Luka 15 — Kaybolanı Arayan Tanrı

GİRİŞ

Bir insanın geri dönmesi, onu bekleyen herkeste aynı sevinci uyandırmayabilir. Evde bir şölen başlarken kapının dışında öfkeli biri durabilir. Luka 15 bu ayrılığı, İsa'nın günahkarları kabul etmesine yöneltilen itirazla açar. Koyununu arayan adam, parasını arayan kadın ve iki oğluyla konuşan baba, dinleyenleri kaybolanın bulunmasına bakmaya çağırır. Bölüm boyunca bir kişinin geri kazanılması uğruna gösterilen ilgi ve ardından paylaşılan sevinç büyür. Sonunda sorulan şey, dönüşün mümkün olup olmadığı kadar bu dönüşe kimin sevineceğidir.

01 — METNİ ANLAYIN

Bulunan bir kişinin sevinci

Vergi görevlileriyle günahkarlar İsa'yı dinlemek için yaklaşırken Ferisilerle din bilginleri söylenir. Yakınmalarının konusu, İsa'nın bu insanları kabul etmesi ve onlarla birlikte yemek yemesidir. Aynı sofraya oturmak, anlatıda onların rahatsızlığını görünür kılan davranıştır. İsa'nın vereceği cevap bu nedenle yalnız kaybolmuş kişinin durumunu açıklamaz; onun karşılanmasına itiraz edenlere de seslenir. Üç benzetmenin sevince çağıran sonları, daha başta duyulan bu söylenmeyle birlikte okunmalıdır (Luka 15:1–2 ).

Luka daha önce Levi'nin evindeki şölende benzer bir itirazı anlatmıştı. Levi’nin konuklarıyla oturan İsa, günahkarları tövbeye çağırmak için geldiğini orada söylemişti. Şimdi koyun ve para benzetmelerini de tövbe eden bir kişi için duyulan sevinçle yorumlar. Böylece sofraya kabul ile tövbe çağrısı aynı hizmetin içinde bulunur. İsa’yı dinlemeye gelen insanlar O’nunla aynı sofrayı paylaşırlar. Onların geçmişi, O'nu dinlemeye gelmelerinin önünde kapanmış bir kapı yapılmaz (Luka 5:29–32 ; Luka 15:7–10 ).

İlk benzetmede yüz koyundan biri kaybolmuştur. Adam doksan dokuzu bozkırda bırakır ve yiteni bulana kadar arar. Kalanların çokluğu, kaybolanın aranmasını gereksiz kılmaz. Bulduğunda koyunu sevinçle omuzlarına alması, arayışın ardından taşımayı da gösterir. Eve dönüş, yalnız bir eksikliğin sayıyla giderilmesi olarak anlatılmaz; adam arkadaşlarıyla komşularını kendi sevincine çağırır (Luka 15:3–6 ).

Bu arayış, Hezekiel'de Tanrı'nın dağılmış koyunları için verdiği sözü hatırlatır. Rab, dağılmış koyunlarını kendisinin arayıp toplayacağını ve kendi yurtlarına getireceğini bildirir. Kaybolanı aramak ve yolunu şaşıranı geri getirmek, o vaadin açık parçalarıdır. Luka'da günahkarları kabul eden İsa'nın davranışı bu ilahi ilgiyle uyumludur. Benzetmedeki sevincin gökle ilişkilendirilmesi, yeryüzünde görülen bu kabulün Tanrı'nın amacıyla bağını açar (Hezekiel 34:11–16 ; Luka 15:3–7 ).

İsa benzetmenin sonucunu, tövbe eden tek bir günahkar için gökte duyulan daha büyük sevinçle açıklar. Karşılaştırmanın öte yanında tövbeye ihtiyacı olmayan doksan dokuz doğru kişi vardır. İlk sahnedeki itirazcılar, kendilerini hangi tarafta gördüklerini bu sözün önünde düşünmelidir. Günahkarın yaklaşmasını sorun sayan bakış, gökte sevinç uyandıran şeyi henüz aynı şekilde değerlendirmemektedir. İsa'nın vurgusu, dinleyenin doğru kişiler arasında sayılma iddiasından dönüp bulunan tek kişinin sevincine bakmasını ister (Luka 15:1–7 ).

İkinci benzetme bizi açık araziden bir evin içine götürür. Kadın on gümüş parasından birini kaybedince kandil yakar, evi süpürür ve dikkatle arar. Işık ile süpürme, bulununcaya kadar sürdürülen işin somut parçalarıdır. Kayıp para kendi yerini bildiremez; kadının ilgisi ve emeği anlatıyı ilerletir. İsa bu ayrıntılarla arayışın ciddiyetini gösterir, ardından paranın bulunmasını yine insanın tövbesiyle ilişkilendirir (Luka 15:8–10 ).

Parayı bulan kadın, sevincini paylaşmaları için arkadaşlarını ve komşularını çağırır. İki kısa anlatıda arayan kişi değişse de bulunana verilen önem ve ortak sevinç aynı yönde ilerler. İsa, bir günahkarın tövbesi için Tanrı'nın meleklerinin sevineceğini bildirir. Dinleyenlerin önündeki soru artık yalnız kimin kaybolduğu değildir; bulunan kişiye gökte verilen karşılığı kendileri de paylaşacak mıdır? Başlangıçtaki söylenme, iki kez duyulan sevinç çağrısının karşısında kalır (Luka 15:5–10 ).

Uzak ülkeden babanın yanına

Üçüncü benzetme iki oğlu olan bir adamla başlar. Küçük oğul babasından maldaki payını ister; baba da servetini iki oğluna bölüştürür. Ardından küçük oğul her şeyini toplayıp uzak ülkeye gider. Malı almakla babasının yanında kalmak, onun tercihinde birbirinden ayrılmıştır. Başta verilen bu karar, anlatının sonunda büyük oğlun mal ve karşılık hakkında söyleyeceklerini de hazırlamaktadır. İki oğlun da babayla ilişkisi vardır, fakat ikisinin sözleri bu ilişkiye nasıl baktıklarını farklı biçimde gösterecektir (Luka 15:11–13 ).

Küçük oğul uzak ülkede varlığını sefahat içinde tüketir. Her şeyini harcadıktan sonra ülkede şiddetli kıtlık başlar ve yokluk çeker. Kendi savurganlığıyla ülkeyi saran kıtlık anlatıda peş peşe gelir; ikisi birlikte durumunun ağırlığını arttırır. Bir ülke sakininin hizmetine girerek domuz gütmeye gönderilir. Başlangıçta elindeki her şeyi toplayıp giden kişi, artık başka birinin vereceği işle geçinmeye çalışmaktadır (Luka 15:13–15 ).

Domuzların bulunduğu yer, Yahudi dinleyici için ayrıca ağır bir ayrıntı taşır. Levililer'de domuz kirli sayılan hayvanlar arasındadır. Oğlun onların yediği keçiboynuzlarıyla karnını doyurmaya can atması, anlatıdaki açlığın ne kadar ilerlediğini gösterir. Üstelik kimse ona bir şey vermez. Babanın malından kendisine düşeni isteyen oğulla, şimdi yiyecek bulamayan oğul aynı kişidir. Bu açlık, biraz sonra babasının işçilerinin bolluğunu hatırlamasına zemin hazırlar (Levililer 11:7–8 ; Luka 15:15–17 ).

Aklı başına geldiğinde önce bulunduğu yerle babasının evini karşılaştırır. Babasının işçilerinin fazlasıyla yiyeceği vardır, kendisi ise açlıktan ölmektedir. Dönüş düşüncesi bu gerçek yoksulluğun içinde belirir. Fakat hazırladığı söz, yalnız yiyecek istemekle kalmaz; Tanrı'ya ve babasına karşı günah işlediğini kabul eder. Yaptığını günah diye adlandırır ve artık oğul diye anılmaya layık olmadığını söyler (Luka 15:17–19 ).

Oğlun hazırladığı talep, işçilerden biri gibi kabul edilmektir. Babasının evinde bir yer bulmayı düşünür, ancak oğulluğu hak ettiğini ileri süremez. Sonra kalkıp babasının yanına döner. Böylece içinde kurduğu söz, gerçek bir yön değişikliğine dönüşür. İlk iki benzetmenin sonunda anılan tövbe, burada kendi günahını kabul ederek babaya yönelen bir insanın hareketinde görünür (Luka 15:18–20 ).

Baba oğlunu henüz uzaktayken görür. Ona acır, koşup boynuna sarılır ve öper. Bu karşılamayı, oğul babasının önünde itirafına başlamadan önce okuruz. Dönmekte olan kişi, kendisini kabul ettirmek için önce bir başarı sunmaz; babasının merhametiyle karşılaşır. Uzak ülkeye giden oğul, eve yaklaşırken karşısında kendisine doğru gelen babasını bulur (Luka 15:20–21 ).

Oğul Tanrı'ya ve babasına karşı günah işlediğini, oğul diye anılmaya layık olmadığını söyler. Baba ise kölelerine hemen en iyi kaftanı getirmelerini, parmağına yüzük takmalarını ve ayaklarına çarık giydirmelerini buyurur. Oğlun dönmeden önce hazırladığı işçi olarak kabul edilme talebi, bu konuşmada aktarılmaz. Anlatılan karşılık giydirilmek, ağırlanmak ve evin sevincine alınmaktır. Oğul, oğulluğa layık olmadığını söylerken baba onu oğlum diye anacaktır (Luka 15:21–24 ).

Besili dananın kesilmesiyle sevinç bütün evin yemeğine dönüşür. Baba bunun nedenini oğlunun ölümden yaşama dönmesi ve kaybolmuşken bulunmasıyla açıklar. Hikayenin başındaki mal kaybı gerçektir, fakat babanın şimdi anlattığı kazanç oğluna kavuşmasıdır. Kutlama, oğlun tükettiği serveti geri getirmesine bağlanmaz. Yeniden yaşama kavuşan ve bulunan kişi, şölenin gerekçesidir. İlk iki benzetmede komşuların çağrıldığı sevinç, burada geri gelen oğulla birlikte evin içinde duyulur (Luka 15:22–24 ).

Babanın merhametiyle oğlun itirafı aynı sahnede yer alır. Oğul günahını açıkça söyler; baba onu kaybolmuş ve ölmüş diye anlatır. Bu sözler, yaşanan uzaklığın hafif olmadığını gösterir. Yine de babanın cevabında ön plana çıkan, oğlunun geri gelmesiyle duyduğu sevinçtir. İsa'yı dinlemeye yaklaşan günahkarların neden kabul edildiği sorusu, bu karşılamanın içinde cevap bulmaktadır (Luka 15:1–2 ; Luka 15:21–24 ).

Şölenin dışında kalan oğula çağrı

Büyük oğul tarladan dönerken çalgı ve oyun seslerini işitir. Bir uşağa ne olduğunu sorunca kardeşinin sağ salim geldiğini ve babasının bu yüzden besili danayı kestiğini öğrenir. Fakat küçük oğlun dönüşü ağabeyinde sevinç uyandırmaz. Öfkelenir ve içeri girmek istemez. Evin içinde bulunan oğul kutlanırken, evin dışında duran oğlun tavrı anlatının son sorusunu açar (Luka 15:25–29 ).

Baba bu oğlunun da yanına çıkar ve ona yalvarır. Küçük oğula kavuşunca gösterdiği ilgi, büyük oğlun öfkesi karşısında sona ermez. Onun şölen dışında kalmasını kolayca kabullenmek yerine kendisi konuşmaya gider. Böylece babanın iki oğluna da yöneldiğini görürüz; biri geri gelirken karşılanır, diğeri içeri girmesi için çağrılır. Baba onu da kendi sevincine almak istemektedir (Luka 15:20 ; Luka 15:28–32 ).

Büyük oğul cevabına yıllarca köle gibi çalıştığını söyleyerek başlar. Hiçbir zaman buyruğa karşı gelmediğini öne sürer ve arkadaşlarıyla eğlenmesi için kendisine bir oğlak bile verilmediğinden yakınır. Sözü, yaptığı hizmet ile aldığı karşılık arasında kurduğu hesaba dayanır. Şöleni duyduğunda öncelikle kardeşinin dönüşünü değil, kendisine verilmediğini düşündüğü şeyi dile getirir. Uzun zamandır evde oluşu, babanın şimdi neye sevindiğini anlamasını sağlamamıştır. İtaat hakkındaki iddiası, o anda babasının içeri girme çağrısını reddetmesiyle yan yana durur (Luka 15:28–30 ).

Kardeşinden söz ederken onu babasının oğlu diye anar. Malı fahişelerle tükettiği suçlamasını da o dile getirir; anlatıcı daha önce sefahat içinde yaşamaktan söz etmişti. Ağabeyin cümlesinde kardeşin sağ salim gelmesiyle duyulan sevinç geri çekilir, tüketilen malın hesabı öne çıkar. Küçük oğlun dönüşü, kendisine karşı yapılmış bir haksızlık gibi sunulur. Hikayenin başında günahkarlarla yenilen yemeğe itiraz edenler, bu cümlenin içinde kendi yakınmalarına benzeyen bir ses duyabilirler (Luka 15:1–2 ; Luka 15:13 ; Luka 15:30 ).

Babanın cevabı oğlum hitabıyla başlar. Ardından sürekli yanında bulunduğunu ve elindeki her şeyin ona ait olduğunu söyler. Büyük oğlun kölelik dili karşısında baba oğulluğunu, yoksun bırakıldığı iddiası karşısında ise sahip olduğu yakınlığı ve payı hatırlatır. Baba, oğlunun kendi yanında oluşunu yaptığı işlerin ücretine indirgemeden anlamasını ister. Şölenin anlamını açıklarken onu da bu ilişkinin içinden çağırır (Luka 15:31–32 ).

Son söz, sevinip eğlenmenin gerekli olduğudur. Baba, büyük oğlun kardeşi olarak anmadığı kişiyi bu kardeşin diyerek ona hatırlatır. Gerekçe ilk şölen buyruğuyla aynıdır: ölmüşken yaşama dönmüş, kaybolmuşken bulunmuştur. Büyük oğlun hesabında yer almayan şey, babanın tekrar ettiği bu kavuşmadır. Anlatı onun içeri girip girmediğini bildirmeden sona erer. İsa'nın karşısındaki itirazcılar, babanın sevincine katılma çağrısını kendi cevaplarıyla karşılamak zorundadır (Luka 15:24 ; Luka 15:31–32 ).

Bu açık son, bölümün başında İsa'yı dinlemeye gelenlerle O’nu eleştirenleri yeniden önümüze getirir. Bir günahkarın tövbesi gökte sevinç uyandırırken, yeryüzünde o sevinci paylaşmayı reddetmek mümkündür. İsa'nın anlattığı baba, yalnız uzak ülkeden gelen oğluna kapı açmaz; dışarıda duran oğluna da seslenir. Bölümün çağrısı, hem Tanrı'ya dönmek hem O'nun kaybolanı kabul eden merhametine sevinmektir. İnsan kendi doğruluğunu anlatırken bu sevincin dışında kalabilir; İsa dinleyenlerini içeri çağırmaktadır (Luka 15:1–10 ; Luka 15:28–32 ).

02 — BİRLİKTE ÇALIŞIN

Bölümün başındaki yakınmanın konusu tam olarak nedir? Koyunu ve parayı bulanların komşularını çağırması, İsa'nın sofradaki davranışına itiraz edenleri hangi karşılığa yöneltiyor (Luka 15:1–10 )?
İki kısa benzetmede bulana kadar aramak ve bulduktan sonra sevinmek nasıl birbirine bağlanıyor? İsa bu hareketin insanlarla ilgili anlamını açıklarken neden tövbeden söz ediyor (Luka 15:3–10 )?
Küçük oğlun kendi kendine hazırladığı söz, gerçekten söylediği itiraf ve babanın buyruğu arasında hangi farklar var? Bu farklar, onun eve hangi konumda kabul edildiğini nasıl gösteriyor (Luka 15:17–24 )?
Büyük oğlun köle gibi çalışma ve karşılık alamama sözlerine baba nasıl cevap veriyor? Ağabeyin babasına bağlılık iddiasıyla o anda içeri girmeyi reddetmesi birlikte okunduğunda ne görülüyor (Luka 15:28–32 )?
Baba küçük oğlun dönüşünde söylediği gerekçeyi büyük oğula da tekrar ediyor. Son konuşmada kardeş sözcüğünün yeri nedir ve hikayenin tamamlanmayan sonu İsa'yı eleştirenlere hangi soruyu bırakıyor (Luka 15:24 ; Luka 15:30–32 )?

03 — HAYATA TAŞIYIN

Günahınızı adlandırarak Tanrı'ya dönün

Küçük oğul yalnız bulunduğu yerden hoşnutsuzluk duymadı; günahını kabul ederek babasına döndü. Kendi uzaklığınızı düşünürken, yalnız şartların düzelmesini beklemekle yetinip yetinmediğinizi değerlendirin. Tanrı'ya karşı günahınızı başka insanların veya koşulların arkasına saklamadan söyleyin. Oğlun kalkıp yola çıkması, itirafın hayatın yönüne uzandığını gösterir. Dönüşü yalnız içinizde kurduğunuz bir konuşma olarak bırakmayın (Luka 15:17–21 ).

Kabulü hak etmeyi beklemeyin

Oğul kendisini oğul diye anılmaya layık görmüyordu. Babası onu görünce koştu, sarıldı ve öptü. Tanrı’ya dönmek için önce kabulü hak etmeniz gerektiğini düşünüyorsanız, bu beklentinizi babanın karşılamasıyla sınayın. İtirafınızı ciddiye alın ve babanın karşılamasını da aynı dikkatle dinleyin. Hikayedeki sevinci mümkün kılan, geri gelen oğlun sunduğu başarı değildir; babanın ona kavuşmasıdır (Luka 15:20–24 ).

Bir kişinin tövbesine sevinin

İsa iki kısa benzetmenin sonunda tek bir kişinin tövbesini özellikle anar. Çok sayıda insanın bulunduğu bir yerde bir kişinin dönüşü kolayca küçük görülebilir. Oysa gökte duyulan sevincin ölçüsü, dışarıdan ne kadar büyük bir olay yaşandığına bağlı değildir. Birinin Mesih'e yönelmesini duyduğunuzda bunu Tanrı'nın önünde sevinçle karşılayın. Koyununu ve parasını bulanların çağrısı, sevincin paylaşılacak bir şey olduğunu hatırlatsın (Luka 15:3–10 ).

Tanrı’ya yakınlığı ücret hesabına çevirmeyin

Büyük oğul babasının yanında geçirdiği yılları köle gibi çalışmak diye anlattı. Beklediği karşılığı alamadığını düşününce kardeşinin dönüşüne sevinemedi. Tanrı'ya bağlılığınızı yalnız yaptığınız işler ile aldığınızı düşündüğünüz karşılığın hesabı üzerinden değerlendirdiğiniz yeri fark edin. Babanın cevabında hatırlattığı yakınlığı, kendi hizmetinizden beklediğiniz karşılıkla birlikte düşünün. Hizmetiniz, Tanrı'nın merhametinden pay alan başka birine itirazınızın gerekçesi haline gelmesin (Luka 15:28–32 ).

Dönen kişiyi yalnız geçmişiyle anmayın

Uşak, büyük oğula kardeşinin sağ salim geldiğini söyledi; ağabey ise babasının malını tüketen oğlundan söz etti. Aynı kişiyi anlatan bu iki cümlenin neleri öne çıkardığına dikkat edin. Birinin dönüşü karşısında yalnız eski günahlarını saymaya yöneldiğinizde, babanın neden sevindiğini de dinleyin. Gerçek günahı hafife almadan, tövbenin ve bulunmanın sevincine yer verin. Babanın büyük oğula kardeşini hatırlatması, sizin de dönen kişi için sevinmenize yön versin (Luka 15:27–32 ).

Kaynaklar

Kutsal Kitap: Luka 15 ana metindir. Luka 5:29–32 sofraya kabul ile tövbe çağrısının bağını; Hezekiel 34:11–16 Tanrı'nın kaybolan koyununu arama vaadini; Levililer 11:7–8 domuz ayrıntısının Yahudi bağlamını açıklar.

İlgili Araştırmalar ve Okumalar

Bir Kandilin Aydınlattığı Dünya — Kaybolan parayı arayan kadının kandilini, gündelik kullanımı ve benzetmedeki işiyle birlikte ele alır.
Çoban Değneği: Güven Veren Bir Araç — Çobanlık imgelerini, Tanrı'nın sürüsünü arama vaadini ve Mesih'in bakımını farklı pasajların bağlamlarında inceler.
Kutsal Kitap Dünyasında Evler ve Sofralar — İsa'nın günahkarlarla yemek yemesini ve birlikte yemenin anlatılardaki yerini tarihsel ev yaşamıyla birlikte araştırır.

Çalışmalarım