Yuhanna 11 — Lazar, Dışarı Çık

Yuhanna 11. Bölümü Kutsal Kitap'tan Okuyun

GİRİŞ

Lazar mezardan çıktığında, onu hayata çağıran İsa’nın öldürülmesi için düzen kurulmaya başlanır. Lazar yeniden yaşarken Yüksek Kurul, İsa’nın ortadan kaldırılmasını konuşmaktadır. Yuhanna bu iki sonucu birbirinden ayırmadan anlatır. İsa’nın yaşam verme yetkisini gören birçok kişi O’na iman eder. Başkaları gördüklerini Ferisilere bildirir; ardından Kayafa bir kişinin halk uğruna ölmesini savunur. Yaşamın kimden geldiği sorusu, o kişinin neden öleceği sorusuyla birleşir.

Bu karşılaşmadan önce Marta’nın duyduğu vaat, kardeşinin o gün mezardan çıkmasından daha geniştir. İsa kendisine iman edenin ölüm karşısındaki geleceğini açıklar ve Marta’dan imanla karşılık vermesini ister. Sonra Meryem’in ve yanındakilerin ağlayışını görür, kendisi de ağlar. Ölünün yaşayacağını bilen Rab’bin gözyaşları anlatının içinde yer alır. Bölümü okurken hem bu acıyla hem de acının ortasında konuşan Oğul’un yetkisiyle karşılaşırız.

01 — METNİ ANLAYIN

Sevdiği ailenin kaybı ve Marta’nın ikrarı

Kız kardeşlerin gönderdiği haber, Lazar’ın hastalığını İsa’nın ona duyduğu sevgiyle birlikte dile getirir. Yuhanna da Marta’nın, Meryem’in ve Lazar’ın İsa tarafından sevildiğini özellikle belirtir. Meryem’i tanıtırken Rab’be yağ sürüp ayaklarını saçlarıyla silen kadın olduğunu söyler; bu olayın ayrıntıları sonraki bölümde anlatılacaktır. Böylece okur, adları geçen ailenin kim olduğunu öğrenir. İsa’nın iki gün daha kalması da sevdiği bu insanların hastalık ve ölümle karşılaştığı sırada gerçekleşir.

İsa haberi alınca hastalığın Tanrı’nın yüceliğine ve Oğul’un yüceltilmesine hizmet edeceğini bildirir. Ardından bulunduğu yerde iki gün daha kalır. Lazar’ın gerçekten ölmesi, ilk açıklamasının nasıl anlaşılması gerektiğini gösterir: Ölüm bu olayın son sonucu olmayacaktır. İsa biraz sonra öğrencilerine Lazar’ın öldüğünü açıkça söyleyecektir. Onun baştan bildirdiği amaç, ölümü gizleyen bir söz değildir; mezardan çıkaracağı kişinin başına gelenlere ilişkin yetkili açıklamasıdır. Anlatının sonucu, bu sözün neye işaret ettiğini açığa çıkarır.

Öğrencilerin Yahudiye’ye dönme düşüncesi karşısındaki soruları da anlaşılır bir tehlikeye dayanır. Önceki bölümde İsa taşlanmak istenmiş, sonra yakalanma girişiminden sıyrılmıştır. Şimdi aynı bölgeye dönmekten söz etmektedir. İsa, gündüzün on iki saatinde ışığı görerek yürüyenin sendelemeyeceğini, karanlıkta yürüyenin ise sendeleyeceğini söyler. Yuhanna 9:4–5, bu dili gönderenin işlerinin vakit gündüzken yapılmasıyla ilişkilendirir. Oğul, Baba’nın verdiği işi tamamlayacağı süre içinde yürümektedir; Yahudiye’ye dönüşünü de bu görevin içinde okumalıyız. Öğrenciler yaklaşan tehlikeyi görürken İsa onları, yapacağı işle kendisini daha iyi tanıyacakları yere götürür.

Lazar’ın uykusundan söz edildiğinde öğrenciler bunu hastanın iyileşme ihtimaliyle ilişkilendirir. Yuhanna ise İsa’nın ölümden söz ettiğini açıklayarak yanlış anlamayı giderir. İsa da Lazar’ın öldüğünü açıkça bildirir ve orada bulunmayışını öğrencilerin iman etmesi amacıyla ilişkilendirir. Sözü, yapacağı işin onların kendisini tanımasına katkı sağlayacağını gösterir. Tomas’ın arkadaşlarını İsa’yla gitmeye ve O’nunla ölmeye çağırması, bu yolculuğun öğrenciler için taşıdığı tehlikeyi yeniden duyurur. Ölümden söz edilen yolculuğun sonunda, arkadaşlarıyla birlikte yaşam veren Oğul’un işine tanık olacaktır.

İsa Beytanya’ya yaklaştığında Lazar dört gündür mezardadır. Yeruşalim’in yakınlığı ve kız kardeşleri avutmaya gelen insanların çokluğu, sonraki sahnenin çevresini oluşturur. Marta, İsa’nın geldiğini duyunca karşılamaya çıkar; Meryem evde kalır. Anlatı önce Marta’yla konuşmayı, ardından Meryem’in gelişini izler. İsa’nın kimliğine ilişkin açık konuşma Marta’nın karşılamasıyla başlayacaktır.

Marta, İsa orada olsaydı kardeşinin ölmeyeceğini söyler. Ardından İsa’nın Tanrı’dan isteyeceği her şeyi Tanrı’nın vereceğini bildiğini belirtir. Sözlerinde, yaşanmış kaybın ağırlığıyla İsa’ya duyduğu güven bir aradadır. İsa kardeşinin dirileceğini söylediğinde Marta bunu son gündeki diriliş olarak anlar. Cevabı gelecekteki dirilişe ilişkin bir iman taşır; kardeşinin o gün mezardan çıkacağını açıkça söylediği anlamına gelmez. Biraz sonra mezarın açılmasına ilişkin sözü de henüz bilmediği şeylerin bulunduğunu gösterecektir.

İsa’nın cevabı, Marta’nın beklediği geleceği kendi kişiliğine bağlar. Dirilişin ve yaşamın kendisinde bulunduğunu bildirir; kendisine iman edenin ölse de yaşayacağını söyler. Dolayısıyla vaat, imanlının hiçbir zaman bedenen ölmeyeceği biçiminde okunamaz. Aynı cümle, iman edenin ölümünü açıkça hesaba katar. Ardından gelen asla ölmeme güvencesi, O’nun verdiği yaşamın ölüm tarafından yok edilemeyeceğini bildirir. Mesih’e bağlı kişinin geleceğini, bedensel ölümün kendisi belirleyemez.

Bu açıklamayı Yuhanna 5:21–29 aydınlatır. Orada İsa, sözünü işitip kendisini gönderene iman edenin şimdiden sonsuz yaşamı bulunduğunu söyler. Aynı konuşmada, mezardakilerin O’nun sesini işiteceği gelecekteki saatten de söz eder. Şimdiki yaşamla gelecekteki bedensel diriliş, Oğul’un yaşam verme yetkisinde birleşir. Marta’nın karşısında duran İsa, ölüm sonrasına ilişkin yalnız bir haber taşımamaktadır. Haber verdiği yaşamı veren kişi kendisidir. Bu yüzden sorusu doğrudan kendisine iman edilip edilmediğine yönelir.

Marta’nın karşılığı, İsa’nın dünyaya gelecek Tanrı Oğlu Mesih olduğunu kabul eden açık bir ikrardır. Marta bu cevabı, kardeşi henüz mezardayken verir. İmanının dayanağı, kardeşini yeniden canlı görmüş olması değildir. İsa’nın kendisini tanıtan sözüne güvenmektedir; konuşma onu, gelecek hakkında bildiği bir öğretiden o geleceği elinde tutan Oğul’a yöneltmiştir.

Gözyaşı döken Rab ve mezara ulaşan ses

Marta gidip Meryem’i gizlice çağırır; Öğretmen’in orada olduğunu ve kendisini çağırdığını söyler. Meryem hemen kalkıp İsa’nın bulunduğu yere gider. Evde onu avutmakta olanlar mezara ağlamaya gittiğini sanarak ardından gelir. Böylece İsa’yla karşılaşmasına onlar da tanık olur. Meryem ayaklarına kapanıp kardeşinin ölümü hakkında Marta’nın söylediği sözü tekrarlar. Yuhanna bu sözün ardından Meryem’in ve yanındakilerin ağlayışını anlatır.

İsa’nın içini hüzün kaplar, yüreği sızlar; Lazar’ı nereye koyduklarını sorar ve ağlar. Daha sonra mezara yaklaşırken yeniden derinden hüzünlendiği belirtilir. Kardeşlerin kaybına yaklaşan kişinin gerçek kederi, anlatıda açıkça görünür. Yaşam verme yetkisi, İsa’yı ölüm karşısında duygusuz bir seyirciye dönüştürmemiştir. Onun kim olduğunu anlamak için güçlü çağrısını dinlediğimiz kadar bu gözyaşlarını da okumalıyız. Aynı Rab hem ağlamakta hem de öleni kaldırmaya hazırlanmaktadır.

Çevredekilerin sözleri iki farklı yöne gider. Bazıları İsa’nın Lazar’ı ne kadar sevdiğine dikkat eder. Başkaları, körün gözlerini açan kişinin bu ölümü önleyip önleyemeyeceğini sorar. Önceki iyileştirme böylece bu bölümün sorusuna katılır. İsa’nın gücünü duymuş olmak, Lazar’ın ölümünün onlar için nasıl bir soru doğurduğunu ortadan kaldırmamıştır. Yuhanna bu soruyu kaydeder ve ardından mezarda gerçekleşecek olayı anlatır; okur cevabı İsa’nın yapacağı işte görecektir.

Mezar bir mağaradır ve girişinde taş vardır. İsa taşın çekilmesini istediğinde Marta, kardeşinin dört gündür ölü olduğunu ve artık koktuğunu söyler. Bu somut ayrıntı, anlatılanın ağır bir hastalıktan toparlanma olmadığını belirginleştirir. İsa’nın önünde gerçekten ölmüş ve gömülmüş biri bulunmaktadır. Ardından Marta’ya, iman ederse Tanrı’nın yüceliğini göreceğini hatırlatır. Marta’nın sözü ölümün bedendeki sonucuna, İsa’nın cevabı ise açıklayacağı Tanrısal işe yönelir.

İman ile Tanrı’nın yüceliğini görmek arasındaki bağ, olayın başında bildirilmiş amaçla birlikte okunmalıdır. Yücelik, Marta’nın yeterince güçlü inanarak oluşturacağı bir sonuç değildir. İsa daha haber geldiğinde Tanrı’nın yapacağı işi açıklamıştır. Şimdi Marta’yı kendi sözüne güvenmeye çağırır. Taş çekildiğinde yaşamın kaynağı olarak görülecek kişi de Marta olmayacaktır. İmanın yöneldiği İsa’nın yetkisi, mezarın önünde açığa çıkacaktır.

İsa gözlerini göğe kaldırıp Baba’ya şükreder ve Baba’nın kendisini her zaman işittiğini bildirir. Bu duayı çevrede duran insanların, kendisini Baba’nın gönderdiğine iman etmesi için sesli söylediğini açıklar. Dolayısıyla mezarda gerçekleşen iş, Baba’yla Oğul’u birbirinden bağımsız iki güç gibi düşünmeye izin vermez. İsa, gönderilmiş Oğul olarak konuşur ve Baba’yla ilişkisini kalabalığın önünde bildirir. Duasının amacı da anlatıcının işaret ettiği iman sorusuyla birleşir. İnsanların yalnız Lazar’ın yaşadığını görmesi değil, İsa’yı kimin gönderdiğini tanıması amaçlanmaktadır.

Ardından İsa Lazar’ı adıyla dışarı çağırır. Ölü adam, elleri ve ayakları sargılı, yüzü örtülü halde çıkar. İsa oradakilere sargılarını çözmelerini ve gitmesine izin vermelerini söyler. Yaşam veren işin sonucu, insanların karşısında duran Lazar’ın kendisidir. Onu sargılarından kurtarmakla mezardan yaşama çağırmak, anlatıda farklı eylemlerdir. Bu ayrım, Rab’bin yaptığını çevredekilerin yardımıyla karıştırmadan sahneyi olduğu gibi görmemizi sağlar.

Lazar’ın yeniden yaşayışı, bütün ölülerin son dirilişiyle aynı olay değildir. Sonraki bölümde onun sofrada oturduğunu, başkahinlerin onu da öldürmeyi tasarladığını okuruz. Yuhanna, onun ölüm tehdidinin bütünüyle dışına çıktığını söylemez. 1. Korintliler 15:20–26 ve 42–54 ise Mesih’in gelişinde O’na ait olanların dirilişini ve ölümlü bedenin ölümsüzlüğü giyinmesini açıklar. Lazar’ın mezardan çıkışı, bu kalıcı zaferi verecek kişinin kim olduğunu gösteren bir belirtidir. Hristiyan umudu, Mesih’e ait olanların çürümez bir bedenle diriltileceği geleceğe uzanır.

Halkı uğruna ölecek olan yaşam kaynağı

Olanları görenlerin birçoğu İsa’ya iman eder. Bazıları ise Ferisilere gidip yaptıklarını bildirir. Yuhanna haber götürenlerin bütün amaçlarını açıklamaz; onları anlatılmamış bir niyetle tanımlamadan olayların sonucunu izleyebiliriz. Başkahinler ve Ferisiler Yüksek Kurul’u toplar. Oradaki konuşma, İsa’nın birçok belirti yaptığı kabulüyle başlar. Tartışmanın yönü, gördükleri işleri kabul ederek O’na yönelmekten başka bir yöne çevrilmiştir.

Kuruldakiler İsa’ya iman edenlerin çoğalmasının Romalıların müdahalesine yol açacağından korkarlar. Kutsal yerlerini ve uluslarını kaybetme ihtimalinden söz ederler. Bu, anlatının açıkça bildirdiği siyasi kaygıdır; her konuşanın zihninde hangi kişisel hesabın bulunduğunu ayrıca tahmin etmemiz gerekmez. Kayafa’nın cevabı da bu hesabın içinden yükselir. Bütün ulusun yok olması yerine tek bir adamın halk uğruna ölmesini daha uygun bulur. Böylece yaşam veren İsa, kurulun konuşmasında ortadan kaldırılması gereken kişi haline gelir.

Yuhanna burada söze girerek Kayafa’nın cümlesini açıklar. O yılın başkahini olarak söylediği sözün, İsa’nın ulusun uğruna ölümüne ilişkin peygamberlik olduğunu bildirir. Okur bu açıklamayı yalnız Kayafa’nın siyasi niyetinden çıkaramaz; yazarın verdiği anlamı dinler. Aynı ölümün insan hesabındaki amacıyla Tanrı’nın kurtarıcı amacı farklıdır. Kurul İsa’nın öldürülmesi için düzen kuracaktır.

Tanrı ise Oğul’un ölümü aracılığıyla kurtuluşunu gerçekleştirecektir. Bu anlam, Yuhanna 12:23–33 içinde daha da belirginleşir: İsa yüceltileceği saatten söz ederken ölümünü açıklar. Yerden yukarı kaldırılma sözünü nasıl öleceğiyle ilişkilendiren yazar, yüceliği çarmıhın dışında aramamızı önler. Lazar’ın diriltilmesinde görünen yetkiyle Oğul’un kendisini vereceği ölüm, aynı kurtarıcı hizmetin içinde ilerler.

Halk uğruna bir kişinin ölmesi, başkalarının yararına gerçekleşen temsil edici ve kurtarıcı bir ölümü anlatır. Önceki bölümde İyi Çoban’ın koyunları için canını vermesi de bu bağı açıklamıştır. İsa’nın gönüllü olarak vereceği can, kurulun düşmanlığıyla karşı karşıya geldiğinde kurtarıcı anlamını yitirmez. Öte yandan Tanrı’nın kurtuluş amacının gerçekleşmesi, ölüm düzenini kuranları haklı çıkarmaz. Yuhanna onların planını olduğu gibi bildirirken Oğul’un ölümünün kime yaşam sağlayacağını da açıklar. Lazar’ı dirilten Rab, başkaları uğruna kendi ölümüne doğru ilerlemektedir.

Yazar bu ölümün kapsamını ulusla sınırlamaz. Tanrı’nın dağılmış çocuklarını toplayıp birleştirmesini de açıkça bildirir. Önceki bölümde başka koyunların getirilmesiyle tek sürünün oluşacağı sözü, burada Mesih’in ölümüyle birlikte yeniden duyulur. Birliğin kaynağı, insanların kendi aralarında kuracakları düzenin yeterliliği değildir. Onları toplayan kurtarıcı iş, Oğul’un onlar uğruna ölümüdür. Mesih’in kimliğine imanla karşılık verenler, aynı yaşam kaynağında ve aynı kurtuluşta birleşir.

Öldürme düzeni kurulduktan sonra İsa açıkça dolaşmayı bırakır ve öğrencileriyle Efrayim kentine çekilir. Yuhanna bu kenti çöle yakın bir yer olarak tanıtır; sonraki sahne yaklaşan Fısıh Bayramı’dır. Arınmak için Yeruşalim’e gelenler tapınakta İsa’yı arar ve bayrama gelip gelmeyeceğini konuşur. Önderler ise yerini bilenlerin haber vermesini buyurmuştur. Başlangıçta İsa’ya sevdiği kişinin hastalığı duyurulmuştu; şimdi O’nu yakalamak için yerini bildirme emri verilmektedir. Lazar yaşamaktadır; onu çağıran Oğul’un kurtarıcı ölümüne doğru anlatı ilerlemektedir.

02 — BİRLİKTE ÇALIŞIN

İsa’nın 11:4’te bildirdiği amacı, 11:14–15’te Lazar’ın ölümü hakkında söyledikleriyle ve mezardaki sonuçla birlikte okuyun. Ölümün gerçekleşmesi, ilk açıklamasının anlamını nasıl belirginleştiriyor?
Marta’nın 11:21–27’deki konuşmasında bildiği şeylerle İsa’nın kendisi hakkında açıkladıkları nasıl birleşiyor? Yuhanna 5:21–29, ölse de yaşama ve asla ölmeme vaatlerini nasıl aydınlatıyor?
İsa’nın Meryem’le karşılaşmasından Lazar’ı çağırmasına kadar, yası ve yetkisini gösteren hangi ayrıntılar var? 11:33–44’teki bu sıra, Rab’bi yalnız güçlü ya da yalnız kederli biri olarak okumanızı nasıl değiştiriyor?
Mezar önündeki duada İsa’nın Baba hakkında söyledikleri ve kalabalık için belirttiği amaç nedir? Bu dua, gerçekleşen belirtinin insanları hangi iman karşılığına çağırdığını nasıl açıklıyor?
Kayafa’nın 11:49–50’de amaçladığı sonuçla Yuhanna’nın 11:51–52’de açıkladığı kurtuluş arasında nasıl bir ayrım var? Bu açıklama, İyi Çoban’ın canını vermesi ve tek sürü vaadiyle nasıl birleşiyor?

03 — HAYATA TAŞIYIN

Yasınızla Mesih’e yönelin. Marta ile Meryem, kardeşlerinin ölümünü İsa’nın önünde dile getirir. Yitirdiğiniz kişinin ardından taşıdığınız acıyı, Rab’be seslenirken kendi sözlerinizle dile getirin. Duanızın içinde, kendisini yaşamın kaynağı olarak tanıtan Rab’bin sözünü dinlemeye de yer açın (11:21–27, 32–35).
İmanınızı dirilişi veren kişiye bağlayın. İsa’nın Marta’ya yönelttiği iman sorusunu düşünün. Ölüm karşısındaki umudunuzu O’nun kimliği ve vaadiyle ifade edin. Güveninizi yalnız geleceğe ilişkin genel bir iyimserlikte bırakmadan Tanrı Oğlu Mesih’e yöneltin (11:25–27).
Gözyaşınızın içinde umudunuzu koruyun. Yaşam vereceğini bilen İsa da ağladı. Kendi yasınızı, O’na güvenmenizi imkansız kılan bir durum gibi görmeyin. 1. Selanikliler 4:13–18 ile birlikte, kaybınızı ve Rab’le olma umudunuzu aynı duada dile getirebilirsiniz (11:33–35).
Belirtinin tanıttığı Oğul’a imanla karşılık verin. İsa’nın kalabalık için söylediği duayı yeniden okuyun. Lazar’ın yaşamasına duyduğunuz hayranlık, Baba’nın gönderdiği kişiye güvenmenize yönelsin. Bu olayı düşünürken O’nun hakkında neye iman ettiğinizi açıkça ifade edin (11:41–45).
Kurtarıcı ölümü için Rab’be şükredin. 11:51–52’de ölümünün kimin yararına ve hangi amaçla açıklandığını dinleyin. Kurtuluşunuzun dayanağını, halkı uğruna canını veren Mesih’te arayın. Sizi kendisine ve topladığı halka bağlayan lütfu için O’na şükredin.
Son umudunuzu kalıcı diriliş vaadinde tutun. Lazar’ın yeniden yaşayışıyla 1. Korintliler 15’in açıkladığı ölümsüz yaşamı birlikte düşünün. Ölüm korkunuzu Rab’bin önüne getirirken, Mesih’in gelişinde kendisine ait olanları dirilteceği vaadini anın. Umudunuzu bedensiz bir belirsizlikte bırakmadan, ölümün yenildiği geleceğe bağlayın (11:25–26, 43–44).

Kaynaklar

Kutsal Kitap, Yeni Çeviri: Yuhanna 11 ana pasaj; Yuhanna 5:21–29, 9:4–5, Yuhanna 10:11–18, 12:1–11, 23–33; 1. Korintliler 15:20–26, 42–54; 1. Selanikliler 4:13–18 kanonik açıklamalar için kullanıldı.
Kutsal Kitap © The Bible Society in Turkey (Kitabı Mukaddes Şirketi), The Translation Trust / Yeni Yaşam Yayınları, 2001, 2008. Açıklamalar Veritas Liberat’ın yorumudur.

İlgili Araştırmalar ve Okumalar

Cenaze, Mezar ve Yas Kültürü: Defin ayrıntılarını ve Yuhanna 11’deki yas ile diriliş umudunu dönem farklarını koruyarak inceler.
Bayram İçin Yeruşalim’e Gitmek: Kalabalıklar ve Hazırlıklar: Bölümün sonunda anılan Fısıh yolculuğu ve arınma hazırlıklarının çevresini açıklar.
Yeruşalim — Bir Kentten Fazlası: Beytanya’ya yakın kent ile tapınak çevresinin tarihini ve Müjde’deki yerini ele alır.
Kaymaktaşı Kap: Bir Armağanın Çıkardığı Tartışma: 11:2’de tanıtılan Meryem’in yağlama eylemini ve İsa’nın gömülmesine hazırlık açıklamasını diğer Müjde anlatılarından ayırarak inceler.
Yuhanna 10 — İyi Çoban: Koyunları uğruna gönüllü ölüm ve tek sürü vaadiyle Yuhanna 11’in kurtuluş açıklamasını birlikte okumayı sağlar.

Çalışmalarım