Matta 2 — Yıldız, Taht ve Sürgün

GİRİŞ

Yeruşalim’e gelen yabancılar yeni doğmuş kralı soruyor. Oysa şehirde zaten bir kral var: Hirodes. Ziyaretçiler çocuğa tapınmak için yola çıkmış; Hirodes ise duyduğu haberle tedirgin olmuştur. Aynı çocuğun gelişi birilerini yola düşürürken tahtta oturan adamı korkutuyor. Biz daha çocuğun bulunduğu eve ulaşmadan, onu aramanın bu şehirde ne kadar tehlikeli olabileceğini hissederiz. (Matta 2:1–18)

İlk bölümün sonunda Yusuf çocuğa İsa adını vermişti. Halkını günahlarından kurtaracak olan, Tanrı’nın bizimle oluşunu taşıyan çocuk budur. Şimdi onun yaşadığı dünyaya bakıyoruz: Sarayda haberler toplanıyor, peygamberlerin sözleri okunuyor ve insanlar karar veriyor. Tanrı’nın vaadi bu kararların ortasında nasıl ilerleyecek? Matta bizi önce arayan insanların sevincine, sonra aynı aileyi yola çıkaracak ağır bir habere yaklaştırıyor. (Matta 1:18–25; Matta 2:13–23)

01 — METNİ ANLAYIN

Beytlehem'i gösteren söz, çocuğa yönelen tapınma

Doğudan gelenler çocuğu Yahudiler’in Kralı olarak arar. Matta onlara yıldızbilimci der; uzak bir ülkeden taşıdıkları soruyla Yeruşalim’in gündemine girerler. Kaç kişi olduklarını ve geldikleri ülkenin adını bilmiyoruz. Bildiğimiz, bir yıldız görüp bu çocuğa tapınmaya geldikleridir. Hirodes’in yanında bütün Yeruşalim’in de tedirgin olması, haberin sarayın duvarları içinde kalmadığını gösterir. Şehrin korkusu ile ziyaretçilerin arayışı aynı sokaklarda buluşmuştur; bundan sonra atılacak adımların bedeli olacaktır. (Matta 2:1–3)

Hirodes, başkahinleri ve halkın din bilginlerini topladığında onlara Mesih’in nerede doğacağını sorar. Doğum yeri için başvurulan kaynak peygamberin sözüdür; verilen cevap Beytlehem olur. Çocuğu arayanlar böylece İsrail’in uzun bekleyişinin içine girer. Yol tarifinin ardında bir vaat vardır: Tanrı kendi halkını güdecek bir önder gönderecektir. Bu sözü işiten Hirodes’in ne yapacağını henüz görmedik, ama ziyaretçilerin yolculuğu artık o vaadin gösterdiği yere yönelmektedir. (Matta 2:4–6)

Mika’nın beşinci bölümünde kuşatma ve aşağılanma vardır. Halkın yöneticisine değnekle vurulurken, küçük Beytlehem’den çıkacak başka bir önderin sözü duyulur. Bu önder halkını RAB’den aldığı güçle güdecek, ona esenlik getirecektir. Yıkımla karşı karşıya kalan bir halk için böyle bir sözün ağırlığını düşünelim: Bugünkü yenilgi geleceğin tamamını belirlememektedir. Tanrı’nın vereceği önder, halkın güvenle yaşayabileceği bir geleceği açacaktır. Matta, çocuğun doğduğu yeri bu beklentiyle birlikte önümüze koyar. (Mika 5; Matta 2:5–6)

İki metnin Beytlehem'i anlatışındaki fark da bu doğumla ilgilidir. Mika, kentin Yahuda boyları arasındaki küçüklüğünü belirtir. Matta'nın aktardığı sözde ise Beytlehem artık önderler arasında önemsiz sayılamaz, çünkü halkı güdecek kişi oradan çıkacaktır. Kentin önemindeki bu değişme nüfusunun veya siyasi gücünün artmasıyla açıklanmaz. Belirleyici olan, Tanrı'nın vaat ettiği önderin orada doğmasıdır. Böylece alıntı, eski sözü yeni bir olayın içinde duyurur ve okurun dikkatini yerin büyüklüğünden gelen kişinin görevine çevirir. (Mika 5:2; Matta 2:5–6)

İsrail’i gütmek, Davut’a verilen krallık görevinde de karşımıza çıkar. Matta’nın alıntısındaki çobanlık dili o eski görevi hatırlatır: Halk, kralın gözetimine emanet edilmiştir. Beytlehem’de doğan çocuğun kimliği böyle bir krallık vaadiyle açıklanır. Sarayda ise bu haberi kendi tahtından kaygılanarak dinleyen Hirodes oturur. Biraz sonra onun emirleriyle karşılaştığımızda, halkı gütmenin ne kadar uzağına düşülebileceğini göreceğiz. (2. Samuel 5:1–5; Matta 2:6; Matta 2:16)

Hirodes yıldızbilimcileri gizlice çağırarak yıldızın ne zaman göründüğünü öğrenir. Onları Beytlehem'e gönderirken kendisinin de çocuğa tapınmak istediğini söyler. Okur bu cümleyi ilk duyduğunda ziyaretçilerin amacıyla aynı sözleri işitir; daha sonra meleğin uyarısı Hirodes'in öldürme niyetini açığa çıkarır. Kral, topladığı bilgiyi çocuğun yerini saptayıp onu öldürmek için kullanmak ister. (Matta 2:7–8; Matta 2:13)

Yıldızbilimciler Beytlehem yolunda yıldızı yeniden gördüklerinde olağanüstü bir sevinç duyarlar. Yolculukları gerçekten bir yere varmaktadır. Eve girdiklerinde annesi Meryem’le birlikte çocuğu bulur, yere kapanıp ona tapınırlar. Yol boyunca sordukları kişi şimdi karşılarındadır; hazinelerini açıp altın, günnük ve mür sunarlar. Matta armağanların adını verir; her birine ayrı bir anlam açıklamaz. Ziyaretçilerin sevinci getirdikleri değerli şeyleri çocuğa sunuşlarıyla tamamlanır, ardından aldıkları uyarı onların dönüş yolunu değiştirir. Hirodes’e uğramadan ülkelerine giderler. (Matta 2:9–12)

Bir işaretin peşinden gelen insanlar şimdi bir evde, bir çocuğun önünde eğilmektedir. Yıldızın nasıl oluştuğu merakımızı çekebilir; Matta buna bir açıklama vermez. Bize gösterdiği, Tanrı’nın bu insanları Mesih’e ulaştırması ve onların duyduğu büyük sevinçtir. Yolculuğun değeri vardıkları kişide açığa çıkar. İsa hakkında öğrenmekle meşgul olduğumuzda bu sahne bize de dokunur: Hakkında konuştuğumuz Rab’bin önünde eğilmek, onun kimliğini hayatımızla kabul etmektir. (Matta 2:1–2; Matta 2:9–11)

Doğudan gelenlerin bu kabulü, Matta'nın sonunda bütün uluslara uzanacak çağrıyı önceden haber veren bir sahne gibi okunabilir. Kitabın sonunda öğrenciler dirilmiş İsa'ya tapınacak ve onun yetkisiyle bütün uluslardan öğrenci yetiştirmek üzere gönderilecektir. Çocuğun önündeki ziyaretçilerle dirilmiş Rab'bin önündeki öğrenciler farklı zamanlarda aynı kişiye yönelir. İsrail'in Mesih'i, kendisini arayan yabancıların da tapındığı Rab olarak tanıtılır. (Matta 2:11; Matta 28:16–20)

Mısır’a kaçış ve Beytlehem’in ağıdı

Ziyaretçiler ayrıldıktan sonra Yusuf’a gelen haberle anlatının yönü değişir. Rab’bin meleği Hirodes’in çocuğu öldürmek için aratacağını bildirir; Yusuf çocuğu ve annesini alıp Mısır’a kaçmalıdır. Aynı gece yola çıkarlar. Kendisine armağanlar sunulan çocuk, şimdi annesiyle birlikte tehlikeden uzaklaştırılmaktadır. Yusuf’un önünde hazırlanmak için uzun bir zaman ya da döneceği günü gösteren bir takvim yoktur. Ona söylenen, Mısır’a gitmesi ve yeni haber gelinceye kadar orada kalmasıdır. (Matta 2:13–15)

Yusuf’un itaati bu kez yaşadıkları yeri geride bırakmasını gerektirir. Meryem’in çocuğuyla birlikte başka bir ülkeye gitmesi, Tanrı’nın Oğlu’nun insan hayatının savunmasızlığına ne kadar yakından katıldığını gösterir. Korunmak burada tehlikeli bir yerde kalmakla gerçekleşmez; aile yola çıkıp uzaklaşır. Tanrı’nın verdiği haber, Yusuf’un çocuğu koruma sorumluluğunu harekete geçirir. İmmanuel’in gelişiyle bütün tehditlerin ortadan kalkmasını bekleyen okur için bu ağır bir karşılaşmadır: Tanrı bizimledir, fakat çocuk daha hayatının başında yaşadığı yerden kaçmak zorundadır. (Matta 1:23; Matta 2:13–15)

Matta, Mısır'da kalışın ardından Hoşea'nın oğlun Mısır'dan çağrılmasına ilişkin sözünü aktarır. Hoşea'nın kendi bölümünde bu oğul İsrail'dir; Tanrı geçmişte sevdiği ve Mısır'dan çıkardığı halkını hatırlatır. Sonraki ayetlerde aynı halkın peygamberlerin çağrısından uzaklaştığı, putlara yöneldiği ve kendisini iyileştiren Tanrı'yı tanımadığı anlatılır. Bu yüzden Hoşea'nın cümlesini ilk bağlamından koparıp yalnız gelecekteki bir çocuğun yolculuğunu önceden bildiren söz gibi okuyamayız. Tanrı'nın sevgisine rağmen ondan uzaklaşan halkın durumu, peygamberin yakınmasının nedenidir. (Hoşea 11:1–4; Matta 2:15)

Hoşea’nın anlattığı Tanrı, yürümeyi öğrettiği çocuğun kendisinden uzaklaşışına seslenir. Halkın nankörlüğü ve putlara yönelmesi yargısız kalmayacaktır. Yine de peygamberin sözleri yalnız kopuşu anlatmaz; Tanrı halkından vazgeçmeyeceğini bildirir ve onlara dönüş umudu verir. Sevilen oğulun başarısızlığı, Baba’nın kurtarma isteğini tüketmemiştir. Matta’da Mısır’a götürülen İsa’yı bu sözle karşılayınca, İsrail’in uzun geçmişinin onun hayatında yeniden önümüze geldiğini fark ederiz. Halkını günahlarından kurtaracak olan, o halkın hikayesine böyle katılmaktadır. (Hoşea 11:1–11; Matta 1:21; Matta 2:15)

Mısır'dan Çıkış'ta da İsrail, Tanrı'nın oğlu diye anılır ve firavundan halkı salıvermesi istenir. Matta bu eski tarih ile İsa'nın yaşamı arasında bilinçli bir bağ kurar. Halkın Mısır'dan çağrılması, şimdi Mesih'in Mısır'dan dönüşünde yeniden karşılığını bulur. Hoşea'da İsrail'e ait olan ad, Matta'nın anlatısında İsa'yı gösterir. Tanrı'nın geçmişte oğlum diye çağırdığı halkın Mısır yolunu şimdi İsa yürür; Matta onun kimliğini halkının bu tarihi içinde açıklar. (Mısır’dan Çıkış 4:19–23; Hoşea 11:1; Matta 2:15)

Bu bağın anlamı sonraki bölümlerde daha açık görülür. İsa vaftiz edildiğinde Baba onu sevgili Oğlu olarak tanıtır; ardından çölde sınandığında Tanrı'nın sözüne bağlı kalır. Hoşea'nın andığı halk, kendisini seven Tanrı'dan uzaklaşmışken İsa ayartılara boyun eğmez. Tanrı'nın Oğlu oluşunu kendi isteğini kabul ettirmek veya gücünü göstererek sınamadan kurtulmak için kullanmaz. Matta böylece İsrail'in geçmişindeki olayları yalnız yineleyen birini anlatmaz; halkının günahlarından kurtarılmasını sağlayacak sadık Oğul'u tanıtır. (Matta 1:21; Matta 3:13–17; Matta 4:1–11)

Beytlehem’e döndüğümüzde artık yıldızbilimcilerin sevincinden çok uzaktayız. Hirodes, ziyaretçilerin kendisine dönmediğini anlayınca öfkelenir ve kentle çevresindeki iki yaşında ve daha küçük erkek çocukları öldürtür. Öğrendiği zamanı bir ölüm emrinin sınırına dönüştürmüştür. Aradığı çocuğa ulaşmak uğruna başka ailelerin çocuklarını da hedef alır. Küçük çocukların yaşları bu sayfada bir tarih hesabından önce hayatlarının nasıl ellerinden alındığını söyler. Kralın kendi konumunu koruma isteğinin bedelini, kendisine karşı hiçbir güçleri olmayanlar ödemiştir. (Matta 2:16)

Matta bu kaybı anlatırken Yeremya'daki Rahel'in ağıdına başvurur. Peygamberin sözünde Rahel, artık yanında bulunmayan çocukları için ağlayan anne olarak konuşur. Onun ağıdı, halkın sürgünde yaşadığı kaybı dile getirir. Yeremya'nın devamında halkın düşman ülkesinden geri geleceği ve geleceği için umut bulunduğu bildirilir. Matta'nın Beytlehem'de duyurduğu ses, İsrail'in bu eski kayıp dilini yeniden taşır; çocuklarını yitiren aileler, Mesih'in gelişini anlatan sayfadan silinmez. (Yeremya 31:15–17; Matta 2:17–18)

Çocukların öldürülmesini emreden Hirodes’tir; Matta onun öfkesini ve verdiği emri açıkça anlatır. Peygamberin sözünün bu olayda gerçekleşmesi, kralın zulmünü haklı çıkarmaz. Çocukların ölümü, İsa’nın yaşaması için ödenmesi gereken bir bedel gibi okunmamalıdır. Matta, Rahel’in ağıdını aktararak kaybın ağırlığını duyurur. Avutulmak istemeyen annenin sesini dinlerken, yas tutan insanlara söyleyeceğimiz sözlerde de özenli olmayı öğreniriz. Tanrı’nın vaatlerine duyduğumuz güven, acı çekenlerin yanında durmamıza ve kötülüğü açıkça adlandırmamıza yol açmalıdır. (Matta 2:13–18; Yeremya 31:15–17)

Dönüş yolu

Hirodes'in ölümünden sonra Yusuf yeniden rüyada yönlendirilir. Bu kez çocuğu ve annesini alıp İsrail'e dönmesi istenir; çocuğun canına kıymak isteyenlerin öldüğü bildirilir. Mısır'dan Çıkış'ta Musa'ya dönüş için verilen gerekçe de canını almak isteyenlerin ölmüş olmasıdır. Musa Mısır'a dönerken Yusuf'un ailesi Mısır'dan İsrail'e döner; yolculukların yönü aynı değildir. Ortak ifade, ölüm tehdidinin ardından Tanrı'nın yönlendirdiği yeni yolculuğu hatırlatır ve İsa'nın öyküsünü Musa aracılığıyla gerçekleşen kurtuluşa bağlar. (Matta 2:19–21; Mısır’dan Çıkış 4:19–23)

Yusuf döner, fakat dönüş her şeyin düzeldiği anlamına gelmez. Yahudiye'de Hirodes'in oğlu Arhelas'ın hüküm sürdüğünü duyunca oraya gitmekten korkar. Matta bu korkuyu imansızlık diye azarlamaz; Yusuf'un rüyada aldığı uyarı üzerine Celile'ye yöneldiğini anlatır. Nasıra'ya yerleşmek, bu yolculuğun vardığı yerdir; Matta bunu da peygamberlerin sözlerinin gerçekleşmesiyle ilişkilendirir. Tanrı'nın buyruğuna uyan aile de yeni tehlikeyle karşılaşmış, gideceği yönü yeniden öğrenmiştir. (Matta 2:21–23)

Yusuf’a bütün yol bir kerede bildirilmemiştir. Önce kaçması ve beklemesi, sonra dönmesi istenir; dönüş yolunda karşılaştığı tehlike onu başka bir yere yöneltir. Böyle bir bekleyişte insan yalnız nereye gideceğini değil, hayatının ne zaman yeniden düzene gireceğini de bilmek ister. Yusuf’a verilen söz, önündeki bütün yılları açıklamaz; o gün ne yapacağını bildirir. Matta ise bu adımların ardında peygamberlerin sözlerinin gerçekleştiğini gösterir. Yusuf’un göremediği bütünlük, Tanrı’nın sürdürdüğü işin içindedir. (Matta 2:13–23)

Aile sonunda Nasıra’ya yerleşir. Çocuğun peşine düşen Hirodes ölmüştür; onun öldürmek istediği İsa yaşayacak ve bu kentin adıyla tanınacaktır. Art arda gelen ayrılışların ardından bir yerde kalabilmek, anlatının sonunda aile için yeni bir başlangıçtır. Beytlehem’de tutulan yas ise bu varışla sona ermiş sayılmaz. Matta bundan sonra halkını kurtarmak için gelen Mesih’in hayatını anlatmayı sürdürecektir. Bu çocuğun kim olduğunu daha yakından tanıdıkça, Tanrı’nın verdiği sözün böyle bir dünyada ne anlama geldiğini de öğrenmeye devam edeceğiz. (Matta 1:21; Matta 2:5–6; Matta 2:15; Matta 2:23)

02 — BİRLİKTE ÇALIŞIN

Yıldızbilimciler çocuğu ararken Hirodes tahtını korumaya çalışır. Halkını güdecek bir kral beklemek, sizde nasıl bir umut uyandırıyor? Bu iki farklı tutum, güç ve önderlik hakkındaki beklentilerinizi nerede sorgulatıyor (Mika 5; Matta 2:6; Matta 2:16)?
Hirodes de yıldızbilimciler de tapınmaktan söz ediyor. Davranışlarına baktığınızda aradaki farkı nerede görüyorsunuz? Mesih'e bağlı olduğumuzu söylediğimizde, hayatımızda neyin buna karşılık gelmesini bekleriz (Matta 2:7–13)?
Hoşea, kendisini seven Tanrı'dan uzaklaşmış bir halkı anlatıyor; Matta ise halkını kurtarmaya gelen Oğul'u gösteriyor. Tanrı'nın bu uzun hikayede sevgisini sürdürmesi size ne düşündürüyor? Kendi başarısızlıklarınızın içinden Mesih'e bakarken bu bağın size söylediği ne var (Hoşea 11:1–11; Matta 2:15; Matta 3:13–17; Matta 4:1–11)?
Matta, Hirodes’in zulmünü anlatırken Rahel’in ağıdını da duyuruyor. Yas tutan birini teselli etmek isterken hangi sözlerle onu daha fazla incitebiliriz? Bu metin, acısını bizimle paylaşan birini dinleyişimizi nasıl değiştirebilir (Matta 2:13–18)?
Yusuf bir sonraki adımı öğrendikçe yola devam ediyor ve sonunda Nasıra'ya yerleşiyor. Hikayenin başında onun yerinde olsaydınız, en çok hangi aşama size zor gelirdi? Geleceğin tamamını göremeden Tanrı'ya güvenmek hakkında buradan ne öğreniyoruz (Matta 2:13–23)?

03 — HAYATA TAŞIYIN

1. İsa'ya tapınanların arasına katılın

Yıldızbilimciler çocuğun karşısında eğilip ellerindekini ona sunar. Bu sahneyi okuduktan sonra İsa’yı Rab diye andığınızda onun yetkisini hayatınızın hangi alanında kabul etmekte zorlandığınızı düşünün. Cevabınızı genel bir bağlılık cümlesiyle örtmeden Tanrı’ya söyleyin. Matta’nın sonunda öğrencileri gönderen Rab, kendisine tapınanları buyruklarını yaşamaya da çağırır. Duanız, öğrendiğiniz söze karşılık vermek için yardım isteyen bir dua olsun. (Matta 2:9–11; Matta 28:16–20)

2. Tapınma sözünü kendi amacınıza perde etmeyin

Hirodes tapınma sözünü, çocuğun yerini öğrenmek için kullanır. Tanrı’nın adını anarken gerçekte yalnız kendi isteğimizi kabul ettirmeye çalıştığımız anlar bize de tanıdık gelebilir. Son tartışmalarınızdan birinde karşı tarafı susturmak için iman dilini kullanıp kullanmadığınızı düşünün. Böyle bir şey yaptıysanız, kendinizi haklı çıkaran açıklamalardan önce bunu açıkça kabul edin. Mesih’in önünde eğilmek, başkasını yönetmek için onun adını kullanmaktan vazgeçmeyi de içerir. (Matta 2:7–8; Matta 2:11–13)

3. Verilen yönlendirmeye güvenle karşılık verin

Yusuf'un gece yola çıkışında Tanrı'nın sözüne duyduğu güven görünür. Rab onu rüyada uyarır ve çocuğu koruması için ne yapacağını bildirir. Yusuf da bu yönlendirmeye gerçek bir adımla karşılık verir: Ailesini alıp yola çıkar. Tanrı'nın bugün de halkını yönlendirebildiğine güvenerek, Kutsal Ruh'un yardımını dua ile isteyebiliriz. Aldığımız yönlendirmeyi Kutsal Yazı'nın ışığında değerlendirirken, açıkça bildiğimiz sorumluluğu ertelememek Yusuf'un itaatinden öğrenebileceğimiz bir karşılıktır. Bu sahnede o sorumluluk, kendisine emanet edilen çocuğu tehlikeden uzaklaştırmaktır. (Matta 2:13–15; Elçilerin İşleri 2:17–18; 1. Selanikliler 5:19–21)

4. Yas tutanın yanında durun

Rahel’in ağıdı, yas tutan birinin teselli sözlerini hemen kabul edemeyebileceğini hatırlatır. Yakınını kaybetmiş birine iyi gelmek isterken konuşmakta acele edebiliriz. Oysa bazen onun anlattıklarını dinlemek, aynı hatırayı yeniden paylaşmasına izin vermek ve yanında kalmak gerekir. Çevrenizde yas tutan biri varsa, bugün neye ihtiyacı olduğunu ona sorun. Konuşmak istemiyorsa sessizliğine saygı gösterin; yemeğini hazırlamak veya günlük bir işine yardım etmek de sevginin somut bir karşılığıdır. Tanrı’ya güvenerek dua ederken, o kişiden acısını hemen geride bırakmasını beklemeyin. (Matta 2:13–18; Yeremya 31:15–17)

5. Kurtuluşu sadık Oğul'da arayın

Hoşea'nın anlattığı halk, kendisini seven Tanrı'dan uzaklaşmıştır; Matta'nın tanıttığı İsa ise Baba'ya bağlı kalır. Bu karşılaştırma, kurtuluş umudumuzu kendi kusursuz itaatimiz üzerine kuramayacağımızı gösterir. İsa halkını günahlarından kurtarmak üzere gelmiş ve sınandığında Baba'nın sözüne bağlı kalmıştır. Günahımızı kabul ederek Mesih'e yöneldiğimizde, kurtarıcı olarak kendi başarımıza dayanmayız. Tanrı'nın bizi kurtarmak için gönderdiği Oğul'a güveniriz. (Hoşea 11:1–4; Matta 1:21; Matta 2:15; Matta 4:1–11)

Kaynaklar

Kutsal Kitap, Yeni Çeviri: Matta 2; Mika 5; Hoşea 11; Yeremya 31; Mısır’dan Çıkış 4:19–23; 2. Samuel 5:1–5; Matta 1:18–25; Matta 3:13–17; Matta 4:1–11; Matta 28:16–20.
John Calvin, Commentary on a Harmony of the Evangelists, Matthew, Mark, and Luke, William Pringle çevirisi, Mısır'a kaçış ve Beytlehem'deki ağıt üzerine yorum. Kullanılan nokta: Tanrı'nın korumasının kaçış ve güçsüzlük koşulları içinde sürmesi.
Barclay M. Newman ve Philip C. Stine, A Handbook on the Gospel of Matthew, United Bible Societies, 1988; Translation Insights & Perspectives: Beytlehem ve halkı güden önder.

İlgili Araştırmalar ve Okumalar

Araştırmalar

Kutsal Kitap Çalışmaları

MATTA 1 — Vaat, Kırık Tarih ve İmmanuel

Çalışmalarım