MISIR'DAN ÇIKIŞ 28 — Omuzlarında Adlar, Alnında Kutsallık

Bu Metin Nasıl Hazırlandı?

Bu çalışma, Türk edebiyatının edebi üslup zenginliğini yansıtan hibrit bir yapay zeka modeli desteğiyle taslaklandırılmış; teolojik doğruluk, bağlamsal derinlik ve editoryal içerik kontrolü Veritas Liberat ekibi tarafından gerçekleştirilerek gerekli düzeltmeler yapılmış ve yayına hazırlanmıştır. Veritas Liberat ekibi hataları ayıklar, teolojik kavramları doğrular, metnin ruhunu işler ve son sözü söyler. Ölçüyü de Veritas Liberat ekibi belirlemez: Ölçüyü Kutsal Kitap belirler. "Yapay zeka bizim için sadece zengin bir çırak, insan ise metne ruhunu veren ustadır."

Mısır'dan Çıkış 28. bölümü okuyun

GİRİŞ

Mısır'dan Çıkış 25–27’de Tanrı’nın Konutu kurulmuş, kutsal eşyalar yerlerini bulmuştu. Levha Sandığı ve Bağışlanma Kapağı En Kutsal Yer’e, masa ve kandillik Kutsal Yer’e, Yakmalık Sunu Sunağı ise avluya yerleştirilecekti (Çık. 25:10–27:21).

Şimdi soru değişir: Bu kutsal yerde kim hizmet edecek? Konutun yapısı hazırlandıkça, Tanrı huzurunda hizmet edecek kişilerin de kimliği ve sorumluluğu belirlenir.

Tanrı Musa’ya ağabeyi Harun’u ve oğulları Nadav, Avihu, Elazar ve İtamar’ı İsrailliler arasından ayırmasını söyler. Görevleri RAB’be kâhinlik etmektir (Çık. 28:1).

Ama kâhin yalnız göreve atanmaz; giydirilir. Giysi, kutsal görevin görünür işareti hâline gelir.

Harun için “görkem ve saygınlık kazandıracak” kutsal giysiler yapılacaktır. Göğüslük, efod, kaftan, nakışlı mintan, sarık ve kuşak sıradan kıyafet değildir; hizmetin kutsallığını gösteren giysilerdir (Çık. 28:2–4).

Bu bölümde giysiler süs olmaktan daha fazlasıdır. Harun omuzlarında İsrail’in adlarını taşır. Yüreğinin üzerinde on iki oymağın taşlarını ve karar göğüslüğünü taşır. Alnında “RAB’be adanmıştır” yazılı altın levha bulunur. Bedeninin mahrem yerleri bile kutsal hizmete uygun biçimde örtülür.

Başka bir deyişle kâhin, görevini yalnız ağzıyla değil bütün bedeniyle taşır. Omuzlarda adlar, yürekte karar göğüslüğü, alında kutsallık yazısı vardır; Harun Tanrı’nın huzuruna kendi adına değil, halkı temsil eden kâhin olarak girer.

01 — METNİ ANLAYIN

Harun ve oğulları seçiliyor; kâhinlik kutsal görev hâline geliyor — 28:1–5

Tanrı Musa’ya Harun’u ve dört oğlunu yanına almasını söyler: Nadav, Avihu, Elazar ve İtamar (Çık. 28:1). Böylece şimdiye kadar topluluk içinde çeşitli kişilerce yürütülen kurban hizmeti, Harun soyuna bağlı belirli bir kâhinlik düzenine doğru geçer.

Yirmi dördüncü bölümde “İsrailli gençler” kurban sunmuştu (Çık. 24:5). Yirmi sekizinci bölümde ise kâhinlik görevi açık biçimde Harun ve oğullarına verilir.

Bu görev insanın kendi isteğiyle üstlendiği bir meslek değildir. Tanrı “Bana kâhinlik etmeleri için” onları ayırır.

İbraniler mektubu daha sonra kâhinliğin bu çağrı boyutunu hatırlatır: Kimse bu onuru kendiliğinden üstlenmez; Harun gibi Tanrı tarafından çağrılır (İbr. 5:4). Yeni Antlaşma’nın amacı Harun kâhinliğini aynen sürdürmek değildir, fakat gerçek aracılık görevinin kişinin kendi kendisini tayin etmesiyle başlamadığını vurgular.

Harun için kutsal giysiler “görkem ve saygınlık” amacıyla yapılacaktır (Çık. 28:2). Bu söz giysilerin yalnız işlevsel olmadığını gösterir. Kutsal hizmet görünür bir ağırlık taşır.

Ama görkem Harun’un kişisel şöhretini büyütmek için değildir. Giysiler onu RAB’be kâhinlik etmek üzere kutsal göreve ayırır.

Üçüncü ayet başka bir önemli ayrıntı verir. Giysileri yapacak kişiler “Bilgelik verdiğim becerikli adamlar”dır (Çık. 28:3). Sanatsal ve teknik beceri burada Tanrı’nın verdiği bilgelik olarak görülür.

Kutsal hizmet yalnız konuşma, dua ve önderlik değildir. Dokumak, oymak, altın işlemek, taş yerleştirmek ve giysi hazırlamak da Tanrı’nın verdiği becerinin hizmete dönüşmesidir.

Giysi listesi Türkçe metinde açıkça verilir: göğüslük, efod, kaftan, nakışlı mintan, sarık ve kuşak (Çık. 28:4). Altın sırma, lacivert, mor, kırmızı iplik ve ince keten kullanılacaktır (Çık. 28:5).

Konutun perdelerinde kullanılan renk ve malzemelerin bir kısmı şimdi kâhin giysilerinde yeniden görünür. Kâhin, kutsal alanın hizmetine girecek kişi olarak o alanın görsel diliyle giydirilir.

Efodun omuzlarında on iki oymağın adı taşınıyor — 28:6–14

Efod altın sırma, lacivert, mor, kırmızı iplik ve ince ketenden ustaca yapılacaktır (Çık. 28:6). Tam biçiminin modern rekonstrüksiyonu tartışmalıdır. Kutsal Kitap efodun nasıl bağlandığını, omuzluklarını ve şeridini anlatır; fakat elimizde eksiksiz bir görsel yoktur.

Bu yüzden efodu modern yelek, önlük veya ceket kategorilerinden birine kesin biçimde sokmak yerine metnin verdiği işlevleri izlemek daha güvenlidir. Omuzluklar, şerit ve taşlar bize giysinin işlevini biçiminden daha açık anlatır.

İki oniks taşına İsrailoğulları’nın adları doğuş sırasına göre oyulacaktır: altı isim bir taşta, altısı ötekinde (Çık. 28:9–10). Taşlar altın yuvalara yerleştirilip efodun omuzluklarına takılacaktır.

Metin nedenini açıklar: İsrailliler’in anılması için (Çık. 28:11–12).

Harun RAB’bin önüne girdiğinde yalnız kendi adını taşımaz. Bütün İsrail’in adlarını iki omzunda taşır.

Omuz doğal olarak yük ve sorumluluk çağrışımı yapar; bu yüzden yorumcular burada temsil yükünü görürler. Metnin kesin söylediği nokta ise adların omuzlarda RAB’bin önüne taşındığı ve İsrail’in anılmasıyla ilişkilendirildiğidir.

Tanrı’nın halkı unutkan bir Tanrı’ya kendini hatırlatmak zorunda değildir. Kutsal Kitap’ta “anmak”, çoğu zaman antlaşma ilişkisi içinde etkin biçimde dikkate almak ve harekete geçmek anlamı taşır. Tanrı Nuh’u “andığında” onu daha önce unutmuş değildir; antlaşma sadakati içinde onun için eyleme geçer (Yar. 8:1).

Omuz taşları İsrail’in RAB’bin huzurunda temsil edildiğini gösterir. Harun tek başına kutsal yere girse de halkın adları onunla birlikte girer.

Karar göğüslüğü: on iki taş yüreğin üzerinde, Urim ve Tummim içeride — 28:15–30

Göğüslük, Türkçe metinde özellikle “karar göğüslüğü” diye adlandırılır (Çık. 28:15). Efodla aynı renkli ve değerli malzemelerden yapılacak, kare biçiminde ve ikiye katlanmış olacaktır.

Üzerine dört sıra hâlinde on iki değerli taş yerleştirilecektir. Türkçe çeviri taşları yakut, topaz, zümrüt; firuze, laciverttaşı, aytaşı; gökyakut, agat, ametist; sarı yakut, oniks ve yeşim olarak adlandırır (Çık. 28:17–20).

Antik değerli taş adlarının modern mineral sınıflandırmalarıyla bire bir eşleştirilmesi her zaman mümkün değildir. Eski dillerde taş adları renk, görünüm veya ticari ad üzerinden kullanılabilir. Bu nedenle listedeki her taşın modern jeolojik kimliğini tartışmasız biçimde belirlemek zordur.

Ama metnin asıl vurgusu tartışmalı değildir: On iki taş vardır ve üzerlerine İsrail’in on iki oymağının adları oyulur (Çık. 28:21).

Bu kez isimler omuzda değil yüreğin üzerinde taşınır. Harun halkı hem sorumluluk hem de temsil boyutuyla Tanrı’nın huzuruna taşır.

Harun Kutsal Yer’e girdiğinde karar göğüslüğündeki isimleri yüreğinin üzerinde taşıyacaktır. Metin yine RAB’bin halkını sürekli anması temasını kullanır (Çık. 28:29).

Omuz sorumluluğu, yürek ise sevgi ve içsel bağlılık çağrışımı yapabilir. Bunlar doğal yorumlardır; metnin açık sözü temsil düşüncesidir. Kâhin halkı yalnız idari kayıt gibi değil, bedenine bağlı isimler olarak Tanrı’nın huzuruna taşır.

Göğüslüğün içine Urim ile Tummim konacaktır (Çık. 28:30). Türkçe metin bunların İsrailoğulları’nın karar vermek için kullandıkları Urim ile Tummim olduğunu söyler.

Urim ve Tummim’in tam olarak ne olduklarını bilmiyoruz. Kutsal Kitap işlevlerini anlatır, fiziksel biçimlerini ise açıklamaz.

Bunların taş, kura nesnesi veya başka bir kutsal karar aracı olduğu yönünde çeşitli öneriler vardır. Adlarının geleneksel olarak “ışıklar ve kusursuzluklar” benzeri anlamlarla ilişkilendirildiği görülür; ancak sözcüklerin etimolojisi ve nesnelerin fiziksel biçimi kesin değildir.

Kutsal Kitap daha sonraki bölümlerde bunların RAB’den karar istemekle ilişkili olduğunu gösterir. Saul’un günlerinde Tanrı’nın ona rüya, Urim veya peygamberlerle cevap vermediği söylenir (1Sa. 28:6). Ezra ve Nehemya dönemlerinde de Urim ve Tummim’le görev yapan bir kâhin çıkana kadar bazı soy meseleleri ertelenir (Ezr. 2:63; Neh. 7:65).

Ama yöntem açıklanmaz. Bu nedenle metnin sustuğu yerde kesin bir teknik üretmek yerine belirsizliği korumak gerekir.

Bu belirsizliği doldurup mistik karar tekniği üretmemek gerekir. Metnin söylediği kadarını söylemek daha güvenlidir: Harun İsrail için karar verme aracını RAB’bin huzurunda yüreğinin üzerinde taşır.

Bu da kararın kaynağını kâhinin kişisel sezgisinden ayırır. Harun “Ben böyle hissediyorum” diye ulusun kaderini belirlemez; karar RAB’den aranır.

Kaftanın çıngırakları, altın levha ve “RAB’be adanmıştır” — 28:31–39

Efodun altına giyilen kaftan bütünüyle lacivert iplikten yapılacaktır (Çık. 28:31). Başın geçeceği açıklığın kenarı yırtılmaması için sağlam biçimde dokunacaktır (Çık. 28:32).

Kaftanın eteği nar motifleri ve altın çıngıraklarla çevrelenecektir: bir çıngırak, bir nar; bir çıngırak, bir nar (Çık. 28:33–34).

Metin narların ya da çıngırakların ayrıntılı sembolik anlamını açıklamaz. Tarih boyunca bunlara bereket, Tanrı’nın sözü, tanıklık ve başka anlamlar yükleyen yorumlar yapılmıştır. Bunları ayetin kesin anlamı olarak sunmamak gerekir.

Açık işlev 35. ayette verilir: Harun hizmet ederken bu kaftanı giyecek; huzura girip çıkarken çıngırakların sesi duyulacak ve böylece ölmemesi sağlanacaktır (Çık. 28:35).

Metin çıngırak sesinin neden ölümle bağlantılı olduğunu ayrıntılı biçimde açıklamaz. En güvenli okuma, kutsal hizmet için Tanrı’nın belirlediği giysinin eksiksiz biçimde giyilmesinin ölüm-kalım ciddiyeti taşıdığıdır. Kâhin Tanrı’nın huzuruna kendi tercih ettiği biçimde giremez.

Sonra saf altından bir levha yapılır ve üzerine mühür oyar gibi “RAB’be adanmıştır” yazılır (Çık. 28:36). Levha lacivert kordonla sarığın önüne bağlanır.

Harun bu levhayı alnında taşıyacaktır. Kutsallık, kâhinin kimliğinin görünür ve sürekli parçası hâline gelir.

Türkçe metin dikkat çekici biçimde Harun’un, İsrailliler kutsal bağışlarını getirirken işledikleri suçları taşıyacağını ve levhanın onların RAB’bin önünde kabul görmesi için sürekli Harun’un alnında bulunacağını söyler (Çık. 28:38).

Kutsal şeyleri sunan halkın sunuları bile kusursuz değildir. Kutsal armağanların kendisi, onları sunan günahlı insanlardan bağımsız değildir.

Harun temsilci olarak bu kusurla ilgilidir. Kâhinlik yalnız tören yöneticiliği değildir; halkın suç, kabul ve kutsallık meselesini RAB’bin önünde taşır.

Altın levhadaki yazı Harun’un kişisel başarısını ilan etmez. “Harun büyüktür” yazmaz. “RAB’be adanmıştır” der.

Kâhinliğin kimliği kendine ait olmak değil, RAB’be ayrılmış olmaktır. Görkem bile kişisel yücelik değil, kutsal görevin ağırlığını taşır.

Harun’un oğulları da kutsal giysilerle atanıyor; mahremiyet hizmet düzeninin parçası — 28:40–43

Harun’un oğulları için de mintanlar, kuşaklar ve “görkem ve saygınlık kazandıracak” başlıklar yapılacaktır (Çık. 28:40). Kâhinlik yalnız Harun’un kişisel görevi değildir; soyunda devam edecek düzen hâline gelir.

Musa bu giysileri Harun ile oğullarına giydirecek, sonra onları meshedip atayacak ve kutsal kılacaktır (Çık. 28:41). Ayrıntılı atanma töreni bir sonraki bölümde anlatılacaktır.

Kâhinliğin üç yönü burada bir araya gelir: seçilmek, giydirilmek ve kutsal kılınmak. Görev, yalnız atamayla değil bütün yaşamın Tanrı’ya ayrılmasıyla anlam kazanır.

Son iki ayet keten donlarla ilgilidir. Harun ile oğullarının edep yerlerini örtmesi gerekir; giysi belden uyluğa kadar olacaktır (Çık. 28:42).

Bu ayrıntı önemsiz değildir. Mısır'dan Çıkış 20’de sunağa basamakla çıkılmamasının nedeni çıplaklığın görünmemesiydi (Çık. 20:26). Şimdi kâhin giysilerinde aynı mahremiyet daha açık biçimde düzenlenir.

Harun ile oğulları Buluşma Çadırı’na girdiklerinde ya da Kutsal Yer’de hizmet etmek üzere sunağa yaklaştıklarında bu donları giyeceklerdir; aksi hâlde suç işleyip ölme tehlikesi vardır (Çık. 28:43).

Bölüm başladığı yere döner: kâhinlik kutsal hizmettir. Giysilerin her parçası bu hizmetin sıradan bir toplumsal statü olmadığını hatırlatır.

Harun’un giysileri estetik bir üniforma değildir. Omuzdaki isimler, yürekteki göğüslük, alındaki levha ve bedenin örtülmesi aynı şeyi söyler: Tanrı’nın huzuruna yaklaşmak temsil, kutsallık ve sorumluluk gerektirir.

Harun halkı taşıyor; Mesih daha büyük Başkâhin olarak halkını temsil ediyor — 28:1–43

Mısır'dan Çıkış 28’i Hristiyan olarak okurken Harun’un her giysi parçasını zorla İsa’nın ayrı bir özelliğine dönüştürmek gerekmez. Yeni Antlaşma bize daha sağlam bir yol verir: Harun kâhinliğinin kendisini Mesih’in daha büyük kâhinliğiyle karşılaştırır.

Harun halkın adlarını omuzlarında ve yüreğinde RAB’bin huzuruna taşır. Mesih ise halkını yalnız sembolik taşlar üzerinde değil, kendi kişiliğinde temsil eden Başkâhindir.

İbraniler İsa’nın “büyük Başkâhin” olduğunu ve göklerden geçtiğini söyler. O bizim zayıflıklarımızı anlayamayan biri değildir; her bakımdan sınanmış ama günah işlememiştir (İbr. 4:14–16).

Harun’un giysileri onun kutsal hizmet için ayrıldığını gösterir. Mesih’in kutsallığı ise dış giysiden kaynaklanmaz; O’nun kişiliği ve kusursuz yaşamı kutsaldır.

Harun kendi başına kusursuz değildir. O da günahkârdır ve ileride altın buzağı krizinde ağır biçimde başarısız olacaktır (Çık. 32:1–6). Levililer 16’da başkâhin halk için bağışlanma sunmadan önce kendi günahı için de kurban sunmak zorundadır (Lev. 16:6).

İbraniler Mesih’in farkını tam burada vurgular. O, öteki başkâhinler gibi önce kendi günahları sonra halkın günahları için kurban sunmaya muhtaç değildir; kendisini bir kez sunmuştur (İbr. 7:26–27).

Harun’un üzerinde “RAB’be adanmıştır” yazılıdır. Mesih ise gerçekten kutsal, suçsuz ve günahkârlardan ayrılmış Başkâhindir.

Bu nedenle Çıkış 28, Hristiyan okuyucu için yalnız eski giysilerin kataloğu değildir. İnsanların kutsal Tanrı’nın huzurunda temsil edilmeye ihtiyaç duyduğunu gösteren antlaşma düzenidir.

Yeni Antlaşma’nın haberi daha büyük Başkâhin’in geldiğidir. İmanlı Tanrı’ya kendi kâhinliği, başarısı veya kutsallığıyla değil, Mesih’in aracılığıyla yaklaşır.

02 — BİRLİKTE ÇALIŞIN

Harun’un giysileri “görkem ve saygınlık” için yapılırken aynı zamanda onu kutsal hizmete ayırıyor (Çık. 28:2–4). Hizmette görünürlük ile kutsallık arasındaki farkı nasıl koruyabilirsiniz?
İsrail’in adları Harun’un omuzlarında ve yüreğinin üzerinde RAB’bin huzuruna taşınıyor (Çık. 28:9–12, 21, 29). Sorumluluğunu taşıdığınız insanları yalnız görev listesi olarak mı, gerçekten yüreğinizde taşıdığınız kişiler olarak mı görüyorsunuz?
Urim ve Tummim karar göğüslüğünde taşınıyor ve karar RAB’den aranıyor (Çık. 28:30). Önemli kararlarınızda kendi sezginizi Tanrı’nın sözü ve bilgece danışmadan daha üstün tuttuğunuz oluyor mu?
Harun’un alnındaki levhada “RAB’be adanmıştır” yazıyor (Çık. 28:36–38). Hayatınızda gerçekten Tanrı’ya ayrılmış olduğunu söylediğiniz ama fiilen kendi isteğiniz için kullandığınız alanlar var mı?
Kâhinlerin mahremiyetine kadar ayrıntılı düzen getiriliyor (Çık. 28:42–43). Kutsallığı yalnız büyük ruhsal kararlarla ilişkilendirmek, beden ve gündelik davranıştaki hangi sorumlulukları gözden kaçırabilir?

03 — HAYATA TAŞIYIN

Görkem ile gösterişi birbirine karıştırmayın

Harun’un giysileri gerçekten güzel ve değerli olacaktır. Metin açıkça “görkem ve saygınlık” dilini kullanır (Çık. 28:2).

Bu, ibadette güzelliğin yanlış olduğu anlamına gelmez. Sanat, kumaş, renk, işçilik ve estetik Tanrı’nın hizmetine sunulabilir.

Ama görkem kişinin egosuna değil kutsal göreve aittir. Hizmette kıyafet, unvan, sahne veya görünürlük sizi başkalarından daha önemli hissettirmeye başlıyorsa Harun’un alnındaki yazıyı hatırlayın: “RAB’be adanmıştır.” Görünürlük arttıkça kendine ait olma hakkı değil, Tanrı’ya ait olma sorumluluğu artar.

İnsanları omuzunuzda taşıyın ama Mesih rolüne soyunmayın

Harun İsrail’in adlarını omuzlarında ve yüreğinde taşır (Çık. 28:12, 29). Ruhsal önderlik gerçekten yük taşımayı içerir.

İnsanları dinleyin, onlar için dua edin, ihtiyaçlarını unutmayın ve karar verirken hayatlarını etkilediğinizi hatırlayın. Fakat onların nihai kurtarıcısı siz değilsiniz.

Mesih Büyük Başkâhindir. İnsanları O’na taşıyın; kendinize bağımlı hâle getirmeyin.

Tanrı’nın iradesini mistik tekniklere indirgemeyin

Urim ve Tummim’in tam biçimini bilmiyoruz. Kutsal Kitap bunları ayrıntılı bir fal tekniği olarak öğretmez.

Bu yüzden bugün “Kutsal Kitap’ta Urim vardı, benim de özel işaret yöntemim olabilir” diye kişisel kehanet sistemleri üretmeyin. Belirsiz bir eski uygulamayı kişisel yönlendirme tekniğine çevirmek metnin verdiğinden fazlasını söylemek olur.

Hristiyan için Tanrı’nın iradesini aramanın temel zemini Kutsal Yazı’nın açık öğretisi, dua, bilgelik, topluluğun danışmanlığı ve Tanrı’nın sağlayışıdır. Bu zemin, gizli yöntemlerden daha güvenilir ve denetlenebilir bir yol sunar.

Belirsizlikte işaret avına çıkmak yerine açıklanmış söze sadık kalın. Bilmediğiniz ayrıntıyı zorlamak yerine bildiğiniz itaate yönelin.

“RAB’be adanmıştır” sözünü hayatınızın üzerine yazın

Harun’un alnındaki levha herkesin görebileceği yerdeydi (Çık. 28:36–38). Kâhin kimliğini gizli bir duygu olarak taşımıyordu.

Yeni Antlaşma bütün imanlıları kutsal halk ve Kral’ın kâhinleri olarak tanımlar (1Pe. 2:9).

Bu, herkesin Harun’un kâhin giysisini giymesi demek değildir. Ama Tanrı’ya ait olmanın bütün yaşamı kapsadığı anlamına gelir.

İşiniz, paranız, bedeniniz, ilişkiniz ve zamanınız üzerinde aynı cümleyi düşünün: “RAB’be adanmıştır.”

Kutsallığı yalnız görünür hizmete bırakmayın

Bölüm giysinin en görünür parçalarından keten dona kadar iner (Çık. 28:42–43). Tanrı için hizmet ederken bedenin mahremiyeti de kutsallığın konusudur.

Bugün de kamuya açık hizmette iyi görünmek, özel hayattaki bütünlüğün yerini tutmaz. Görünmeyen alandaki karakter, görünür hizmetin güvenilirliğini belirler.

Özellikle cinsellik, para ve güç alanında “Kimse görmüyor” düşüncesine dikkat edin. Kutsallık yalnız insanların gördüğü yerde başlamak için verilmemiştir.

Tanrı’nın huzuru sahnenin arkasında da gerçektir. İnsanların görmediği yerdeki sadakat de ibadetin parçasıdır.

Daha büyük Başkâhin’e güvenin

Harun halkı RAB’bin huzuruna taşır, ama kendisi de bağışlanmaya muhtaç bir insandır. Mesih ise günahsız Başkâhindir (İbr. 7:26–27).

Bu nedenle Tanrı’ya yaklaşırken kendi ruhsal performansınıza güvenmeyin. Kabulümüzün temeli kendi yeterliliğimiz değil Mesih’in aracılığıdır.

“Bu hafta iyi yaşadım, o yüzden Tanrı beni kabul eder” düşüncesi de, “Bu hafta başarısız oldum, artık yaklaşamam” düşüncesi de merkezi yanlış yere koyar. İki durumda da göz Mesih’ten bize çevrilmiş olur.

İbraniler bizi Mesih aracılığıyla lütuf tahtına cesaretle yaklaşmaya çağırır (İbr. 4:14–16).

Harun halkın adlarını taşlara kazınmış biçimde omuzunda ve yüreğinde taşıyordu. Mesih ise halkını unutmayacak ve onlar için aracılık etmeyi sürdürecektir (İbr. 7:25).