Kaymaktaşı Kap: Bir Armağanın Çıkardığı Tartışma

Beytanya’daki yağlama olayını Markos 14:3–9’dan okuyun.

GİRİŞ

Beytanya’da, cüzamlı Simun’un evindeki sofraya bir kadın gelir. Elindeki kaymaktaşı kapta çok değerli, güzel kokulu yağ vardır. Kadın kabı kırıp yağı İsa’nın başına döktüğünde bazıları öfkelenir ve onu azarlamaya başlar. Yağın satılması halinde elde edilebilecek parayı, o parayla yapılabilecek yardımı düşünürler. İsa ise kadını savunur ve yapılanı kendi gömülmesine hazırlık olarak açıklar. Aynı armağanın karşısında ortaya çıkan bu iki değerlendirme, yalnız bir harcamanın hesabını değil, İsa’nın yaklaşan ölümünün anlamını da açar (Markos 14:3–9).

Kabın maddesi ve yağın fiyatı, bu sahnenin gerçek dünyaya ait ayrıntılarıdır. Pahalı bir koku, onu taşıyan bir nesne ve yoksullara yardım önerisi aynı sofrada buluşur. Armağanın değerini anlamak için hem bu maddi dünyayı hem İsa’nın sözlerini duymak gerekir. Markos, Matta ve Yuhanna olayın farklı ayrıntılarını öne çıkarır; Luka’daki yağlama sahnesi ise bağışlama ve sevgi üzerinde durur. Bu anlatılar birlikte okunduğunda, İsa’ya gösterilen ilginin nasıl değerlendirildiği daha belirgin hale gelir.

01 — METNİ ANLAYIN

Kap, koku ve armağanın bedeli

Bu tür antik parfüm kapları, müze kayıtlarında alabastron adıyla tanımlanır. Metropolitan Museum of Art’taki Kıbrıs kökenli bir örnek, MÖ beşinci ve dördüncü yüzyıllara tarihlenen, alçıtaşından yapılmış bir parfüm kabıdır. Aynı müzede, Doğu Akdeniz kökenli ve MÖ ikinci yüzyıl ile birinci yüzyılın ortası arasına tarihlenen çekirdek çevresinde biçimlendirilmiş cam bir örnek de bulunur. Bu nesneler, güzel kokulu maddelerin farklı malzemelerden üretilmiş özel kaplarda taşındığını gösterir. Kadının Beytanya’ya getirdiği kabın ölçülerini veya biçiminin bütün ayrıntılarını bu örneklerden çıkaramayız. Müze nesnelerinin sağladığı katkı, anlatıda adı geçen eşyanın parfüm kültürü içindeki yerini somutlaştırmalarıdır (kaymaktaşı kap kaydı; cam kap kaydı).

Met’in Kıbrıs kapları hakkındaki açıklaması, bu eşyaların kadınlar ve erkekler tarafından yaşamda kullanıldığını, sık sık mezarlara da konulduğunu belirtir. Parfüm kabının gündelik kullanımının yanında, mezar eşyası olarak da bir yeri vardır. Bu kullanım çeşitliliği, aynı nesne türünün farklı insan deneyimlerine eşlik edebildiğini gösterir. Beytanya’daki sahnede kabın içindeki yağın hangi anlamı taşıdığı ise İsa’nın kendi bedeninin önceden gömülmeye hazırlanması hakkındaki sözüyle açıklanır (müzenin kullanım bağlamı açıklaması; Markos 14:8).

Markos, kadının kabı kırarak yağı döktüğünü açıkça anlatır. Kabın hangi kısmının nasıl kırıldığı konusunda ayrıca bir açıklama vermez. Burada belirtilen eylem, değerli yağın İsa’nın başına dökülmesidir; anlatı, kırılan nesneden bu armağanın yöneldiği bedene geçer. İtirazcıların hesabı, yağın satılması halinde sağlanabilecek paraya yönelir. Böylece nesnenin değeriyle içeriğinin değerini ayırmak, konuşmanın neden bu kadar keskinleştiğini anlamamıza yardım eder (Markos 14:3–5).

Markos ve Yuhanna, kullanılan yağı saf hintsümbülü yağı olarak tanıtır. Antik kaynaklardaki adıyla nard, parfüm dünyasında değer verilen bir maddeydi. Roma yazarı Plinius, Doğa Tarihi adlı eserinde nardın parfümler arasındaki önemli yerini anlatır; Hint nardından, başka çeşitlerden ve ürüne farklı maddeler karıştırılmasından söz eder. Saf ürünü ayırt etmek için koku, renk ve başka özelliklerin değerlendirilmesi, onun anlattığı ticaret dünyasında niteliğin de önem taşıdığını gösterir. Bu tarihsel tanıklık, Müjdelerin pahalı ve saf yağ vurgusunu daha somut duymamızı sağlar. Beytanya’daki belirli yağın değeri ise olayın kendi anlatımında verilir (Markos 14:3; Yuhanna 12:3; Plinius, Doğa Tarihi 12.42–46).

Markos’taki itirazcılar, yağın üç yüz dinardan fazlaya satılabileceğini söyler; Yuhanna’da Yahuda üç yüz dinar hesabını dile getirir. Matta 20’deki bağ işçileri benzetmesinde, sabah işe alınanlarla bir günlük çalışma için bir dinara anlaşılır. Bu karşılaştırma, yağın bedelini yüzlerce günlük emek ölçeğinde düşünmemize yardım eder. Benzetmedeki anlaşmayı her işçinin bütün yıl aldığı değişmez ücret saymak ise bu ölçeği aşar. Anlatılardaki rakam, büyük bir değerin İsa’ya sunulduğunu göstermek için yeterince güçlüdür. İtirazın merkezinde, bu değerin satış yoluyla başka bir amaca yöneltilebileceği düşüncesi vardır (Markos 14:4–5; Yuhanna 12:4–5; Matta 20:1–16).

Beytanya’daki sofra ve Müjdelerin ayrı vurguları

Markos bu sofrayı, İsa’yı öldürmek isteyenlerin girişimiyle Yahuda’nın başkahinlere gidişi arasına yerleştirir. Bölümün başında başkahinlerle din bilginleri İsa’yı hileyle tutuklayıp öldürmenin yolunu aramaktadır. Beytanya’da ise bir kadın O’nun bedenini yağlar; İsa bu davranışı gömülmesine hazırlık olarak kabul eder. Aynı bedene yönelen iki farklı yaklaşım, ölüm anlatısının başında yan yana görünür. Kadının armağanı, ölüm planlarının çevrelediği bu sahnede İsa’ya verilen bir karşılık olarak belirir (Markos 14:1–11).

Markos ve Matta’nın anlattığı yer Beytanya, ev sahibi cüzamlı Simun’dur. Her ikisinde de adı verilmeyen kadın, yağı İsa’nın başına döker. İtirazın öznesi Markos’ta bazı kişiler, Matta’da öğrencilerdir. Matta’nın anlatımında, İsa’nın yanında bulunan öğrenciler de armağanı önce satılabilecek bir mal üzerinden değerlendirir. İsa, kadının yaptığı şeyin kendisiyle ve gömülmesiyle ilişkisini onlara açıklar. Bu cevap, davranışın anlamını belirlerken O’nun sözünün neden gerekli olduğunu gösterir (Markos 14:3–9; Matta 26:6–13).

Başa yağ dökülmesi, Kutsal Yazılar’daki bazı görevlendirme sahnelerini de hatırlatabilir. Samuel, Saul’un başına yağ döker ve RAB’bin onu kendi halkına önder olarak meshettiğini söyler. Musa da Harun’u kutsal kılmak için başına yağ döker. Bu metinlerde yağlama, kişinin Tanrı’nın verdiği görev için ayrılmasıyla ilişkilidir. Bu geçmiş, başa yağ dökülmesinin Kutsal Kitap okuru için taşıyabileceği çağrışımı açıklar. Beytanya’daki davranışın metin içindeki yorumu ise İsa’dan gelir: O, kadının yaptığını kendi gömülmesine hazırlık olarak açıklar (1. Samuel 10:1; Levililer 8:12; Matta 26:12).

Yuhanna 12, İsa’nın Fısıh’tan altı gün önce Beytanya’ya geldiğini ve orada O’nun için yemek verildiğini anlatır. Lazar sofradadır, Marta hizmet eder ve yağı getiren kadın Meryem olarak adlandırılır. Meryem, pahalı yağı İsa’nın ayaklarına sürer ve saçlarıyla ayaklarını siler; ev yağın kokusuyla dolar. Böylece Yuhanna, eylemin bedensel yakınlığını ve sofranın bulunduğu eve yayılan kokuyu görünür kılar. Markos ve Matta başa dökülen yağı anlatırken, Yuhanna’nın bu ayrıntıları kendi anlatısındaki kişiler ve hareketlerle birlikte anlam kazanır. İsa burada da kadının davranışını gömülmesiyle ilişkilendirir (Yuhanna 12:1–8).

Yuhanna ayrıca itirazı özellikle Yahuda İskariot’a bağlar. Anlatıcı, Yahuda’nın yoksulları önemsediği için konuşmadığını, ortak para kutusunu elinde tutan ve içinden para alan bir hırsız olduğunu bildirir. Bu açıklama, onun yardım önerisinin arkasındaki çıkarı açığa çıkarır. Markos ise itirazcıların tümü için böyle bir niyet açıklaması yapmaz; ardından Yahuda’nın İsa’yı ele vermek üzere başkahinlere gittiğini anlatır. Başkahinler ona para vermeyi vaat eder, o da uygun fırsatı arar. Armağanını İsa’ya yönelten kadınla O’nu ele verme girişiminde bulunan öğrenci arasındaki karşıtlık, paranın hizmet ettiği amacı da sorgulatır (Yuhanna 12:4–6; Markos 14:10–11).

Luka 7’deki yağlama da bir sofrada, Simun adlı birinin evinde gerçekleşir; burada ev sahibi bir Ferisi’dir. Kentte günahkar olarak tanınan kadın, İsa’nın ayaklarını gözyaşlarıyla ıslatır, saçlarıyla siler, öper ve yağ sürer. Simun, İsa peygamber olsaydı kendisine dokunan kadının nasıl biri olduğunu bileceğini düşünür. İsa buna, borçları bağışlanan iki kişiyle ilgili bir benzetmeyle karşılık verir. Böylece sofradaki sorun, İsa’nın kadını tanıyıp tanımadığından, bağışlanmanın doğurduğu sevgiye doğru açılır (Luka 7:36–43).

Benzetmedeki iki borçlunun da borcunu ödeyecek gücü yoktur; alacaklı her ikisinin borcunu bağışlar. İsa hangisinin daha çok seveceğini sorduğunda, Simun daha büyük borcu bağışlananı gösterir ve İsa cevabını doğrular. Ardından, Simun’un İsa’nın ayakları için su vermediğini, O’nu öpmediğini ve başına zeytinyağı sürmediğini hatırlatır. Kadının gözyaşları, ayaklarını öpmesi ve güzel kokulu yağı ise İsa’ya gösterdiği sevginin somut karşılıklarıdır. Kadının gösterdiği büyük sevgi, bağışlanmış olmanın ışığında anlam kazanır. İsa onun günahlarının bağışlandığını ve imanıyla kurtulduğunu bildirerek esenlikle gitmesini söyler. Burada yağlama, İsa’nın bağışlamasına verilen sevgi karşılığı içinde açıklanırken, Beytanya’daki anlatı yaklaşan gömülme üzerinde durur. İki sahnenin kendine özgü anlamı, kadınları ve ev sahiplerini anlatıların verdiği bilgilerle tanıdığımızda açık kalır (Luka 7:41–50).

Yoksula açık el, gömülmeye hazırlanan beden

İsa, kadını azarlayanlara onu rahat bırakmalarını söyler. “Benim için güzel bir şey yaptı” derken, davranışın kendisine yönelmiş oluşunu da vurgular. İtirazcılar yağın satılabileceğini söyler; İsa ise yapılan işin bu anda taşıdığı anlamı açıklar. Yoksulların aralarında bulunacağını ve diledikleri zaman onlara yardım edebileceklerini belirtir. Kendisinin her zaman yanlarında olmayacağı sözü, yardımın süren sorumluluğuyla ölümünün yaklaşmasını aynı cevapta bir araya getirir (Markos 14:6–8).

Yoksulların her zaman bulunacağı ifadesi, Yasanın Tekrarı 15’in dilini hatırlatır. Orada yoksul kardeşe karşı yüreğin katılaştırılmaması ve gereksinimini karşılayacak kadar elin açılması buyrulur. Borçları bağışlama yılı yaklaşıyor diye yardımdan kaçınma düşüncesi özellikle sorgulanır. Yardım edecek kişi, kendi hesabını korumak uğruna kardeşinin ihtiyacını görmezden gelmemelidir. Bölüm, ülkede yoksulların bulunacağını söylerken tam da bu yüzden onlara eli açık davranılmasını ister. İsa’nın yoksullara yardım edilebileceğini belirten sözü, bu devam eden sorumluluğu Beytanya’daki armağanın yanında tutar (Yasanın Tekrarı 15:7–11; Markos 14:7).

İsa’nın açıklamasına göre kadın, O’nun bedenini önceden gömülmeye hazırlamak için yağlamıştır. Bu anlamı eyleme veren, O’nun açık değerlendirmesidir; kadının bütün bunları ne ölçüde kavradığı ayrıca anlatılmaz. Yağlama, henüz ölmeden önce İsa’nın bedenine yönelmiş bir armağandır. Aynı bölümde İsa, öğrencileriyle sofradayken ekmeği kendi bedeni olarak tanıtacak ve birçokları uğruna akıtılan antlaşma kanından söz edecektir. Beytanya’daki eylemi bu sözlerle birlikte okumak, armağanın yaklaşan kurtarıcı ölümle bağını derinleştirir. Kadının yaptığı, İsa’nın başkaları için vereceği hayata yönelmiş bir onurlandırma olarak anlatının içinde yer alır (Markos 14:8; Markos 14:22–24).

İsa’nın “Elinden geleni yaptı” sözü, kadının eylemini savunurken kullandığı bir başka ölçüdür. Armağan pahalıdır, fakat İsa’nın değerlendirmesi yalnız miktarın büyüklüğüne dayanmaz. Yapılan şeyin kime yöneldiğini ve hangi anda gerçekleştiğini de açıklar. İtirazcıların mümkün gördüğü başka kullanımın karşısında, kadının gerçekten yaptığı işi öne çıkarır. Böylece yağın satılmasıyla elde edilebilecek bedel, İsa’nın bedeninin önceden yağlanmasının anlamını ortadan kaldırmaz (Markos 14:4–8).

Markos’un sonunda Mecdelli Meryem, Yakup’un annesi Meryem ve Salome, İsa’nın bedenine sürmek için güzel kokulu yağlar alır. Mezara vardıklarında ise aradıkları İsa’nın dirildiği ve orada olmadığı haberiyle karşılaşırlar. Beytanya’daki yağlama bu son sahneyle birlikte daha belirgin bir yer kazanır: İsa’nın bedeni gömülmeden önce yağlanmış, daha sonra yağlamak için gelenler boş mezarı bulmuştur. İki olayın arasındaki bağ, ilk kadının geleceği ne kadar bildiğine ilişkin bir tahmine dayanmaz. İsa’nın kendi açıklaması ve Markos’un anlattığı olayların devamı, armağanı ölüm ve diriliş haberinin içine yerleştirir (Markos 14:8; Markos 16:1–8).

İsa, Müjde dünyanın neresinde duyurulursa kadının yaptığının da onun anılması için anlatılacağını bildirir. Markos kadının adını vermese de eylemi bu vaatle kalıcı bir yer kazanır. İtirazcıların kayıp saydığı armağan, O’nun değerlendirmesinde unutulacak bir harcama değildir. Kadının armağanı, Mesih’in ölümünü anlatan haberle birlikte anılacaktır. Anlatıda kaymaktaşı kap, İsa’nın kabul ettiği armağanı ve ona verdiği anlamı hatırlatan bir nesne olarak kalır (Markos 14:9).

02 — BİRLİKTE ÇALIŞIN

Kabın maddi geçmişi ve üç yüz dinarı aşan değer, sofradaki itirazın ağırlığını anlamamıza nasıl yardım ediyor? İsa’nın cevabı, bedel hesabına hangi başka boyutu katıyor (Markos 14:3–8)?
Yuhanna, Yahuda’nın yoksullar adına söylediği sözle para karşısındaki davranışını nasıl ayırıyor? Kendi yardım veya eleştiri sözlerinizin, gerçek davranışlarınızla uyumunu nasıl değerlendirebilirsiniz (Yuhanna 12:4–6)?
Yoksulların her zaman bulunacağı sözü, Yasanın Tekrarı 15:7–11’de hangi sorumluluğu doğuruyor? Bu bağlam, İsa’nın kadını savunmasıyla yardıma devam etme çağrısını birlikte yaşamanızı nasıl etkiler (Markos 14:6–8)?
İsa’nın armağanı gömülmesine hazırlık olarak açıklaması, O’nun ölümüne bakışınızı nasıl derinleştiriyor? Bu yağlamayı boş mezara yağ götüren kadınlarla birlikte okuduğunuzda ne görüyorsunuz (Markos 14:8; Markos 16:1–8)?
İsa’nın kadının yaptığını Müjde içinde hatırlanacak bir davranış sayması, sizin değerli ve hatırlanmaya layık gördüğünüz şeyleri nasıl sorguluyor (Markos 14:8–9)?

03 — HAYATA TAŞIYIN

Mesih’in değerlendirmesine kulak verin.

Kadını azarlayanlar yağın bedelini görürken, İsa onun armağanını kendi gömülmesine hazırlık olarak açıklar. Armağanı değerlendiren sözün O’ndan geldiğine dikkat edin. İsa’ya gösterilen bağlılığı yalnız ekonomik sonuçla ölçtüğünüzde, O’nun bu eyleme verdiği anlamı dışarıda bırakabilirsiniz. Bir davranış hakkında hüküm verirken, bu sofradaki gibi Mesih’in söylediği gerekçenin düşüncenizi düzeltmesine izin verin (Markos 14:4–8).

Yoksula yardım için elinizi açık tutun.

İsa, çevresindekilere yoksullara diledikleri zaman yardım edebileceklerini hatırlatır. Yasanın Tekrarı 15 ise ihtiyacı olan kardeş karşısında yüreği ve eli kapatmama buyruğunu verir. Bildiğiniz bir gereksinime karşı verebileceğiniz yardımı bu çağrının somut karşılığı olarak düşünün. Yardımın size ne getireceği hesabının, ihtiyaç sahibine yönelişinizi durdurup durdurmadığına bakın. Beytanya’da İsa’nın onurlandırılmasını dinlerken, O’nun aynı cevapta açık tuttuğu yardım sorumluluğuna da karşılık verin (Markos 14:7; Yasanın Tekrarı 15:7–11).

Yoksullar adına konuşurken dürüst olun.

Yahuda’nın sözleri yardım önerisi gibi duyulur, fakat Yuhanna onun para kutusuyla ilişkisini de anlatır. Kendi payınıza, savunduğunuz yardımın davranışınızda nasıl karşılık bulduğunu sorgulayın. Başkalarının vereceği para hakkında konuşurken size emanet edilene nasıl davrandığınız da önemlidir. Buradaki ölçü, yardım dilinizle para karşısındaki tutumunuzun birbirinden kopmamasıdır. Yoksulların ihtiyacını dile getirirken kişisel çıkarınızı koruyan bir söylem kurduğunuzu fark ederseniz, sözünüzü de davranışınızı da düzeltin (Yuhanna 12:4–6).

Şükrünüzü Mesih’in verdiği hayata bağlayın.

Beytanya’daki armağanı düşünürken İsa’nın gömülmesi hakkındaki sözünde durun. O’nun ölümü, bu sahnede armağanın anlamını belirleyen gerçektir. Aynı bölümde birçokları uğruna akıtılacak kanından söz etmesi, şükrünüzün dayanağını daha da açar. İsa’ya duyduğunuz sevgiyi dile getirirken, sizin için üstlendiği ölümü ve diriliş haberini anın. Kadının eylemine verdiği anlam, İsa’yı başkaları uğruna hayatını veren Mesih olarak onurlandırmanıza yön versin (Markos 14:8; Markos 14:22–24; Markos 16:6).

Müjde içinde bu armağanı hatırlayın.

İsa, kadının yaptığının Müjde’nin duyurulduğu yerde onun anılması için anlatılacağını bildirir. O’nun ölümünü anlatırken kadının İsa’nın bedenini önceden yağlamasına da yer verin. Bu sahneyi paylaşırken İsa’nın savunmasını, gömülmeye hazırlık sözünü ve verdiği hatırlanma vaadini birlikte anlatın. Böylece kadının armağanı, İsa’nın ona verdiği anlamla anılmış olur (Markos 14:6–9).

Kaynaklar

Beytanya ve karşılaştırılan yağlama anlatıları: Markos 14:1–11; Matta 26:6–16; Yuhanna 12:1–8; Luka 7:36–50.
Ücret, yoksula yardım, ölüm ve diriliş bağları: Matta 20:1–16; Yasanın Tekrarı 15; Markos 14:22–24; Markos 16:1–8.
Yağlamanın kanonik bağlamı: 1. Samuel 10:1; Levililer 8:12. Göreve ayırma bağlamı, Beytanya’daki gömülmeye hazırlık açıklamasından ayrılır.
Antik nesne kayıtları: Metropolitan Museum of Art, Alabaster alabastron — 74.51.5101, Kıbrıs, MÖ beşinci–dördüncü yüzyıl; Glass alabastron — 91.1.1337, Doğu Akdeniz, MÖ ikinci yüzyıl–birinci yüzyıl ortası. Bu nesneler kap türünün tarihsel bağlamını gösterir.
Antik yazılı tanıklık: Plinius, Doğa Tarihi, 12.42–46. Nardın parfümlerdeki yeri, türleri ve saflığı hakkındaki bölüm.
Birincil metin karşılaştırması: King James Version, Markos 14:1–11, Yuhanna 12, Luka 7, Yasanın Tekrarı 15, Matta 20, Markos 16. Yağlama, yoksula yardım, gündelik ücret ve mezara geliş anlatıları için.

İlgili Araştırmalar ve Okumalar

Denarius, Şekel ve Günlük Ücret. Üç yüz dinarın günlük emekle karşılaştırılmasını ve antik paranın değerini anlamaya yardım eder.
Kutsal Kitap Dünyasında Evler ve Sofralar. Luka 7’deki konuk ağırlama ve sofra ilişkileri için tarihsel bağlam sunar.
Markos 14 — Yağlanan Beden, Antlaşma Sofrası ve Horozun Sesi. Beytanya’daki armağanın, ihanet ve İsa’nın ölümünü açıkladığı sofra ile ilişkisini bölümün bütünü içinde ele alır.

Çalışmalarım