİRİŞ

Konya'da insanlar ikiye bölünür. Listra'da bir adam yürümeye başlar; kalabalık Barnaba ile Pavlus'u tanrı sanıp onlara kurban sunmak ister. Aynı kentte, kısa bir süre sonra Pavlus taşlanır ve öldüğü sanılarak surların dışına sürüklenir. Anlatının şaşırtıcı yönü yalnız bir insanın gördüğü şiddet değildir: İki elçi, daha sonra tam da bu kentlere dönüp iman edenleri güçlendirir.

Bir önceki bölüm, öğrencilerin baskıya rağmen sevinç ve Kutsal Ruh'la dolu olmasıyla kapanmıştı. On dördüncü bölüm, Müjde'nin duyurulmasının her yerde aynı karşılıkla sonuçlanmadığını yeniden gösterir. İnsanlar iman ederken başkaları karşı çıkar; bir yerde olağanüstü bir iyileşme Tanrı'ya yönelmesi gereken övgünün insanlara verilmesine yol açar. Luka bütün bu olayların ardından başladıkları yere dönen elçilerin Tanrı'nın kendileri aracılığıyla yaptıklarını anlattığını bildirir.

01 — METNİ ANLAYIN

Konya'da Rab'bin sözünün karşısında ikiye bölünen kent

Pavlus'la Barnaba Konya'ya gelince Yahudilerin havrasına girip konuşur. Luka onların sözlerini pek çok Yahudi'nin ve Grek'in iman etmesiyle ilişkilendirir (bkz. Elçilerin İşleri 14:1). Bu, önceki bölümde başlayan yolculuğun bir devamıdır: Elçiler bir kente geldiğinde Tanrı'nın sözünü duyurmak için toplanan insanlarla buluşurlar. Müjde daha ilk ayette iki topluluğun da işitebildiği bir haber olarak görünür. Pisidya sınırındaki Antakya'da ilan edilen bağışlanma ve aklanma haberi, şimdi başka bir kentte de iman eden insanları bir araya getirir.

İman etmeyen bazı Yahudiler, Yahudi olmayanları elçilere karşı kışkırtır ve onların düşüncelerini bulandırır (bkz. Elçilerin İşleri 14:2). Luka birinci ayette çok sayıda Yahudi'nin iman ettiğini zaten söylemiştir; bu nedenle karşı çıkanların sözlerini bütün Yahudilere yüklemez. Kent halkı arasında büyüyen ayrılık, sözün duyulmasını izleyen somut karşılıklardan doğar. Elçilerin yanında duranlar da onlara karşı duranlar da vardır. Bölümün sonraki olaylarını belirleyecek olan tehdit, kentte büyüyen bu karşı çıkışın içinden doğar.

Muhalefet ortaya çıkmasına rağmen Pavlus'la Barnaba kentte uzun süre kalır. Rab hakkında cesaretle konuşmayı sürdürürler; Rab de belirtiler ve harikalarla lütfunu açıklayan bildiriyi doğrular (bkz. Elçilerin İşleri 14:3–4). Bu ayette belirtilerin görevi açıktır: Elçilerin kendilerine dikkat çekmesinden çok, Rab'bin bildirisinin doğruluğuna tanıklık ederler. Söz ve işaret birlikte anlatılırken etkin olan Rab'dir. Bir sonraki kentte kalabalığın elçileri tanrı sanması, bu ayrımın ne kadar gerekli olduğunu daha da açık gösterecektir.

Daha sonra Yahudilerden, öteki uluslardan ve yöneticilerinden bazıları elçileri hırpalayıp taşlamak üzere birleşir. Pavlus'la Barnaba planı öğrenince Likaonya'daki Listra ve Derbe kentlerine geçer (bkz. Elçilerin İşleri 14:5–7). Konya'da kaldıkları uzun süreyle ayrılmak zorunda kaldıkları anı Luka yan yana koyar. Gitmeleri tanıklığın sona erdiği anlamına gelmez; Müjde'yi yeni yerlerde de duyurmaya devam ederler.

Luka bu iki kentte karşılaşılan koşulları anlatarak Tanrı sözünün yayılışının düz bir başarı çizgisi olmadığını gösterir. Konya'da iman edenlerin varlığı gerçektir, kentte yükselen öfke de gerçektir. Rab'bin bildiriyi doğrulaması düşmanlığı ortadan kaldırmamıştır. Elçiler ise görevlerini yalnız bir kentte kalmakla tanımlamadıkları için yeni bir yere geçtiklerinde de aynı haberi duyururlar.

Listra'da insanlara sunulan kurban ve Pavlus'a atılan taşlar

Listra'da doğuştan ayakları tutmayan, hayatında hiç yürümemiş bir adam Pavlus'un söylediklerini dinler. Pavlus ona dikkatle bakar ve iyileştirilebileceğine imanı bulunduğunu görür; ardından yüksek sesle ayağa kalkmasını söyler (bkz. Elçilerin İşleri 14:8–10). Adam yerinden fırlayıp yürümeye başlar. Luka bir insanın uzun zamandır süren durumunun aniden değiştiğini açıkça anlatır; iyileşmeyi kendiliğinden gelişen bir olay diye sunmaz.

Bu olay, Elçilerin İşleri 3'te tapınak kapısında yürümeye başlayan adamı hatırlatır (bkz. Elçilerin İşleri 3:1–10). Her iki anlatıda da daha önce yürüyemeyen kişi ayağa kalkar ve çevresindekiler olanlardan etkilenir. Fakat Listra'daki karşılık farklıdır: Buradaki kalabalık iyileşmeyi kendi tanrılarının insan biçiminde göründüğünün işareti sayar. Bu fark, olayın ardından elçilerin neden hemen konuşmaya başladığını anlamamıza yardım eder.

Halk Likaonya dilinde bağırarak tanrıların aralarına indiğini ilan eder. Barnaba'ya Zeus, konuşmada öncülük eden Pavlus'a Hermes adını verirler (bkz. Elçilerin İşleri 14:11–12). Zeus onların tanrılar dünyasında başta gelen addır; Hermes ise haberci olarak tanınır. Bu kısa açıklama, Pavlus'un neden Hermes'e benzetildiğini anlamak için yeterlidir. Kalabalık karşısındaki insanları duyurdukları Tanrı'nın yerine koymuştur. Halkın kendi dilinde bağırması ve tapınak kahininin harekete geçmesi, yanlış anlamanın kısa sürede ortak bir ibadete dönüştüğünü gösterir.

Kent dışındaki Zeus Tapınağı'nın kahini boğalar ve çelenkler getirerek elçilere kurban sunmak ister (bkz. Elçilerin İşleri 14:13). Halkın bağırması böylece gerçek bir ibadet eylemine dönüşmek üzeredir. Barnaba'yla Pavlus giysilerini yırtar, kalabalığın arasına girer ve insanların kendilerine böyle davranmasına karşı çıkar. Giysilerini yırtmaları, yapılan şeyin ağırlığı karşısında gösterdikleri açık üzüntü ve itirazı ifade eder. Ardından giysilerinin işaretiyle yetinmezler; niçin karşı çıktıklarını kalabalığa sözle açıklarlar.

Elçiler ilk olarak kendilerinin de kalabalıktaki insanlar gibi insan olduğunu söyler. Ardından Müjde'yi duyurduklarını, insanları boş şeylerden yaşayan Tanrı'ya dönmeye çağırdıklarını açıklarlar (bkz. Elçilerin İşleri 14:14–15). Yaşayan Tanrı, göğü, yeri, denizi ve içindekilerin hepsini yaratandır. Listra'daki konuşmanın merkezinde elçilerin olağanüstü bir konuma yükselmesi bulunmaz; yaratılışın Rabbi olan Tanrı'ya dönme çağrısı bulunur.

Bir önceki bölümde Pavlus, havradaki insanlara İsrail tarihini ve Davut'a verilen vaatleri hatırlatmıştı. Listra'da ise anlatılan konuşma, Tanrı'nın yarattığı dünya ve insanların her gün aldığı iyiliklerle başlar (bkz. Elçilerin İşleri 14:15–17). Bunun sebebi iki konuşmanın ayrı tanrıları tanıtması değildir; ikisinin de amacı dinleyicileri yaşayan Tanrı'nın yaptığı işe yöneltmektir. Luka, bu kalabalığın havradaki gibi Kutsal Yazılar'dan okunduğu bir toplantıda bulunmadığını gösterir.

Pavlus, geçmiş kuşaklarda Tanrı'nın ulusların kendi yollarında gitmesine izin verdiğini söyler. Buna rağmen Tanrı onları kendisine ilişkin tanıklıktan yoksun bırakmamıştır; yağmuru göndermiş, verimli mevsimler vermiş, insanları yiyecekle doyurup sevindirmiştir (bkz. Elçilerin İşleri 14:16–17). Yağmur ve hasat sıradan görünebilir, fakat elçilerin ağzında Yaratan'ın iyiliğine işaret eder. Onların çağrısı, bu armağanların kaynağı olan Tanrı'ya dönmektir. Tanrı'nın iyiliğinin her gün tekrarlanması, onun yokluğunun değil tanıklığının işareti olarak sunulur.

Kalabalık, bütün bu sözlere rağmen kurban sunmaktan ancak güçlükle vazgeçer (bkz. Elçilerin İşleri 14:18). Elçilerin sözleri duyulmuştur; ancak insanların alıştıkları ibadet dili bir anda kaybolmaz. Luka insanların tam olarak ne anladığını açıklamaz. Kesin olarak bildirdiği şey, elçilerin kendilerine sunulacak kurbanı reddetmeleri ve insanların bunu güçlükle bırakmalarıdır. Böylece bölümdeki ilk büyük karşılaşmanın sonucu, elçilere yönelen ibadetin durdurulması olur.

Ardından Pisidya sınırındaki Antakya'dan ve Konya'dan gelen bazı Yahudiler kalabalığı kendi taraflarına çeker. Pavlus'u taşlayıp öldüğünü sanarak kentin dışına sürüklerler (bkz. Elçilerin İşleri 14:19). Listra'da kısa bir anlatı aralığında elçilere kurban sunma isteği ile ölümcül şiddet yan yana gelir. Bu sahne, duyurulan Müjde'nin ne kadar sert karşılıklarla karşılaşabildiğini anlatırken şiddetin gerçek ağırlığını gizlemez.

Öğrenciler Pavlus'un çevresinde toplanınca Pavlus ayağa kalkıp kente döner. Ertesi gün Barnaba'yla Derbe'ye gider (bkz. Elçilerin İşleri 14:20). Taşlanmanın ardından Pavlus'un ayağa kalkması, yolculuğun burada sona ermediğini gösterir. Kente geri dönmesi, biraz önce gördüğü şiddetin ardından anlatılan şaşırtıcı bir davranıştır.

Derbe'de de Müjde'yi duyururlar ve birçok öğrenci edinirler (bkz. Elçilerin İşleri 14:21). Luka Derbe'deki hizmeti ayrıntılı bir olay örgüsüyle anlatmaz. Kısa cümlede iki temel bilgiyi verir: Müjde duyurulmuştur ve bu sözü işitenlerden yeni öğrenciler çıkmıştır. Bundan sonra anlatı yolculuğun yönünü tersine çevirir. Dönüş yolunda uğrayacakları kentler, artık Müjde'yi ilk duyuran yabancıların kentleri değildir; oralarda İsa Mesih'e iman eden öğrenciler vardır.

Geri dönüş yolunda güçlenen topluluklar

Pavlus'la Barnaba Derbe'den sonra Listra, Konya ve Pisidya sınırındaki Antakya'ya geri dönerler. Buralar yolculuklarında öfke, dışlanma ve şiddetle karşılaştıkları kentlerdir (bkz. Elçilerin İşleri 14:21–22). Luka bu kez Müjde'yi ilk kez işiten kalabalıklardan çok, o kentlerde artık var olan öğrencilere dikkat çeker. Dönüşün amacı iman edenleri ruhça pekiştirmek ve imana bağlı kalmaları için cesaretlendirmektir. İlk yolculukta sözü dinlemiş olanların, karşılaştıkları baskı karşısında yalnız bırakılmadığını görürüz.

Elçilerin öğrencilerine söyledikleri söz, anlatının gördüğü sıkıntıyla doğrudan ilişkilidir. Tanrı'nın Egemenliği'ne birçok sıkıntıdan geçerek girileceğini açıkça belirtirler (bkz. Elçilerin İşleri 14:22). Bu söz, Pavlus'un taşlanmasının hemen ardından gelir; uzaktan verilmiş soyut bir öğüt gibi duyulmaz. Öğrencilere duyurulan umut gerçek sıkıntının varlığını gizlememektedir.

Buradaki sıkıntı, Mesih'e bağlılık yüzünden karşılaşılan düşmanlık ve direnişin içinde anlatılır. Elçiler öğrencileri imanda kalmaya özendirirken bu gerçeği açıkça dile getirirler. Tanrı'nın Egemenliği'nin umudu, içinde yaşadıkları kentlerin bütün koşullarının hemen değiştiği anlamına gelmemektedir. Luka'nın bu sözü tam da geriye dönüş yolunda aktarması, yeni toplulukların neyi işitmeye ihtiyaç duyduğunu gösterir. Müjde'ye iman ettikten sonra acıyla karşılaşmak, bu öğrencilerin duyduğu Tanrı'nın Egemenliği haberini geçersiz kılmaz.

Pavlus'la Barnaba her kilisede ihtiyarlar seçer; dua ve oruçtan sonra onları iman ettikleri Rab'be emanet eder (bkz. Elçilerin İşleri 14:23). Bu bilgi, yolculuğun sonucunun yalnız bireysel iman kararlarından oluşmadığını gösterir: Kentlerde bir araya gelen topluluklar da vardır. İhtiyarlar topluluk içinde tanınan hizmeti üstlenirken elçiler bu insanları kendi güçlerine değil Rab'be emanet eder. Luka yeni imanlıların bulunduğu kentlerde önderliğin oluştuğunu bildirir. Bu görevlendirme de yolculuğun başında olduğu gibi dua ve oruçla birlikte anlatılır. Kentten ayrılan elçiler, öğrencilerin ve görevlendirilen kişilerin kendilerine değil Rab'be ait olduğunu vurgular.

Elçiler Pisidya üzerinden Pamfilya'ya geçer, Perge'de Tanrı'nın sözünü duyurur ve Antalya'ya inerler (bkz. Elçilerin İşleri 14:24–25). Ardından deniz yoluyla yolculuğun başladığı Antakya'ya dönerler. Bu kentte kilise onları tamamladıkları görev için Tanrı'nın lütfuna emanet etmişti (bkz. Elçilerin İşleri 14:26). Luka başlangıçtaki dua ve gönderilişi şimdi tamamlanan yolculukla bir araya getirir. Başlangıçta adı verilen görev, farklı kentlerde duyurulan Müjde'yle ve yeni oluşan topluluklarla somut sonuçlar doğurmuştur.

Antakya'ya döndüklerinde imanlılar topluluğunu bir araya toplar ve Tanrı'nın kendileri aracılığıyla yaptıklarını anlatırlar (bkz. Elçilerin İşleri 14:27). Yahudi olmayanlara iman kapısını açan Tanrı'dır; Barnaba ile Pavlus bu kapıdan geçen insanlara Müjde'yi duyurmak için gönderilmişlerdir. Yolculuğun raporu kişilerin ünüyle değil, Tanrı'nın yaptığı işle ilgilidir. 'Kendileri aracılığıyla' ifadesi elçilerin yol boyunca çektiği sıkıntıları da yok saymaz; yaptığı işin kaynağını Tanrı'da bulur. Bölüm, iki hizmetkarın Antakya'daki öğrencilerle uzun süre kalmasıyla sona erer (bkz. Elçilerin İşleri 14:28).

İlk yola çıkış sahnesinde Kutsal Ruh Barnaba'yla Saul'u göreve ayırmıştı (bkz. Elçilerin İşleri 13:2–3). Şimdi işlerini tamamlayıp kendilerini yolcu eden topluluğa dönmüşlerdir. Aradaki kentlerde yaşanan iyileşmeler, imanlar, itirazlar ve şiddet unutulmaz; hepsi Tanrı'nın açtığı iman kapısı haberinin içinde yer alır. Luka'nın yolculuğu kapatırken seçtiği bu görüntü, Müjde'nin uluslara uzanışını baştan sona aynı Tanrı'nın işi olarak anlatır.

02 — BİRLİKTE ÇALIŞIN

Konya'da kent halkı ikiye bölündüğü halde Pavlus'la Barnaba neden uzunca bir süre Rab hakkında konuşmaya devam eder? 14:3 onların yaptığı işle Rab'bin yaptığı iş arasında nasıl bir bağ kuruyor?
Listra'daki adam yürümeye başladığında halk, elçilerin söylemek istediğinden nasıl farklı bir sonuç çıkarıyor? Barnaba'yla Pavlus kurban sunulmasını durdurmak için neyi açıklamak zorunda kalıyor?
Pavlus'un Listra'daki konuşmasında yağmur, verimli mevsimler ve yiyecek niçin anılıyor? Bu armağanlar yaşayan Tanrı'ya dönme çağrısını nasıl destekliyor?
Listra'da taşlanan Pavlus'un sonra aynı kente dönmesi, 14:22'de öğrencilerine söylenen sıkıntı sözünü nasıl farklı duyuruyor?
Yolculuğun sonunda iki elçi kiliseyi toplayıp ne anlatıyor? Onların kendi emekleriyle Tanrı'nın Yahudi olmayanlara açtığı iman kapısı arasındaki ilişkiyi bölüm nasıl ifade ediyor?

03 — HAYATA TAŞIYIN

1. Sözün karşılaştığı tepkiyi görmek. Konya'da Müjde'ye iman edenler de karşı çıkanlar da vardı (bkz. Elçilerin İşleri 14:1–4). Elçiler konuşmayı sürdürürken Rab onların duyurduğu lütuf sözünü doğruladı. Aynı sözün farklı karşılıklarla karşılanması, Müjde'nin değerini dinleyicilerin oyuyla belirlemez. Bu sahnenin bıraktığı soru, duyulan sözün kendisiyle ne yapılacağıdır.

2. Övgünün yönünü ayırt etmek. Listra halkı iki elçiyi tanrı sanıp onlara kurban sunmak istediğinde Barnaba'yla Pavlus bunu açıkça reddeder (bkz. Elçilerin İşleri 14:11–15). İnsanların övgüsünü kabul edip kendilerini yüceltmek yerine onları yaşayan Tanrı'ya çağırırlar. Bu, Tanrı'nın yaptığı bir iş karşısında yüceliğin kime ait olduğunu düşündürür. Elçiler kendilerinin de aynı yaradılıştan insanlar olduğunu saklamaz.

3. Yağmuru ve hasadı yeniden duymak. Pavlus, Listra'da Tanrı'nın yağmur ve verimli mevsimlerle insanlara iyilik ettiğini anlatır (bkz. Elçilerin İşleri 14:16–17). Günlük ekmek gibi sıradan görünen şeylerin burada Yaratan'ın tanıklığı olarak anılması dikkat çekicidir. Bu söz, insanı elindeki armağanın kaynağını düşünmeye çağırır. Pavlus'un yönelttiği asıl çağrı, yaşayan Tanrı'ya dönmektir.

4. Acının üzerini örtmeden okumak. Luka Pavlus'un taşlandığını ve öldüğü sanılarak kent dışına sürüklendiğini anlatır (bkz. Elçilerin İşleri 14:19–20). Ardından aynı Pavlus'un ayağa kalkıp kente döndüğünü okuruz. Müjde'nin duyurulması burada ağır acıdan korunma garantisi gibi sunulmaz. Bölümün ilerleyen kısmında sıkıntıyla ilgili söylenen söz de bu yaşanan olayın içinden duyulur.

5. İmana bağlı kalma çağrısını duymak. Elçiler dönüş yolunda öğrencileri güçlendirirken sıkıntılar hakkındaki gerçeği de söyler (bkz. Elçilerin İşleri 14:21–23). Sözün amacı öğrencilerin imana bağlı kalmasıdır; aynı kentlerde ihtiyarlar seçilir ve topluluklar Rab'be emanet edilir. Bu sahne imanlı topluluğun yaşamasında yalnız ilk karşılaşmanın değil, imanda sürmenin de önemini gösterir. Elçiler kendileri yola devam ederken öğrencilerin bağlı kalacağı Rab değişmez.

6. Açılan iman kapısını kimin açtığını görmek. Antakya'ya dönen Barnaba'yla Pavlus, Tanrı'nın kendileri aracılığıyla yaptığı işleri topluluğa anlatır (bkz. Elçilerin İşleri 14:26–28). İki insanın yaptığı yolculuk ve karşılaştığı zorluklar gerçektir; aynı anlatı kapıyı açanın Tanrı olduğunu açıkça söyler. Bu, Tanrı'nın halkı arasında anlatılan tanıklığın yönünü belirler. Bölümün sonundaki sevinç, elçilerin kişisel başarısından çok Tanrı'nın uluslara açtığı kapıyla ilgilidir.

Kaynaklar

Kitabı Mukaddes Şirketi / Yeni Yaşam Yayınları, Kutsal Kitap Yeni Çeviri (2001, 2008): Elçilerin İşleri 14.
Kutsal Kitap içi karşılaştırma: Elçilerin İşleri 3:1–10; Elçilerin İşleri 13:1–3.

İlgili Araştırmalar ve Okumalar

Çalışmalarım