Elçilerin İşleri 13 — Antakya'dan Uluslara

Elçilerin İşleri 13. Bölümü Kutsal Kitap'tan Okuyun

GİRİŞ

Antakya'daki kilisenin içinden iki kişi yola çıkıyor: Barnaba ve Saul. Bir önceki bölümde bu iki adamın Yahudiye'ye götürdükleri yardımı okumuştuk; şimdi Kutsal Ruh onları başka bir görev için ayırıyor. Yolculuk Kıbrıs'tan Anadolu'ya uzanacak, yol üzerinde bir vali Müjde'yi işitecek, bir büyücü Pavlus'a karşı çıkacak ve birçok insan İsa Mesih hakkında ilk kez bu açıklıkta konuşulduğunu duyacak. Hikayenin merkezinde yolculuğun uzunluğu kadar duyurulan sözün kendisi var.

Bölümün en geniş yerini Pavlus'un havrada verdiği konuşma tutar. Tanrı'nın İsrail'e yaptıklarını anlatmaya başlar, Davut'a verilen vaat üzerinden İsa Mesih'e gelir ve O'nun dirilişini duyurur. Vaazın sonunda iman eden herkesin Mesih aracılığıyla aklanabileceğini açıkça söyler. Aynı Müjde bir yerde sevinçle karşılanırken başka yerde öfke uyandırır; Luka bölümü Kutsal Ruh'la dolu öğrencilerin sevinciyle bitirir.

01 — METNİ ANLAYIN

Kutsal Ruh'un ayırdığı iki hizmetkar

Antakya kilisesinde Barnaba, Şimon, Lukius, Menahem ve Saul peygamberler ve öğretmenler arasında sayılır (bkz. Elçilerin İşleri 13:1). İsimlerin yanında verilen kısa bilgiler bu kişilerin farklı geçmişlerden geldiğini gösterir. Lukius Kirenelidir; Menahem bölge kralı Hirodes'le birlikte büyümüştür. Luka onların hayat hikayelerini anlatmak için durmaz; hepsi aynı toplulukta Rab'be hizmet etmektedir.

Topluluk Rab'be tapınıp oruç tutarken Kutsal Ruh, Barnaba'yla Saul'un kendisi için ayrılmasını ister (bkz. Elçilerin İşleri 13:2–3). Kutsal Ruh iki kişiyi adıyla çağırır; yapacakları işin ayrıntısını bu sahnede açıklamaz. Kilise duyduğu çağrıya oruç ve dua ile karşılık verir. Oruç tutup dua ettikten sonra iki adamın üzerine ellerini koyarak onları yolcu ederler. Barnaba'yla Saul'un yolculuğu böylece kişisel bir girişim olarak başlamaz; kilisenin ortasında duyulan ilahi çağrıyla başlar.

Barnaba ve Saul Selefkiye'ye iner, oradan gemiyle Kıbrıs'a geçerler. Salamis'e vardıklarında Yahudi havralarında Tanrı'nın sözünü duyurmaya başlarlar; Yuhanna Markos da onlara yardım etmektedir (bkz. Elçilerin İşleri 13:4–5). Yolculuğun yönünü belirleyen şey elçilerin ün kazanma isteği değil, Kutsal Ruh'un gönderişidir. Kıbrıs'ta başlayan bu tanıklık, biraz sonra beklenmedik bir dinleyicinin önüne çıkacaktır.

Adanın batısındaki Baf'ta vali Sergius Pavlus, Barnaba ile Saul'u çağırtıp Tanrı'nın sözünü dinlemek ister (bkz. Elçilerin İşleri 13:6–8). Onun çevresinde Baryeşu adında, Elimas diye de anılan bir büyücü ve sahte peygamber vardır. Elimas valinin Müjde'yi işitmesine karşı çıkar ve onu imandan uzak tutmaya çalışır. Böylece kentteki yönetici ile ona yakın duran büyücü aynı söz karşısında farklı tutumlar alır.

Kutsal Ruh'la dolan Saul, yani Pavlus, Elimas'ı hilekarlığı ve Rab'bin doğru yollarını çarpıtması nedeniyle sert biçimde azarlar (bkz. Elçilerin İşleri 13:9–11). Luka bu noktadan itibaren onun Pavlus adını da kullanır; iki ad aynı kişi içindir. Pavlus, Elimas'ın bir süre gün ışığını göremeyeceğini söyler ve adamın üzerine karanlık çöker. Elimas elinden tutup kendisini götürecek birini aramaya başlar.

Luka valinin imana gelişini anlatırken Rab'le ilgili öğretiyi özellikle anıyor. Sergius Pavlus, Rab'le ilgili öğretiyi hayranlıkla karşılayıp iman eder (bkz. Elçilerin İşleri 13:12). Böylece Tanrı'nın sözünü işitmek isteyen vali, engelleme girişimine rağmen o sözü duymuştur. Kıbrıs anlatısı, Kutsal Ruh'un gönderdiği tanıkların karşılaştıkları direnişin ortasında Müjde'nin nasıl duyulduğunu gösterir.

Davut'a verilen vaatten dirilmiş Mesih'e

Kıbrıs'tan ayrılan ekip Pamfilya'daki Perge'ye ulaşır; burada Yuhanna Markos onlardan ayrılıp Yeruşalim'e döner (bkz. Elçilerin İşleri 13:13). Luka ayrılışın nedenini bu bölümde açıklamaz. Pavlus ile Barnaba yollarını sürdürerek Pisidya sınırındaki Antakya'ya gelirler; burası onları gönderen Suriye Antakyası'ndan farklı bir kenttir. Şabat günü havraya girer, Kutsal Yasa ve Peygamberlerin okunmasını dinlerler. Havra yöneticileri konuşmaları için davet gönderince Pavlus ayağa kalkar (bkz. Elçilerin İşleri 13:14–16).

Pavlus'un ilk sözleri, İsraillilere ve Tanrı'dan korkan yabancılara yöneliktir. Dinleyicilerini tanıdığı Kutsal Yazılar'ın dünyasına götürür; İsrail'in Mısır'da çoğalmasını, oradan çıkarılışını ve vaat edilen topraklara yerleşmesini hatırlatır (bkz. Elçilerin İşleri 13:16–20). Ardından hakimleri, İsrail'in kral isteyişini, Saul'un krallığını ve Davut'un seçilmesini anlatır. Bu geçmiş olayların hepsinde tekrar eden özne Tanrı'dır: Seçen, çıkaran, yol gösteren ve vaat eden O'dur. Pavlus'un tarih anlatımı, bütün yolları Davut'a verilen sözün gerçekleşmesine bağlar.

Tanrı'nın Davut'u kral olarak seçmesiyle konuşma yeni bir noktaya ulaşır. Davut'un ardından gelen yüzyılları uzun uzun anlatmak yerine Pavlus, Tanrı'nın verdiği sözü tutarak onun soyundan İsrail'e Kurtarıcı İsa'yı gönderdiğini bildirir (bkz. Elçilerin İşleri 13:22–23). İsrail'in Tanrısı atalarına verdiği sözü unutmamıştır. Pavlus, atalarının beklediği Kurtarıcı'nın İsa Mesih olduğunu ilan eder.

Davut'a verilen sözün arka planında Tanrı'nın onun soyunu sürdüreceğini bildirdiği antlaşma durur (bkz. 2. Samuel 7:12–16). O bölümde Davut'un krallığıyla ilgili geleceğe uzanan vaatler vardır. Pavlus havrada bu sözü hatırlayan insanlara konuşmaktadır. İsa'yı Davut'un soyundan gelen Kurtarıcı olarak tanıtması, sözünü ettikleri tarihi bir vaatle birleştirir. Dinleyicilerin tanıdığı Davut anlatısı, böylece Tanrı'nın verdiği sözü tuttuğunu duyurmak için kullanılır.

Vaftizci Yahya'nın hizmeti bu noktada kısa ama yerli yerinde anılır. Yahya, İsrail'i tövbeye çağırmış ve kendisinden sonra gelecek olanın üstünlüğünü açıkça söylemiştir (bkz. Elçilerin İşleri 13:24–25). Yahya'nın görevi insanları kendisine çekmek değildi; gelen Kurtarıcı'ya işaret ediyordu. Konuşmanın odağı yeniden İsa Mesih'e döner.

Pavlus, Yeruşalim'deki yöneticilerin İsa'yı tanımayıp O'nu mahkum ettiğini anlatır. Üstelik her Şabat okudukları peygamber sözleri, onların yaptıklarıyla yerine gelmiştir (bkz. Elçilerin İşleri 13:26–29). İsa'da ölüm cezasını gerektiren bir suç bulamadıkları halde Pilatus'tan O'nun öldürülmesini istemişlerdir. Sonunda İsa'nın bedeni çarmıhtan indirilip mezara konmuştur. Ancak İsa'nın mezara konulması Tanrı'nın kurtuluş vaadinin sonu olmamıştır.

Bundan sonraki söz kısa ve belirleyicidir: Tanrı İsa'yı ölümden diriltmiştir (bkz. Elçilerin İşleri 13:30–31). Pavlus, dirilmiş Mesih'in daha önce O'nunla yürüyen insanlara göründüğünü ve bu kişilerin şimdi tanıklık ettiğini bildirir. Tanıkların varlığı, konuşmanın yalnız geçmiş vaatlerden oluşmadığını gösterir; Tanrı'nın gerçekleştirdiği olay duyurulmaktadır. İsa'nın ölümü insanların verdiği hükmün sonucudur. Dirilişi ise Tanrı'nın O'nun hakkındaki hükmünü açıkça ortaya koyar.

Pavlus, İsa'nın dirilişini Kutsal Yazılar'ın ışığında açıklar. Mezmurlar 2'de Tanrı'nın Oğlu'na yönelik sözünü, Yeşaya 55'te Davut'a vaat edilen güvenilir nimetleri ve Mezmurlar 16'daki çürüme görmeyecek Kutsal Olan ifadesini birlikte kullanır (bkz. Elçilerin İşleri 13:32–37). Davut kendi çağında hizmet etmiş, ölmüş ve gömülmüştür; onun bedeni çürümüştür. Tanrı'nın dirilttiği İsa'nın bedeni ise çürümemiştir. Pavlus'un vardığı sonuç şudur: Davut'a verilen vaat, dirilmiş Mesih'te güvenilir biçimde gerçekleşmiştir.

Vaazın doruk noktasında Pavlus günahların İsa Mesih aracılığıyla bağışlandığını bildirir. Musa'nın Yasası'yla aklanamayan herkes için Mesih'te yeni bir duyuru vardır: İman edenler O'nun aracılığıyla aklanır (bkz. Elçilerin İşleri 13:38–39). Aklanma, Tanrı'nın önünde doğru sayılma anlamını taşır; Pavlus burada kurtuluşun temelini Mesih'in işine bağlar. İsa'nın ölümü ve dirilişi, anlattığı tarihsel olayların ardından gelen bir ek açıklama değildir. Bütün konuşmanın yöneldiği Müjde burada dinleyicilerin önüne konur.

Pavlus burada iman eden herkes için günahların bağışlanmasını duyurur. Konuşmasının başından beri İsraillilerle Tanrı'dan korkan yabancılara birlikte seslenmektedir. Musa'nın Yasası'yla aklanılamayan suçlardan Mesih aracılığıyla aklanılacağını bildirmesi, dinleyicileri doğrudan Müjde'nin önüne getirir. İsrail'in tarihiyle başlayan konuşma, Tanrı'nın verdiği Kurtarıcı'ya iman çağrısıyla doruğuna ulaşır.

Pavlus sözlerini uyarıyla tamamlar ve Habakkuk peygamberin bir sözünü hatırlatır (bkz. Elçilerin İşleri 13:40–41). Tanrı'nın yaptığı işi duydukları halde küçümseyenlerin karşılaşacağı tehlikeyi bildirir. Tanrı vaatlerini yerine getirmiş, Oğlu'nu diriltmiş ve bağışlanmayı duyurmuştur. Dinleyiciler bu duyurunun karşısında artık bir cevap vermek durumundadır.

Aynı söze verilen iki karşılık

Topluluk dağılırken Pavlus ile Barnaba'dan gelecek Şabat yine konuşmalarını isterler. Yahudilerden ve Yahudiliğe dönüp Tanrı'ya tapan yabancılardan pek çok kişi ikisinin ardından gider (bkz. Elçilerin İşleri 13:42–43). Pavlus ile Barnaba onları Tanrı'nın lütfunda yaşamaya özendirir. Birkaç ayet önce duyurulan bağışlanma ve aklanma haberi şimdi bu konuşmaların arka planındadır.

Ertesi Şabat neredeyse bütün kent Rab'bin sözünü dinlemek için toplanır. Bu kalabalık, bazı Yahudi dinleyicilerde kıskançlık uyandırır; Pavlus'un sözlerine karşı çıkıp ona hakaret ederler (bkz. Elçilerin İşleri 13:44–45). Aynı havrada ilk konuşmayı ilgiyle dinleyenler de vardır; Luka karşı çıkanların varlığını bütün bir halkın tutumu gibi anlatmaz. İlan edilen Müjde insanların önünde durmaktadır, fakat herkes onu aynı biçimde karşılamaz.

Pavlus ile Barnaba, Tanrı'nın sözünü önce Yahudilere duyurmalarının gerekli olduğunu açıkça söylerler. Reddedenlere, kendilerini sonsuz yaşama layık görmedikleri için başka uluslara yöneldiklerini bildirirler (bkz. Elçilerin İşleri 13:46). Bundan sonra Yeşaya'nın uluslara ışık ve yeryüzünün dört bucağına kurtuluş duyurusu hakkındaki sözünü anarlar (bkz. Elçilerin İşleri 13:47). Yahudi olmayanlara yönelmelerini Kutsal Yazılar'daki Tanrı tasarısına bağlarlar. Yeşaya'nın önceden duyurduğu uluslara uzanan kurtuluş artık onların hizmetinde işitilmektedir.

Yeşaya 49'daki söz, RAB'bin Kulu'nun uluslara da ışık olacağını bildirir (bkz. Yeşaya 49:6). Pavlus ile Barnaba bunu aktararak kendi yolculuklarını Tanrı'nın kurtuluş tasarısına bağlar. Önce Yahudilerin havrasında duyurulan haber, şimdi kentteki öteki uluslardan insanlara da ulaşır. Kurtuluş vaadi tek bir halkın sınırları içine kapatılmamıştır.

Yahudi olmayan dinleyiciler bu sözü sevinçle karşılayıp Rab'bin sözünü yüceltir. Luka onların arasında sonsuz yaşam için belirlenmiş olanların iman ettiğini özellikle bildirir (bkz. Elçilerin İşleri 13:48). Luka bu cümlede Tanrı'nın kurtarıcı seçimine açıkça yer verir. Aynı bölümde insanlar Müjde'yi ya işitip kabul etmekte ya da ona karşı çıkmaktadır. Luka'nın ilgisi, Tanrı'nın lütfunun uluslara kadar ulaşması ve bu haberin gerçekten imanla karşılanmasıdır.

Rab'bin sözü bütün yöreye yayılırken muhalefet de büyür. Karşı çıkanlar, kentte sözü dinlenen bazı kişileri harekete geçirir ve Pavlus ile Barnaba'yı bölgenin dışına sürerler (bkz. Elçilerin İşleri 13:49–50). İki tanık ayaklarının tozunu silkerek Konya'ya doğru yola çıkar (bkz. Elçilerin İşleri 13:51). Bu davranış, karşı çıkanlara yöneltilmiş bir uyarıdır; Luka onların başka bir kentte tanıklığa devam ettiğini de bildirir.

Bölümün son cümlesinde geride kalan öğrenciler sevinç ve Kutsal Ruh'la doludur (bkz. Elçilerin İşleri 13:52). Pavlus ile Barnaba kenti terk etmiştir; ama İsa Mesih'e iman edenler orada yaşamaya devam eder. İlk sahnede Kutsal Ruh, Suriye Antakyası'ndaki iki hizmetkarı yola çıkarmıştı. Son sahnede Pisidya sınırındaki Antakya'nın öğrencileri sevinç ve aynı Ruh'la doludur.

02 — BİRLİKTE ÇALIŞIN

Antakya kilisesi Barnaba'yla Saul'u göreve ayırdığında, bu kararın hangi kısmı Kutsal Ruh'un sözüne, hangi kısmı topluluğun duasına dayanıyor? İki sahneyi aynı olay içinde görmek size ne anlatıyor?
Kıbrıs'ta vali Tanrı'nın sözünü dinlemek isterken Elimas onu engellemeye çalışıyor. Luka valinin iman etmesini anlatırken neden Rab'le ilgili öğretiyi de özellikle anıyor?
Pavlus, İsa'nın dirilişini açıklarken Davut'un ölümü ve gömülmesinden neden söz ediyor? Bu karşılaştırma Tanrı'nın verdiği vaadin gerçekleşmesini nasıl açıklıyor?
13:38–39'da günahların bağışlanması ve aklanma hangi Kişi'ye bağlanıyor? Bu ilan, Pavlus'un anlattığı çarmıh ve dirilişle nasıl birleşiyor?
Aynı Müjde Antakya'da hem kıskançlık hem sevinçle karşılanıyor. Bölümün sonundaki öğrencilerin sevinci, elçilerin kentten kovulmasına rağmen nasıl ayakta duruyor?

03 — HAYATA TAŞIYIN

1. Hizmetin sahibini hatırlamak. Antakya kilisesinde görev Barnaba ve Saul'un kendi kendilerine verdiği bir unvanla başlamaz. Kutsal Ruh'un çağrısı duyulur, topluluk dua eder ve iki hizmetkarı yollar (bkz. Elçilerin İşleri 13:1–3). Bu sahne, kilisenin hizmetinin merkezinde kimin isteğinin bulunduğunu sorar. Yola çıkanlarla onları gönderenler aynı çağrıya farklı biçimlerde katılır.

2. Duyulan sözün kendisine dönmek. Kıbrıs'ta vali Sergius Pavlus Tanrı'nın sözünü dinlemek isterken Elimas onun iman etmesini engellemeye çalışır (bkz. Elçilerin İşleri 13:6–12). Olayın sonunda vali yalnız olağanüstü bir şey gördüğü için anlatıda yer almaz; Luka onun Rab'le ilgili öğretiyi hayranlıkla karşıladığını söyler. Okurun bu sahnede işiteceği asıl haber, Tanrı'nın sözünün karşı çıkışın ortasında da duyurulmasıdır. Valiye ulaşan Müjde'nin içeriği, anlatının bıraktığı kalıcı sorudur.

3. Tanrı'nın verdiği söze bakmak. Pavlus havrada İsrail tarihini anlatırken Tanrı'nın atalarına verdiği vaatleri İsa Mesih'in ölümü ve dirilişine bağlar (bkz. Elçilerin İşleri 13:16–37). Davut'un ölümüyle İsa'nın dirilişi arasındaki ayrım, vaazın ana gerekçelerinden biridir. Kutsal Yazılar'ı okurken bu bağlantı insanın bildiği eski olaylara başka bir gözle bakmasına yardım eder. Pavlus'un sözlerinde umut, Tanrı'nın geçmişte verdiği sözü gerçekleştirmesine dayanır.

4. Bağışlanma sözünün ağırlığını duymak. Pavlus'un vaazı günahların İsa Mesih aracılığıyla bağışlandığının ilanına varır (bkz. Elçilerin İşleri 13:38–39). Bu duyuru, insanın Tanrı önünde kendi suçluluğuyla karşılaşmasına doğrudan değinir. İman eden herkesin Mesih aracılığıyla aklanması, vaazın dinleyicilere sunduğu güvence ve çağrıdır. Bu nedenle bölümü okuyanın önünde yalnız Davut'un geçmişi değil, İsa Mesih'e iman sorusu da durur.

5. Müjde'ye verilen karşılıkları görmek. Pisidya sınırındaki Antakya'da aynı söz hem sevinçle karşılanır hem de kıskançlıkla reddedilir (bkz. Elçilerin İşleri 13:44–48). Luka karşı çıkanları anlatırken Tanrı'nın sözünü sevinçle karşılayanları da gösterir. Mesih'in duyurulması, kalabalığın oy birliğiyle vereceği bir karar gibi anlatılmamıştır. Tanrı'nın uluslara uzanan kurtuluş vaadi, bu farklı karşılıkların ortasında yerine gelmektedir.

6. Bölümün son sahnesinde durmak. Pavlus ve Barnaba kentten çıkarıldığında yolculuklarının o durağı sona erer (bkz. Elçilerin İşleri 13:49–52). Oysa oradaki öğrenciler sevinç ve Kutsal Ruh'la doludur. Luka onların sevincini yapılan baskıyı yok sayarak anlatmaz; baskıdan söz ettikten hemen sonra bu cümleyi kurar. Bölüm, Tanrı'nın sözünün devam ettiğini ve Mesih'e ait topluluğun orada kaldığını göstererek kapanır.

Kaynaklar

Kutsal Kitap Yeni Çeviri, Elçilerin İşleri 13 (Kitabı Mukaddes Şirketi / Yeni Yaşam Yayınları, 2001, 2008).
Kutsal Kitap Yeni Çeviri, Elçilerin İşleri 11 ve Mezmurlar 2 (bağlantılı kanonik okumalar).

İlgili Araştırmalar ve Okumalar

Çalışmalarım