Luka 9 — Yüzünü Yeruşalim’e Çevirdi

GİRİŞ

Bir köy İsa’yı kabul etmediğinde iki öğrencinin aklına o köyün yok edilmesi gelir. Bölümün başında hastalara şifa vermek ve Egemenlik’i duyurmak üzere gönderilmiş olan bu insanlar, şimdi gökten ateş indirmek için izin istemektedir. İsa onların önerisini reddeder ve kendilerini azarlar. Ardından yolculuk başka bir köye doğru sürer. Verilen yetkinin nasıl kullanılacağı, bölümün başındaki görevlendirmeden sonundaki bu karşılaşmaya kadar öğrencilerin önündeki gerçek bir öğrenme meselesidir (Luka 9:1–6; Luka 9:51–56).

Bu yolculukta İsa’nın kimliği giderek daha açık duyulur. Hirodes’in sorusu, Petrus’un cevabı ve buluttan gelen ses aynı bölümde yer alır; fakat öğrencilerin davranışları öğrendiklerini hemen kavradıklarını göstermez. İsa’nın kendi ölümünü bildirdiği bu bölümde öğrenciler büyüklük sıralamasını tartışır. O, önündeki yolu kararlılıkla yürürken ardından gelmek isteyenler kendi önceliklerini dile getirir. Luka, Mesih’i tanımakla O’nun ardından gitmek arasındaki bağı bu karşılaşmaların içinde işler. Okuyucu yalnız doğru cevabı bulmaya değil, o cevabın yaşam için ne gerektirdiğini dinlemeye çağrılır (Luka 9:7–9; Luka 9:18–22; Luka 9:35; Luka 9:43–62).

01 — METNİ ANLAYIN

Verilen yetki, doyurulan kalabalık ve Mesih’in yolu

İsa on iki öğrenciyi yanına çağırarak onlara güç ve yetki verir. Ardından Egemenlik’in duyurulması ve hastaların iyileştirilmesi için gönderir. Bu sıra, hizmetin kaynağını ve amacını birlikte belirler. Söyledikleri haberle yaptıkları yardım aynı gönderenin buyruğuna bağlıdır. Köy köy dolaşırken İsa’nın kendilerine emanet ettiği işi yerine getirirler (Luka 9:1–6).

Yolculuk için istenen hazırlık da bu bağlılığı görünür kılar. Öğrenciler erzak, para ve yedek giysi almadan gidecek, kabul edildikleri evde kentten ayrılıncaya kadar kalacaktır. Bir kentte kabul edilmezlerse ayrılırken ayaklarının tozunu silkeleyecek; bu hareket, kendilerini kabul etmeyenlere uyarı olacaktır. Kabul edilmeme ihtimali, kentten ayrılma ve uyarıda bulunma talimatıyla birlikte ele alınır. Talimatlar, bu belirli görevin nasıl yürütüleceğini gösterir (Luka 9:3–6).

Olanları duyan Hirodes’in şaşkınlığı, yetkiyle yapılan işlerin İsa’nın kimliği hakkındaki soruyu büyüttüğünü gösterir. Halkın konuştuğu isimler Yahya, İlyas ve eski peygamberlerdir. Hirodes, Yahya’nın öldürülmesindeki kendi rolünü dile getirir ve duyduğu haberlerin kiminle ilgili olduğunu anlamaya çalışır. Luka onun İsa’yı görmenin yolunu aradığını söyler. Henüz bu merakın içinden bir iman ikrarı çıkmış değildir; anlatı soruyu açık bırakıp İsa’nın halkın arasındaki hizmetine döner (Luka 9:7–11).

Elçiler geri geldiklerinde yaptıklarını anlatır; ardından İsa’yla birlikte Beytsayda’ya çekilirler. Kendilerini izleyen kalabalığı İsa ilgiyle karşılar, Egemenlik hakkında konuşur ve şifa ihtiyacını gözetir. İnsanların peşlerinden gelmesi, bu kez öğrencilerin İsa’nın halkla nasıl ilgilendiğini görmelerine fırsat olur. Gün ilerlediğinde yiyecek ve barınak ihtiyacını dile getirenler de kendileridir; duyurulan Egemenlik’in yanında insanların bedensel ihtiyacı anlatıda görünür kalır (Luka 9:10–12).

Öğrencilerin önerisi halkın çevrede yiyecek bulmak üzere gönderilmesidir. İsa ise onların kalabalığa yiyecek vermesini ister. Ellerindeki beş ekmek ve iki balık, yaklaşık beş bin erkeğin ihtiyacı karşısında çok azdır. Halkı kümeler halinde oturturlar, İsa’nın şükredip böldüğü yiyeceği dağıtırlar ve herkesin doyduğunu görürler. Sonunda toplanan on iki sepet, yetersizlik hesabıyla başlayan sahnenin sonucunu somutlaştırır. Öğrenciler insanları kendi olanaklarıyla doyurduklarını söyleyemez. Buna rağmen İsa’nın verdiğini taşımak, buyruklarına uymak ve sonucu görmek üzere olayın içinde gerçek bir görev alırlar (Luka 9:12–17).

İsa dua ederken öğrencilerine halkın kendisi hakkında ne söylediğini sorar; duyulan cevaplar Hirodes’in işittiği isimleri yeniden getirir. Sonra soru onların kendi cevabına yönelir. Petrus İsa’yı Tanrı’nın Mesihi olarak tanır. Bunun ardından gelen susma buyruğunun nedeni bu sahnede açıklanmaz. İsa’nın açıkladığı şey, İnsanoğlu’nun acı çekmesi, reddedilmesi, öldürülmesi ve üçüncü gün dirilmesi gerektiğidir. Gereklilik bildiren bu söz, uğrayacağı reddi Mesihliğine son veren beklenmedik bir olay saymamızı engeller. Diriliş de aynı bildirinin içindedir; İsa kendi yolunu öldürülmesiyle bitirmeyip üçüncü gün yeniden yaşayacağını duyurur (Luka 9:18–22).

Ardından gelme çağrısı bu ölüm bildirisinin hemen sonrasında duyulur. Kendini inkar etmek, her gün çarmıhı yüklenmek ve İsa’yı izlemek birlikte söylenir. Çarmıhın anlamını yalnız gündelik can sıkıntılarına indirmek, devamındaki canını yitirme sözünü duymayı güçleştirir. İsa’ya bağlılık, insanın kendi yaşamını koruma arzusundan daha ağır bir talep taşır. Günlük oluşu ise bu bağlılığı yalnız tek bir olağanüstü karara hapsetmez; izlemek, hayatın süren yönüdür. Canını İsa uğruna yitirenin kurtulacağı sözü, çağrının ağırlığını O’nun verdiği vaatle birlikte duymamızı sağlar (Luka 9:22–24).

Bütün dünyayı kazanma ihtimali bile insanın kendisini kaybetmesini karşılayacak bir kazanç sayılmaz. İsa hesabı, yalnız şimdi elde edilenlerle kapatmaz; görkem içinde geldiğinde kendisinden ve sözlerinden utanan kişiden kendisinin de utanacağını bildirir. Bu yüzden öğrencilikte belirleyici olan, insanların gözündeki başarının büyüklüğünden daha ileriye uzanır. İsa’nın kimliğini kabul etmekle sözlerinden utanmak arasındaki çelişki, gelecekteki karşılaşmanın ışığında açığa çıkar. Sonraki Egemenlik’i görme vaadi de dinleyen bazı kişilerin ömürleri içinde gerçekleşecek bir görmeye işaret eder. Hemen ardından anlatılan dağdaki görkem, bu vaadin anlatıdaki yakın bağlamıdır; sahnelerin sırası, okurun görkem sözünü çarmıh çağrısından ayırmamasına yardım eder (Luka 9:25–29).

Görkemi gören öğrenciler de dinlemeyi öğrenir

Yaklaşık sekiz gün sonra İsa, Petrus, Yuhanna ve Yakup’la dua etmek üzere dağa çıkar. Görünümü değişirken Musa ile İlyas görkem içinde belirir ve Yeruşalim’de gerçekleşecek ayrılışı hakkında konuşur. Kullandığımız Türkçe çeviri bu ayrılışı dipnotunda ölüm olarak açıklar. Dağın görkemiyle bildirilen ölüm aynı konuşmanın içindedir. Bu nedenle sahne, acı yolunun yanlış anlaşılma veya plan dışı bir yenilgi olduğunu düşündürmez. Öğrencilerin önceden işittiği ölüm bildirisi, şimdi görkemin ortasında yeniden karşılarına çıkar (Luka 9:28–32).

Uykuları dağılan öğrenciler İsa’yı ve yanındakileri görür. Musa ile İlyas ayrılırken Petrus üç çardak kurmayı önerir; Luka onun ne söylediğinin farkında olmadığını belirtir. Petrus konuşurken gelen bulut onları sarar ve korkuya kapılırlar. Duydukları ses, İsa’nın Oğul ve seçilmiş olan kimliğini bildirerek kendisini dinlemelerini buyurur. Görülen olağanüstü şeyler, dinleme sorumluluğunun yerini almaz; konuşan kişinin kimliğini daha güçlü biçimde duyurur (Luka 9:32–35).

Sesin ardından İsa tek başına görünür ve öğrenciler o günlerde gördüklerini kimseye anlatmaz. Dinlemeleri gereken kişi, acı çekip öldürüleceğini söylemiş olan aynı İsa’dır. Bu bağlantı, dağdaki görkemle ölüm bildirisini birlikte duymamızı sağlar. Oğul’un kimliğini tanımak, kendi görevi hakkında söylediğini de yetkili söz olarak kabul etmeyi gerektirir (Luka 9:22; Luka 9:33–36).

Ertesi gün dağdan indiklerinde bir babanın tek çocuğu için yalvarışıyla karşılaşırlar. Adam, kötü ruhu çıkarmaları için öğrencilere başvurduğunu ve onların başaramadığını söyler. Bölümün başında verilen yetkiyi okumuş olduğumuz için bu başarısızlık özellikle dikkat çeker. İsa’nın imansız ve sapmış kuşağa yönelttiği sert söz, yaşanan durumu hafif bir hizmet aksaklığı gibi geçiştirmez. Ardından çocuğun getirilmesini ister, ruhu azarlar, çocuğu iyileştirir ve babasına verir. Yetkiyi dağıtan kişiyle o yetkiyi almış öğrenciler aynı konumda değildir; yardımın dayanağı yine İsa’nın kendisidir (Luka 9:1; Luka 9:37–42).

Herkes yapılan işe şaşarken İsa öğrencilerini yeniden kendi teslim edilişi hakkında dinlemeye çağırır. Hayranlığın yükseldiği anda söylediği bu söz, güçlü işler görmenin Mesih’in yolunu bütünüyle kavramaya yetmediğini gösterir. Luka öğrencilerin anlamadığını ve anlamın kendilerinden gizlendiğini kaydeder. Soru sormaktan korkmaları da ayrıca belirtilir; bu korku, gizlenmiş anlamın tek nedeni olarak sunulmaz. Duyulan sözle kavranan anlam arasında uzaklık sürerken, bir sonraki tartışmada öğrencilerin neyle ilgilendiği ortaya çıkacaktır (Luka 9:43–46).

Kimin en büyük olduğunu tartıştıklarında İsa küçük bir çocuğu yanına alır. Çocuğu kendi adı uğruna kabul etmeyi, kendisini ve kendisini göndereni kabul etmekle ilişkilendirir. Böylece öğrencilerin birbirlerine bakarak kurduğu büyüklük sıralamasının ortasına başka bir karşılaşma yerleştirir. Büyüklük arayan kişi, yanında duran çocuğa verilen değeri dinlemek durumunda kalır. İsa’nın kendisini kabul etmekle ilişkilendirdiği bu karşılık, önemsiz görülemeyecek bir ağırlık taşır. Aralarında en küçük olanın büyük sayılması, birbirlerinin önüne geçmek isteyen öğrencilerin ölçüsünü değiştirir (Luka 9:46–48).

Yuhanna’nın anlattığı sonraki olayda ise bir adamın engellenmek istenmesinin nedeni, kendileriyle birlikte İsa’yı izlememesidir. Adam İsa’nın adıyla cin kovmaktadır. İsa öğrencilerine ona engel olmamalarını söyler; kendi çevrelerinin sınırını hizmetin tek ölçüsü yapmalarını onaylamaz. Bölümün başında yetki almış olmaları, İsa’nın adıyla yapılan işin bütün sınırlarını kendilerinin belirleyeceği anlamına gelmemektedir. Çocuğu kabul etmekle başka bir hizmet edene engel olmamak, bu iki sahnede öğrencilerin büyüklük ve aidiyet anlayışını somut olarak düzeltir (Luka 9:46–50).

Yeruşalim yolunda verilen cevaplar

Göğe alınacağı gün yaklaşırken İsa Yeruşalim’e doğru kararlılıkla yola çıkar. Bu yöneliş, bölümde önceden duyduğumuz ölüm ve diriliş sözlerinden bağımsız bir yolculuk bilgisi değildir. Dağda konuşulan ayrılışın gerçekleşeceği yer de Yeruşalim olarak belirtilmiştir. Luka böylece nereye gidildiğini, orada gerçekleşecek olanla birlikte düşünmemizi sağlar. İsa’nın kararlılığı, öğrencilerin henüz anlamadığı yolda kendisinin yönünü bildiğini gösterir; anlatının ufku ölümde kapanmaz, göğe alınışı da kapsar (Luka 9:22; Luka 9:30–31; Luka 9:51).

Önden giden habercilerin ulaştığı Samiriye köyü, İsa Yeruşalim’e yöneldiği için kendisini kabul etmez. Luka reddin bu belirli gerekçesini verir. Yakup ile Yuhanna’nın tepkisi ise köyün ateşle yok edilmesini istemektir. İsa dönüp onları azarlar ve başka köye giderler. Bölümün başındaki kabul edilmeme ihtimali artık yaşanmış, öğrencilerin tepkisi de sınanmıştır. Verilmiş yetkiyi reddedene karşı yıkım aracı olarak kullanmak, gönderen kişinin burada onayladığı karşılık değildir (Luka 9:5; Luka 9:51–56).

Yolda bir adam, İsa nereye giderse ardından geleceğini söyler. İsa’nın cevabı bu isteğin önüne yerleşik bir güvence koymaz; kendi başını yaslayacağı yerin bulunmadığını bildirir. Hayvanların barınaklarıyla karşılaştırılan bu durum, çağrının bedelini açık eder. Ardından gelme isteği, gidilen yolun şartlarını da duymayı gerektirir. İsa adama ileride rahat edeceğine ilişkin bir vaat vermez; kendisini izlemenin neye bağlanacağını daha başlangıçta açıklığa kavuşturur (Luka 9:57–58).

Bir başkasına çağrı doğrudan İsa’dan gelir; adam önce babasını gömmek için izin ister. Cevap serttir: ölülerin kendi ölülerini gömmesi söylenirken kendisine Egemenlik’i duyurma görevi verilir. Luka babanın o andaki durumunu veya isteğin arkasındaki bütün aile şartlarını anlatmaz. Bu yüzden adamın uzun süre oyalanmak istediğini kesinleştirerek sözü hafifletemeyiz. İsa’nın cevabında ölülerin gömülmesiyle diri bir duyuru görevi yan yana gelir. Adamın öne aldığı yükümlülük karşısında, kendisine seslenen Mesih’in çağrısı öncelik kazanır. Cenaze isteğinin ağırlığı da bu karşılaşmanın içinden silinmez; görevin ertelenemeyen talebi tam burada duyulur (Luka 9:59–60).

Son kişi de ardından geleceğini söyler, fakat önce evindekilerle vedalaşmak ister. İsa sabanı tutup geriye bakan kişiden söz ederek cevap verir; başlayan yönelişle geride kalanlara dönmüş bakışı bir arada gösterir. Böyle bir durumu Egemenlik’e uygun bulmaz ve konuşma kişilerin sonraki kararlarını bildirmeden sona erer. İsa’nın kararlı yolculuğuyla bu geriye bakış yan yana dururken, okur ardından gitme çağrısının hangi yöne dönmeyi gerektirdiğini düşünmeye bırakılır (Luka 9:51; Luka 9:61–62).

02 — BİRLİKTE ÇALIŞIN

Görevlendirmede, kalabalığın karşılanmasında ve yiyeceğin dağıtılmasında öğrencilerin yaptıklarıyla İsa’dan aldıkları arasında nasıl bir ilişki var? Bu sahneler hizmetteki sorumluluklarını ve sınırlarını birlikte nasıl gösteriyor? (Luka 9:1–17).
Petrus’un Mesih cevabını izleyen ölüm, diriliş ve çarmıh sözleri bu cevabın içini nasıl dolduruyor? Canını kurtarma ve bütün dünyayı kazanma sözlerini birlikte duyduğunuzda, kazanç hesabınızın hangi ölçüsü sorgulanıyor? (Luka 9:18–27).
Dağdaki görkemin içinde hangi konu konuşuluyor ve buluttan gelen ses ne yapmalarını istiyor? Dağdan indikten sonraki başarısızlık, hayranlık ve anlayamama, görmüş olmakla İsa’nın yolunu kavramak arasındaki farkı nasıl açıyor? (Luka 9:28–45).
Çocuğun kabulü, başka birinin engellenmesi ve köyün yakılmak istenmesi sahnelerinde öğrencilerin ölçülerini İsa hangi söz ve hareketlerle düzeltiyor? Bu düzeltmelerden hangisi, O’nun adına hareket ettiğinizi düşündüğünüz bir karşılığı yeniden değerlendirmenizi gerektiriyor? (Luka 9:46–56).
İsa’nın kararlı yolculuğu ile yoldaki üç konuşmayı birlikte okuyunca, ardından gelmenin şartlarını kimin belirlediği görülüyor? Üç cevabın her birinde belirtilen bedeli nasıl adlandırırsınız? (Luka 9:51; Luka 9:57–62).

03 — HAYATA TAŞIYIN

Hizmette kime bağlı olduğunuzu hatırlayın

Öğrencilerin hem gönderilirken hem kalabalığı doyururken İsa’dan aldıklarıyla hareket ettiklerine bakın. Size verilen sorumluluğu düşünürken yardımın bütün kaynağını kendinizde arayıp aramadığınızı da sorun. Bu sahnede öğrenciler buyruğu dinler, halkı oturtur ve kendilerine verilen yiyeceği dağıtır. Siz de yapabileceğiniz gerçek katkıyı, Mesih’e bağlılığınızı ve O’na şükrünüzü birlikte koruyarak yerine getirin (Luka 9:1–6; Luka 9:12–17).

Kazancınızı İsa’nın sorusuyla tartın

İsa’yı izleme çağrısını kendi hayatınızı nasıl korumaya çalıştığınızla birlikte okuyun. Sözlerinin size maliyeti olduğunda, bağlılığınızı hangi kazanç uğruna geri çektiğinizi düşünün. Bütün dünyayı kazanmanın bile insanın kendisini kaybetmesini karşılayamadığını söyleyen soruyu aceleyle geçmeyin. Her gün O’nun ardından gitmeyi, yalnız gelecekteki büyük bir kararın konusu olarak ertelemeyin. İsa’nın kendi uğruna canını yitirene verdiği vaadi duyarken, O’na bağlılığınızı bugün nasıl sürdürdüğünüze bakın (Luka 9:23–26).

İsa’nın görkemiyle zor sözünü birlikte düşünün

Dağdaki görünümü düşünürken konuşulan ayrılışı ve ardından gelen dinleme buyruğunu birlikte tutun. İsa’yı yalnız güçlü işlerinin sevindiren tarafıyla tanımlayıp ölüm bildirisini geriye itmeyin. Anlamadığınız sözü gizlemek veya hemen kendi beklentinize uydurmak yerine önünüzde açık bırakın. Öğrencilerin henüz kavrayamadığı şeyi Luka’nın kaydı üzerinden yeniden okuyun. Dua ederken de O’nun sözünü kendi istediğiniz yola çevirmekten vazgeçip, kendisini açıkladığı biçimde dinlemeyi isteyin (Luka 9:22; Luka 9:28–45).

Büyüklük ararken kimi kabul ettiğinize bakın

İsa’nın yanına aldığı çocuğu, öğrencilerin büyüklük tartışmasının ortasında düşünün. Kendi öneminizle ilgilendiğiniz bir yerde, O’nun adı uğruna önünüzdeki kişiyi nasıl kabul ettiğinize bakın. Çocuğu kabul etmekle kendisini kabul etmeyi ilişkilendiren söz, bu karşılaşmayı küçümsemenize izin vermez. Aynı bölümde başka bir hizmet edene konan engelin de kaldırılmasının istendiğini hatırlayın. Sizin çevrenizde yer almaması, İsa’nın adını taşıyan bir işe karşı çıkmanızın tek gerekçesi haline geldiyse, bu gerekçeyi O’nun düzeltmesine açın (Luka 9:46–50).

Reddedilince yıkım isteyen sözü bırakın

Samiriye köyünde olanları, kendi tanıklığınızın kabul görmediği bir durumu düşünerek okuyun. Öğrencilerin istediği yetkinin İsa tarafından onaylanmadığını açıkça görün. Birinin reddi sizi onun mahvolmasını isteyen bir söze götürüyorsa, bu isteğinizi Mesih’in önünde haklı çıkarmaya çalışmayın. Azarlanan öğrencilerin başka köye doğru yürümeye devam etmesi, sizin de karşılık bulamadığınız yerde aynı yıkıcı talebe tutunmak zorunda olmadığınızı hatırlatsın. Reddedişin acısını, karşıdakinin yok edilmesini istemenin gerekçesi yapmaktan vazgeçin (Luka 9:51–56).

Çağrının önüne koyduğunuz şartı duyun

Yolun sonundaki üç konuşmada İsa’nın cevaplarını ayrı ayrı dinleyin. Başını yaslayacak bir yer vaat etmemesi, duyurma görevini öne alması ve geriye bakanı Egemenlik’e uygun bulmaması, çağrının şartlarını kendisinin belirlediğini gösterir. O’nun ardından gelmeyi ancak kendi şartlarınız gerçekleşince mümkün gördüğünüz bir noktayı dürüstçe adlandırın. Verdiğiniz sözün yanına eklediğiniz öncelikleri, bu bölümde konuşan İsa’nın önünde yeniden düşünün. Kararlılıkla yürüyen O’nu izleme isteğiniz, gideceği yönü de kabul eden bir cevap olsun (Luka 9:51; Luka 9:57–62).

Kaynaklar

Luka 9 — Temel metin: Kutsal Kitap Yeni Çeviri. Ayrılış sözcüğünün ölüm açıklaması aynı bölümün çeviri dipnotundan kontrol edildi.

İlgili Araştırmalar ve Okumalar

Yeruşalim — Bir Kentten Fazlası — Yolculuğun hedefindeki kentin Mesih’in ölümü, dirilişi ve tanıklıkla ilişkisi.
Yahudiler ile Samiriyeliler Neden Birbirlerinden Uzak Duruyordu? — Yeruşalim yönünün reddedilişte taşıdığı tarihsel ağırlık ve iki topluluk arasındaki ayrım.
Çarmıha Gerilmenin Arkeolojisi: Yehohanan’ın Kemikleri Ne Anlatıyor? — Çarmıhın gerçek bir infaz oluşunu, maddi kanıtın söyleyebildiği sınırlar içinde ele alır.

Çalışmalarım