MATTA 1 — Vaat, Kırık Tarih ve İmmanuel

GİRİŞ

Bir aile geçmişini anlatırken bazı isimlerin üzerinde uzun uzun dururuz. Bazılarına gelince söz kısalır; orada bir haksızlık, saklanmak istenen bir suç ya da hatırlaması zor bir kayıp vardır. Matta, İsa Mesih’in soyunu anlatırken Tamar’ı ve Rahav’ı adlarıyla anar; Davut’a geldiğinde Uriya’yı da hatırlatır. Ailenin anlatılması zor geçmişi ilk sayfada önümüzdedir. Tanrı’nın vaat ettiği Mesih böyle bir tarihin içine gelmiştir. (Matta 1:1–6)

Listenin ardından evlenmeye hazırlanan Yusuf’la Meryem’i buluruz. Birlikte kuracakları hayat, henüz başlamadan dağılmanın eşiğindedir. Meryem gebedir; Yusuf ayrılmayı düşünmektedir. Biz çocuğun Kutsal Ruh’tan olduğunu baştan öğreniriz, fakat Yusuf’un önündeki kararın ağırlığı bu bilgiyle hafiflemez. Tanrı’nın yüzyıllardır sürdürdüğü vaat, şimdi Yusuf’un vereceği kararla ve Meryem’in taşıdığı çocukla karşı karşıya getirir bizi. (Matta 1:16–21)

01 — METNİ ANLAYIN

Kuşaklar geçerken verilen söz

Matta’nın ilk cümlesinde İbrahim ile Davut yan yana durur. İbrahim, ülkesini bırakıp Tanrı’nın göstereceği yere giderken kendisine verilen söz bütün halklara ulaşacak bereketi de içeriyordu. O yola çıkarken sonraki kuşakların yaşayacaklarını önünde açılmış bir kitap gibi göremiyordu; Tanrı’nın sözüne güvenerek yürüdü. Şimdi Matta o uzun tarihin ulaştığı kişiyi İsa Mesih olarak tanıtır. İbrahim’e verilen sözün bereketi uluslara uzanır; bu yüzden İsrail’in dışından gelen bizler de burada kendi geleceğimizi ilgilendiren bir haber işitiriz. (Yaratılış 12:1–7; Matta 1:1)

Davut’un adı bu bekleyişe krallık vaadini ekler. Tanrı ona soyunun ve krallığının geleceği hakkında söz vermişti; tahtı sonsuza dek sürecekti. Aynı bildiri, ondan sonra gelecek kralın kötülük yapması halinde Tanrı’nın terbiyesiyle karşılaşacağını da söylüyordu. Böyle bir vaadi işittikten sonra kralların başarısızlığını, ülkenin yıkılışını ve sürgünü okumak kolay değildir. Tahtı vaat edilen aile, sonunda kendi ülkesinde hüküm süremez hale gelmiştir. Matta’nın İsa’yı Davut’un oğlu diye tanıtması tam bu yaralı beklentiye seslenir: Tanrı’nın verdiği sözün geleceğini şimdi bu çocukta arayacağız. (2. Samuel 7:12–16; Matta 1:1–17)

Soy kaydı İbrahim’den Davut’a, Davut’tan Babil sürgününe, sürgünden Mesih’e uzanır. Matta bu üç dönemi on dörder kuşak halinde düzenler; liste belirli adları seçerek ilerler. Örneğin Tarihler’de Yoşiya ile Yehoyakin arasında bulunan Yehoyakim burada anılmaz. Adların seçilerek sıralanışı, krallığın doğuşuyla yıkılışını ve Mesih’in gelişini aynı geçmişin içinde görmemizi sağlar. Liste bir yenilginin ardından kapanacak mı, yoksa verilen söz bizi daha ileriye götürecek mi? (Matta 1:10–17; 1. Tarihler 3:15–16)

Babil sürgününde Yehoyakin tutsak edilerek götürülmüş, daha sonra Yeruşalim’in evleri ve tapınağı yakılmıştı. Sürgün, bir ailenin evine dönememesi, tanıdığı sokaklardan kopması ve çocuklarının geleceğini yabancı bir yerde düşünmesi demekti. Matta bu ağır dönemin ardından Şealtiel’i, Zerubbabil’i ve sonraki kuşakları anarak Meryem’e, İsa’nın doğumuna kadar gelir. Bekleyen insan için bu devamın kendisinde umut vardır: Tanrı’nın sadakati, vaadin gerçekleşmesini henüz göremeyen kuşakların ömründen daha uzundur. (2. Krallar 24:10–17; 2. Krallar 25:8–12; Matta 1:12–16)

Tanrı’nın vaadinin geçtiği hayatlar

Matta babalarla oğulları sıralarken Tamar’ı, Rahav’ı, Rut’u ve Uriya’nın karısını da anar. Bu adların arkasında ailelerin anlatmayı tercih etmeyeceği olaylar vardır; birinde başkasını suçlayan adam kendi suçuyla yüzleşir, ötekinde güçlü kralın yaptıkları açığa çıkar. Rut’ta ise ağır kayıpların içinden geçen bir sadakatle karşılaşırız. Her hikayenin ayrı ağırlığı, Mesih’in geldiği aileyi daha yakından tanımamızı sağlar. (Matta 1:3–6)

Tamar’ın adı bizi yerine getirilmeyen bir sözün önüne götürür. Yahuda onu oğlu Şela büyüyünceye kadar beklemek üzere babasının evine göndermiş, fakat Şela büyüdüğünde evliliği gerçekleştirmemişti. Tamar’ın hayatı başkasının kararına bağlı olarak beklemede kalmıştı. Sonunda kimliğini gizleyerek Yahuda’yla birlikte oldu ve ondan gebe kaldı. Haber Yahuda’ya ulaşınca kadının yakılmasını buyuran da Yahuda’ydı. Tamar’ın elindeki mühür, kaytan ve değnek ortaya çıktığında, suçlayan adamın kendi yaptıklarıyla yüzleştiği an geldi. (Yaratılış 38:11–25)

Yahuda eşyaları tanıyınca Tamar’ın kendisinden daha doğru olduğunu kabul eder; çünkü onu oğlu Şela’yla evlendirmemiştir. Hikayenin ahlaki ağırlığı, yalnız Tamar’ın yaptıklarına bakılarak anlaşılamaz; kendisini yargıç yerine koyan adamın sorumluluğu da açığa çıkar. Matta’nın andığı Peres bu zor aile tarihinin içinden doğmuştur. İsa’nın soy kaydında Tamar’ın adına rastladığımızda, haksızlığa uğrayan kadının hikayesi de bizimle birlikte sayfaya girer. Yahuda’nın itirafı bu geçmişin içinde kalır. Tanrı’nın lütfunu anlamaya başladığımız yerlerden biri de budur: İnsan kendisini savunacak sözü tükettiğinde bile Tanrı’nın kurtarma amacı sürmektedir. (Yaratılış 38:26–30; Matta 1:3)

Yeşu kitabı Erihalı Rahav’ı fahişe olarak tanıtır ve İsrail’den gelen casusları evinde sakladığını anlatır. Kralın adamları onları ararken Rahav, İsrail’in Tanrısı hakkında duyduklarının gerektirdiği bir karar verir. RAB’bin göklerde ve yeryüzünde Tanrı olduğunu kabul eder; kendisiyle ailesinin sağ bırakılması için söz ister. Kentin gücüyle Tanrı’nın yapacağı iş arasında kimin sözüne güveneceği artık hayatını ilgilendiren bir meseledir. Kentin kapısı kapanmıştır. Kralın adamları aramaktadır. Rahav o korkunun içinde ailesi için de merhamet ister; imanı bu tehlikenin ortasında verdiği kararda görünür olur. (Yeşu 2:1–14)

Eriha düştüğünde Rahav ve yakınları sağ çıkarılır; Rahav İsrail halkının arasında yaşamaya başlar. İbraniler mektubu daha sonra onun kurtuluşunu imanıyla birlikte anar. Matta’da onu Boaz’ın annesi olarak okuduğumuzda Eriha’dan kurtarılan kadının Mesih’e uzanan soyda yer aldığını öğreniriz. Geçmişini bilen okur bu adı daha dikkatle duyar; Tanrı’ya sığınan Rahav’ın hayatı eski sıfatına sığmayacak kadar genişlemiştir. Kendi geçmişinden utanarak Mesih’e yaklaşan insan, Rahav’ın adını okurken kurtuluş umudunu daha yakından duyabilir. (Yeşu 6:22–25; İbraniler 11:31; Matta 1:5)

Rut kocasını kaybetmiş Moavlı bir kadındır; kayınvalidesi Naomi de hem kocasını hem iki oğlunu yitirmiştir. Naomi ülkesine dönmeye hazırlanırken Rut onun yanında kalmayı seçer. Gideceği yerde kendisini hangi hayatın beklediğini bilmeden, Naomi’nin halkını ve Tanrısı’nı benimser. Beytlehem’de başak toplamak için tarlaya çıktığında bir yabancı olarak kendisine gösterilen iyiliğe şaşırır. Soy kaydında tek satırda okuduğumuz isim, böylece geçimini sağlamaya çalışan, yasını ve sadakatini aynı hayatın içinde taşıyan bir insan olarak belirir. (Rut 1:3–18; Rut 2:2–12)

Rut’un kendi kitabı onun sevgisini över; Boaz da İsrail’in Tanrısı’na sığınışını görür. Moavlı oluşu ve dul kalışı onun taşıdığı hayat koşullarıdır. Metin bu kadının sadakatini önümüze koyar. Sonunda Rut ile Boaz’ın oğlu Ovet doğar ve Naomi çocuğu bağrına basar. Kitap Ovet’ten İşay’a, İşay’dan Davut’a uzanan bağı açıkladığında, tarlada başak toplayan kadının hayatıyla İsrail’in kralının tarihi birleşir. Matta bu bağı Mesih’e kadar götürür. Tanrı’nın vaadi, Rut’un o günün ekmeğini topladığı tarladan da geçmiştir. Her şeyin nereye varacağını henüz göremeyen bir insanın gündelik emeği, bu uzun tarihin içinde yer bulur. (Rut 2:11–12; Rut 4:13–22; Matta 1:5–6)

Davut’a gelince kral unvanını okuruz; hemen ardından Uriya’nın karısından doğan Süleyman anılır. Uriya’nın adı, kralın görkeminin yanına öldürülen adamın hatırasını getirir. Davut, Bat-Şeva’nın evli olduğunu öğrenmiş, yine de onu sarayına getirtmişti. Gebelik ortaya çıkınca yaptığını örtmeye çalışmış, sonunda Uriya’nın ölümüne yol açan buyruğu vermişti. Bat-Şeva kocasının ardından yas tutarken kralın gücü bir insanın evine ve hayatına ağır bir yıkım getirmişti. Matta’nın soy kaydı, Davut’un krallığını anlatırken bu geçmişin üzerini kapatmaz. (2. Samuel 11:2–27; Matta 1:6)

Natan’ın karşısında Davut günahını kabul eder ve bağışlandığını işitir; buna rağmen yaptıklarının acı sonuçları sürer. O ilişkiden doğan ilk çocuk ölür; soy kaydındaki Süleyman daha sonra doğar. Bağışlanmış bir kralın hikayesinde bile Uriya’nın ölümü ve Bat-Şeva’nın kayıpları bütün ağırlığıyla kalır. Tanrı’nın Davut’a verdiği sözü sürdürmesi, günahkarın bağışlanmaya ne kadar muhtaç olduğunu daha da görünür kılar. Davut’un soyundan gelecek Kurtarıcı’yı beklerken, Davut’un kendisinin de o kurtuluşa ihtiyacı olduğunu anlarız. (2. Samuel 12:7–25; Matta 1:6; Matta 1:21)

Bu geçmişe bakınca Mesih’in gelişi için insanın kusursuz bir aile hazırlamadığını görürüz. Günahın açığa çıktığı, haksızlığın yaşandığı ve sadakatin ağır koşullarda sürdüğü bir dünyadayız. Tanrı’nın lütfu bize buradan ulaşır. Matta’nın biraz sonra duyuracağı kurtuluş haberi, artık adlarını ve hikayelerini tanıdığımız insanların ihtiyacına seslenecektir. (Matta 1:1–21)

Yusuf’un kararından İmmanuel’in doğumuna

Soy kaydının sonunda cümle değişir. Yusuf, Meryem’in kocası olarak tanıtılır; İsa’nın Meryem’den doğduğu söylenir. Meryem’in Yusuf’la birlikte olmadan gebe kalışı Kutsal Ruh’un işidir. Matta bakireden doğuşu anlatır; İsa’nın dünyaya gelişi insanın sağladığı bir başlangıca bağlanmaz. Yüzyıllardır izlediğimiz aile tarihi gerçek bir doğuma ulaşırken kurtuluşu başlatan Tanrı’nın kendisidir. Meryem’den doğan çocuk, insan hayatına bütün gerçekliğiyle katılır; gelişi Tanrı’nın eşsiz girişimidir. Soy kaydının taşıdığı vaat, burada beklenmedik bir biçimde yerine gelmektedir. (Matta 1:16–18)

Yusuf ise Meryem’den ayrılmayı düşünmektedir. Yanına eş olarak alacağı kadından uzaklaşmak, kurmayı beklediği hayatı da geride bırakmak demektir. Meryem’i herkesin önünde utandırmak istemediği için ayrılığın sessizce olmasını düşünür; kendi geleceği sarsılırken onu insanların önüne çıkarmaya gönlü razı değildir. Doğru bir adamın önündeki bu kararın hem kendisi hem Meryem için bir bedeli vardır. Rab’bin haberi Yusuf henüz bunları düşünürken gelir. (Matta 1:18–20)

Melek ona “Davut oğlu Yusuf” diye seslenir. İlk satırda İsa’yı tanıtan Davut bağı, şimdi Yusuf’a verilen görevde yeniden duyulur. Meryem’i eş olarak yanına almaktan korkmaması istenir; rahminde oluşan çocuk Kutsal Ruh’tandır. Yusuf’a ayrılmayı düşündüğü Meryem’i kabul etme ve çocuğa ad verme görevi verilir. İşittiği sözün doğruluğuna güvenerek bu sorumluluğu üstlenecektir. (Matta 1:20–21)

Çocuğun adı İsa olacaktır. Meleğin bu ada bağladığı açıklama, soy kaydında gördüğümüz bütün insan ihtiyacına seslenir: “Halkını günahlarından O kurtaracak.” Günah, burada başkalarının geçmişinde uzaktan seyredilecek bir konu olmaktan çıkar. Tanrı’nın halkı da kurtarılmaya muhtaçtır; vaade ait olmak insanı kendi suçuyla yüzleşme ihtiyacından kurtarmaz. Kendi yaptıklarımızı düşünerek bu haberi işittiğimizde İsa’ya niçin ihtiyacımız olduğunu daha dürüstçe söyleyebiliriz. Kurtarıcıya muhtacız. Meleğin bildirdiği görev, suçunu kabul eden insanın umudunu doğacak çocuğa bağlar. (Matta 1:21)

Matta’nın ilerleyen sayfaları bu kurtarışın bedelini açacaktır. İsa canını birçokları için fidye olarak vereceğini söyler ve son sofrada kendi kanını günahların bağışlanmasıyla ilişkilendirir. Doğum haberinde adı verilen İsa, soy kaydında da karşımıza çıkan günahın içinden halkını kurtarmak için kendisini verecektir. Lütfu bu bedelle birlikte düşününce, hem bağışlanmanın büyüklüğü hem günahın ciddiyeti daha derinden anlaşılır. Mesih’e güvenen insanın umudu, kendi geçmişini temiz gösterebilmesinden çok daha sağlam bir yere, O’nun kendini verişine dayanır. (Matta 20:28; Matta 26:26–28)

Matta, Yusuf’un vereceği karşılığı anlatmadan önce Yeşaya’nın sözünü hatırlatır. Bu söz ilk kez Ahaz döneminde, Davut ailesinin ve halkın savaş tehdidiyle sarsıldığı günlerde duyurulmuştu. Tanrı korkuya kapılmış krala güvenmesi için seslenmiş, İmmanuel adıyla anılacak çocuğu bir işaret olarak bildirmişti. O tarihsel konuşmada hem yaklaşan düşmanların sonu hem Yahuda’nın karşılaşacağı yargı vardır. Matta bu sözü İsa’nın doğumunda yerine gelen Rab sözü olarak okur. Yüzyıllar önce korkuyla sarsılan Davut ailesine seslenen Tanrı, şimdi aynı soydan Yusuf’a Meryem’i kabul etmekten korkmamasını söylemektedir. (Yeşaya 7:1–17; Matta 1:20–23)

İmmanuel, Tanrı bizimle demektir. İsa adı kurtarıcı görevini duyururken İmmanuel açıklaması O’nun gelişinde Tanrı’nın yakınlığını tanımamızı sağlar. Beden alan Tanrı Oğlu, günahın ve acının yaşandığı insan dünyasına gelir. Tamar’ın haksızlığa uğradığı, Rut’un yas tuttuğu, Davut’un günah işlediği tarihin sonuna şimdi O’nun adı yazılmıştır. Kendi hayatımızın saklamak istediğimiz yerleri de O’nun önündedir. Bizi bilen Tanrı’ya, kurtarmak için gelen Mesih’e güvenerek yaklaşabiliriz. Suçumuzu itiraf ederken merhametine sığınacağımız bir Kurtarıcımız vardır. (Matta 1:21–23)

Yusuf uyanınca Meryem’i eş olarak yanına alır. Önceki ayrılık düşüncesinin yerini, kendisine bildirilen söze uymak almıştır. Çocuk doğuncaya kadar Meryem’le cinsel birliktelik yaşamaz; doğan çocuğa İsa adını verir. Yusuf’un cevabı, artık Meryem’le paylaştığı hayatta ve çocuğa verdiği adda okunur. Tanrı’nın başlattığı işi kabul etmiş, kendisine bırakılan sorumluluğu üstlenmiştir. (Matta 1:24–25)

Kitabın sonunda dirilmiş İsa öğrencilerini bütün uluslara gönderirken onlarla dünyanın sonuna dek birlikte olacağını söyleyecektir. İlk sayfadaki İbrahim vaadi ve İmmanuel açıklaması, o son sahnede yeniden duyulur. Arada çarmıhın acısı, öğrencilerin başarısızlığı ve dirilişin sevinci vardır. Onları gönderen Rab, bütün bu yaşananları bilen ve yine de kendilerine görev veren Kurtarıcı’dır. İlk sayfada dünyaya gelen İsa, son sayfada öğrencilerine kendi yakınlığını vaat eder. Kuşaklar boyunca beklenen Kurtarıcı gelmiştir; şimdi O’nunla yürünecek bir hayat vardır. (Matta 28:16–20)

02 — BİRLİKTE ÇALIŞIN

Soy kaydında Babil sürgününden sonra isimlerin devam etmesi sizde nasıl bir beklenti uyandırıyor? Bu listenin sonunda İsa’ya ulaşmak, Tanrı’nın sadakatini hangi açıdan daha iyi anlamanızı sağlıyor? (Matta 1:11–17)
Tamar ile Yahuda’nın hikayesinde kimin sorumluluğu önce gözünüze çarptı? Yahuda’nın kendi suçunu kabul ettiği anı da okuyunca, soy kaydındaki Tamar adına bakışınızda ne değişiyor? (Yaratılış 38:24–26; Matta 1:3)
Rahav ile Rut’un hayatlarında Tanrı’ya güven nasıl görünür oluyor? İkisinin farklı geçmişlerini ve aldıkları kararları düşündüğünüzde, Mesih’in soyunda yer almalarının hangi yönü sizi özellikle etkiliyor? (Yeşu 2:8–14; Rut 1:16–18; Matta 1:5)
Matta, Davut’u kral diye anarken Uriya’nın adını da neden hatırlatıyor olabilir? Bu geçmişle İsa’nın halkını günahlarından kurtaracağı sözünü yan yana okumak, lütuf hakkında ne düşünmenize yol açıyor? (Matta 1:6; Matta 1:21)
Yusuf’un ayrılma düşüncesinden Meryem’i yanına alışına kadar ne değişti? İsa ve İmmanuel açıklamaları, onun işittiği haberin sizin için de neden iyi haber olduğunu nasıl gösteriyor? (Matta 1:18–25)

03 — HAYATA TAŞIYIN

1. Bekleyişinizi Tanrı’nın yerine getirdiği sözle birlikte düşünün. Soy kaydını bir kez daha, bu defa sürgünden sonraki isimlerde durarak okuyun. Bu kuşaklar yaşarken Mesih’in doğumu henüz gelecekteydi; Matta ise bizi o doğuma ulaştırır. Kendi bekleyişinizin içinde Tanrı’ya güvenmekte zorlandığınız yeri saklamadan dile getirebilirsiniz. Duanızın dayanağı, Mesih’te yerine gelen vaadin tanıklığı olsun. (Matta 1:12–17)

2. Lütfu kendi suçunuzu adlandırarak karşılayın. Yahuda’nın itirafı ve Davut’un Uriya’yla birlikte anılması, bu aile tarihindeki günahı görünür tutar. İsa’nın kurtaracağı halkın arasında kendinizi düşünürken sizin de bağışlanmaya ihtiyaç duyduğunuz somut şeyi adlandırın. Onu küçülten açıklamalara sığınmadan Tanrı’ya söyleyin. Günahlardan kurtaran Mesih’e güvenmek, gerçeği kabul ederken umudunuzu O’na bağlamaktır. (Matta 1:3; Matta 1:6; Matta 1:21)

3. Rahav’ın adının yanında biraz durun. Geçmişiniz yüzünden Tanrı’ya yaklaşmaya çekiniyorsanız Rahav’ın imanla sığındığı Tanrı’yı düşünün. Yeşu onun sağ çıkarılışını, Matta da Mesih’in soyundaki yerini anlatır. Bu iki anlatıyı birlikte okuyup İsa’nın kurtarıcı görevine yeniden kulak verin. Bugünkü duanızda geçmişinizi gizleme zorunluluğu duymadan O’nun merhametini isteyin. (Yeşu 6:22–25; Matta 1:5; Matta 1:21)

4. Rut’un hayatındaki gündelik sadakati görün. Rut, Naomi’nin yanında kalırken ileride Davut’un ve Mesih’in soyunda anılacağını görerek karar vermiyordu. Önünde sevdiği bir insan ve o günün gerçek ihtiyaçları vardı. Onun hayatını okumak, Tanrı’ya güvenmenin gündelik emek içindeki yerini yeniden fark etmemize yardım eder. Rut’un Naomi’ye bağlılığında gördüğünüz sadakati düşünerek, Tanrı’nın bu hayatı kendi vaadine katışı için şükredin. (Rut 1:16–18; Rut 4:13–22; Matta 1:5–6)

5. İşittiğiniz söze vereceğiniz karşılığı düşünün. Yusuf’un cevabı Meryem’i yanına alması ve çocuğa bildirilen adı vermesiyle görünür olur. Matta’nın sonunda da öğrencilik, İsa’nın buyruklarını öğrenmek ve onlara uymakla birlikte anlatılır. Mesih’in açık öğretisinden öğrenip henüz karşılık vermediğiniz bir çağrıyı düşünün. Bu çağrının günlük hayatınızda nasıl bir karşılık bulacağını, dayandığı ayeti yeniden okuyarak belirleyin. (Matta 1:24–25; Matta 28:19–20)

6. İmmanuel sözünü duanızda taşıyın. Matta’nın başlangıcındaki Tanrı’nın yakınlığıyla sonundaki Mesih’in birliktelik vaadini birlikte okuyun. Öğrencilerin yolu boyunca korku ve başarısızlık da yaşandığını hatırlayın. Mesih’in onlarla birlikte olacağını söylemesi, bugün O’na güvenerek yürümek için de sağlam bir dayanak verir. Mesih’i izlerken kendinizi yalnız hissettiğiniz yerde, sizi günahlarınızdan kurtarmak için gelen Rab’be seslenin. (Matta 1:21–23; Matta 28:16–20)

Kaynaklar

Ana pasaj: Matta 1.
Vaat ve soy kaydı: Yaratılış 12; 2. Samuel 7; 1. Tarihler 3.
Tamar ve Yahuda: Yaratılış 38.
Rahav: Yeşu 2; Yeşu 6; İbraniler 11.
Rut: Rut 1; Rut 2; Rut 4.
Davut, Uriya ve Bat-Şeva: 2. Samuel 11; 2. Samuel 12.
Sürgün ve peygamberlik bağlamı: 2. Krallar 24; 2. Krallar 25; Yeşaya 7.
İsa’nın kurtarıcı işi ve birliktelik vaadi: Matta 20:28; Matta 26:26–28; Matta 28:16–20.

İlgili Araştırmalar ve Okumalar

Çalışmalarım