Luka 16 — Paranın Açığa Çıkardığı Yürek

GİRİŞ

İsa'nın anlattığı kahya, görevini kaybedince kendisine açılacak kapılar düşünür. Bölümün sonraki anlatısında ise bir evin kapısında yiyecek bekleyen Lazar vardır. Luka 16 , bu iki anlatıyı malın kullanımı ve Tanrı'nın sözünü dinleme sorusu etrafında birleştirir. Kahya elindeki fırsatın kapanacağını görür ve harekete geçer. Son anlatıdaki zengin adam ise günlük bolluğunu ölümle geride bırakır ve artık değiştiremeyeceği bir durumun içinden konuşur. İsa bu sahneler arasında öğrencilerine güvenilirliği, tek bir efendiye bağlılığı ve insanın yüreğini bilen Tanrı'nın hükmünü öğretir.

01 — METNİ ANLAYIN

Elde kalan fırsat ve kalıcı konutlar

İsa önce öğrencilerine, mallarını yöneten kahyası hakkında ihbar alan bir zengin adamı anlatır. İhbarın konusu, kahyanın efendisinin varlığını savurmasıdır. Efendi onu çağırır, yaptığı işin hesabını ister ve görevinin sona ereceğini bildirir. Böylece anlatının başında malın sahibiyle onu yöneten kişinin ayrı olduğu açıkça görülür. Kahyanın elindeki yetki, istediği sürece kullanabileceği ve kimseye açıklamayacağı bir güç değildir (Luka 16:1–2 ).

Kahya bundan sonra nasıl yaşayacağını kendi kendine düşünür. Ağır işte çalışmaya gücünün yetmeyeceğini, dilenmekten de utandığını söyler. Çözümü, görevden çıkarılınca başkalarının evlerinde kabul görebileceği bir ilişki kurmaktır. Biraz sonra borç senetleri üzerinde gerçekleştireceği değişiklik, yalnız o günkü hesapla ilgili değildir; kaybetmek üzere olduğu konumdan sonraki hayatına yöneliktir (Luka 16:3–4 ).

Efendisine borcu olanları birer birer çağırır ve borçlarının miktarını sorar. Zeytinyağı borcunu yüz ölçekten elliye, buğday borcunu yüz ölçekten seksene indirecek biçimde senetleri yeniden yazdırır. Borçlular, artık senetlerinde daha az miktar görmektedir; kahya bunun gelecekte kendisine açılacak kapılara dönüşmesini umar. İlk borçluya hemen oturup yazmasını söylemesi, kararını gecikmeden uygulamak istediğini de gösterir (Luka 16:5–7 ).

Efendi kahyayı akıllıca davrandığı için över; anlatıda kahyanın dürüst olmadığı da belirtilir. Bu iki ifade birlikte tutulduğunda övgünün konusu belli olur: Yaklaşan değişikliği görmüş ve elindeki zamanı sonrasını düşünerek kullanmıştır. İsa, bu çağın insanlarının kendilerine benzer kişilerle ilişkilerinde ışıkta yürüyenlerden daha akıllı davranabildiğini söyler. Öğrenciler böylece bildikleri gelecek ile bugünkü davranışları arasındaki bağı düşünmeye çağrılır. Hemen ardından gelen güvenilirlik öğretisi, bu dikkatli davranma çağrısının ahlaki yönünü açıklayacaktır (Luka 16:8–10 ).

Kahyanın aradığı kabul geçici evlerdedir; İsa'nın öğrencilerine gösterdiği ufuk ise kalıcı konutlardır. Dünyanın aldatıcı servetini dost edinmek için kullanmalarını söyler ve bu servetin sona ereceğini hatırlatır. Böylece para, elde tutulacak son güvence olmaktan çıkarak insanlarla kurulan ilişkinin hizmetine verilir. Malın tükeneceğini bilmek, onu bugünkü kapalı çevrenin içinde saklama hesabını sorgular. İsa'nın buyruğunda şimdi kullanılabilecek kaynak ile ilerideki kabul aynı cümlede bulunur (Luka 16:9 ).

Luka'nın daha önce anlattığı sofra öğretisi bu kullanımın yönünü somutlaştırır. İsa, kendisine yeniden davet veremeyecek kişileri çağıran ev sahibine, karşılığın doğruların dirilişinde verileceğini söylemişti. Kahyanın hesabında kendisine ev açabilecek kişiler vardır; İsa'nın sofra çağrısı ise bugün karşılık veremeyene de yer açar. Geleceği düşünmek, yalnız yararlı insanlarla çıkar bağı kurmakla sınırlı kalmaz. Yoksula açılan sofra, paranın insanın kendi çevresini güvenceye alma işinin ötesine nasıl geçebileceğini gösterir. Benzer biçimde malı paylaşma çağrısı, gökteki hazine ve yüreğin yönüyle ilişkilendirilmiştir (Luka 14:12–14 ; Luka 12:33–34 ).

İsa'nın sonraki sözleri, mal kullanımında güvenilirliği öne çıkarır. Küçük işteki sadakatle büyük işteki sadakat aynı kişide sınanır; dürüst olmama da küçük miktarla önemsiz hale gelmez. Elindeki kaynağı küçümseyen biri, asıl sorumluluğun daha sonra başlayacağını düşünebilir. Oysa İsa'nın karşılaştırması bugünkü davranışın gerçek ağırlığını gösterir. Geleceğe hazırlık, şimdiki emaneti dürüstçe kullanmaktan ayrı yürüyen bir hesap değildir (Luka 16:10–11 ).

Dünyanın aldatıcı servetiyle gerçek servet, ardından başkasının malıyla kişiye verilecek olan karşı karşıya konur. Kahyanın hikayesinde başından beri bir başkasına ait olanı yönetme sorumluluğu vardır. İsa'nın soruları bu sorumluluğu dinleyenlerin önüne getirir: Emanet edilen konusunda güvenilir olmayan kişiye daha değerli olan neden bırakılsın? Böylece malın miktarı kadar ona hangi yetkiyle ve nasıl davranıldığı da önem kazanır. İnsanın elindekini kullanması, kendisini hiçbir hesaba bağlı olmayan son sahip gibi görmesine izin vermez (Luka 16:11–12 ).

İki efendiye kulluk edilemeyeceği sözü bu öğretinin yönünü kesinleştirir. Hizmetkarın sevgisi ve bağlılığı iki karşıt buyruğa aynı anda verilemez. İsa bu karşıtlığı Tanrı ve para arasında kurar. Malı yönetmek hakkında başlayan konuşma, sonunda insanı neyin yönettiğini sorar. İnsan güvenini paraya bağladığında, kararlarını da bu bağlılığa göre verebilir. Öğrenci için güvenilirlik, yalnız iyi hesap tutmaktan daha derine iner; hesabını kimin önünde verdiğini bilmeyi gerektirir (Luka 16:13 ).

İnsanların onayı ve Tanrı'nın sözü

Ferisiler bu sözleri işitir ve İsa'yla alay eder. Luka, onların parayı sevdiğini açıkça belirterek tepkileriyle duydukları öğreti arasındaki bağı gösterir. İsa insan önünde kendilerini temize çıkardıklarını, Tanrı'nın ise yüreklerini bildiğini söyler. Kişinin kendisi hakkında kurduğu saygın anlatı ile Tanrı'nın bildiği gerçek aynı olmayabilir. Para sevgisi yalnız özel bir eğilim olarak kalmamış, İsa'nın sözünü dinleme biçimlerinde ortaya çıkmıştır (Luka 16:14–15 ).

İnsanların gururlandığı şeylerle Tanrı'nın değerlendirmesi arasındaki ayrılık keskindir. İsa, dışarıdan kazanılan itibarı yüreğin doğruluğunun kanıtı saymaz. Parayı seven dinleyiciler kendilerini insanların gözünde haklı gösterebilir, fakat bu onları Tanrı'nın bilgisinin dışına çıkarmaz. Bu söz, az sonra günlük bolluğu içinde görülecek zengin adama bakarken hangi ölçünün kullanılacağını da hazırlar. Görkemli hayatın görünen yüzü, onun Tanrı önündeki sonucunu tek başına anlatmayacaktır (Luka 16:15 ).

Yahya'nın zamanı, Yasa ve peygamberlerin devriyle Egemenliğin müjdelenmesi arasında bir dönüm noktası olarak anılır. İsa şimdi Tanrı'nın Egemenliği'nin duyurulduğunu ve insanların oraya zorla girmeye çalıştığını söyler. Ardından yerin ve göğün geçmesinin, Yasa'nın en küçük noktasının yok olmasından daha kolay olduğunu söyler. Böylece yeni duyurunun gelişi, Tanrı'nın önceki sözünü gözden çıkarma izni vermez. Bölümün sonundaki Musa ve peygamberleri dinleme çağrısı, bu devamlılığı yeniden gösterecektir (Luka 16:16–17 ).

İsa karısını boşayıp başkasıyla evlenenin ve boşanmış kadınla evlenenin zina ettiğini söyler. Burada kişinin kurduğu yeni düzenin kendiliğinden Tanrı'nın onayı anlamına gelmediği görülür. Boşanmış olma durumu, sözün anlattığı sadakatsizliği ortadan kaldırmış sayılmaz. Luka'nın kısa anlatımında bu örnek, Yasa'nın kalıcılığına ilişkin sözün hemen ardından gelir. Dinleyici kendisini insan önünde haklı göstermeye çalışırken Tanrı'nın bildiği yüreği ve bağlayıcı sözünü birlikte dikkate almak zorundadır (Luka 16:18 ).

Kapının önündeki insan ve duyulmuş söz

Son anlatının başında zengin adamın giysileri ve her gün sürdürdüğü bolluk görülür. Mor ve ince ketenle giyinir, sürekli eğlenir. Aynı evin kapısına bırakılan Lazar ise yaralar içindedir ve sofradan düşenlerle karnını doyurmaya can atar. Birinin gündelik fazlalığıyla ötekinin karşılanmayan ihtiyacı birbirinden uzak iki yerde değildir. Köpeklerin yaralarına yaklaşmasına kadar anlatılan güçsüzlüğü, Lazar'ın durumunu soyut bir yoksulluk örneği olmaktan çıkarır. İsa bu iki hayatı, evin içindeki bollukla kapıdaki açlığı yan yana getirerek gösterir (Luka 16:19–21 ).

İki adam da ölür, fakat bundan sonra bulundukları durum aynı değildir. Lazar melekler tarafından İbrahim'in yanına götürülür; zengin adam ise gömülür ve ölüler diyarında acı çeker. Yeryüzündeki bolluğu bu acıyı önleyememiştir. Daha önce kapıda bulunan Lazar şimdi uzaktan görülen tesellinin içindedir. İsa'nın servetin sona ereceği hakkındaki sözü, bu sahnede somut bir ağırlık kazanır (Luka 16:9 ; Luka 16:22–23 ).

Zengin adam İbrahim'e baba diye seslenerek merhamet ister. Lazar'ı adıyla anar ve suyla dilini serinletmesi için gönderilmesini talep eder. Böylece kapıda yatan kişi, anlatının bu aşamasında onun kendi ihtiyacı için çağırdığı kişi olur. İbrahim de ona oğlum diye cevap verir, fakat bu hitap aralarındaki ayrılığı kaldırmaz. Acısının azalması için istediği küçük yardım bile bu konuşmanın sonunda mümkün olmayacaktır (Luka 16:24–26 ).

İbrahim ona yaşamındaki iyilikleri ve Lazar'ın yaşadığı kötülükleri hatırlatır. Şimdi Lazar teselli edilmekte, kendisi ise azap çekmektedir. Başlangıçtaki iki hayatın karşıtlığı böylece yeniden söylenir, fakat bulundukları yer tersine dönmüştür. Ardından aralarına konmuş uçurumun hiçbir yönden aşılamayacağı açıklanır. Bu uçurum, iki adamın bulunduğu durumun artık değiştirilemeyeceğini gösterir. Daha önce kullanılabilecek kaynak ve görülebilecek ihtiyaç varken geçen hayat, şimdi hatırlatılan geçmiş olmuştur (Luka 16:25–26 ).

Zengin adam bu kez İbrahim'den Lazar'ı kendi babasının evine göndermesini ister. Orada beş kardeşi vardır; onların da aynı acı yerine gelmesini istememektedir. İlk talep kendi dilinin serinletilmesiyle, ikincisi henüz yaşayan kardeşlerinin uyarılmasıyla ilgilidir. İbrahim, kardeşlerin zaten Musa'nın ve peygamberlerin sözlerine sahip olduğunu hatırlatır ve bunları dinlemelerini ister. Böylece ölümden sonraki konuşma, yaşayanların önünde zaten bulunan Tanrı sözüne yönelir (Luka 16:27–29 ).

Musa'nın sözünü dinlemek, bu anlatıdaki yoksulun ihtiyacından ayrı bir dinsel bilgi edinmek değildir. Yasa'nın Tekrarı, yoksul kardeşe karşı katılaşmamayı ve gereksinimini karşılayacak biçimde elini açmayı buyurur. Yaklaşan borç bağışlama yılını yardım etmemek için gerekçe yapan hesap da orada sorgulanır. Bu nedenle zenginin kapısındaki insanın ihtiyacı, Tanrı'nın hiç konuşmadığı yeni bir durum değildir. İbrahim'in çağrısı kardeşleri bilinmeyen bir sır aramaya değil, ellerindeki bu tanıklığa kulak vermeye gönderir (Yasa’nın Tekrarı 15:7–11 ; Luka 16:29 ).

Zengin adam, ölülerden biri giderse kardeşlerinin tövbe edeceğini ileri sürer. İbrahim ise Musa'yı ve peygamberleri dinlemeyenlerin, biri dirilse bile ikna olmayacağını söyler. İbrahim'in cevabı, kardeşlerin Tanrı'nın sözü karşısındaki tutumunu belirleyici sayar. Adam kardeşleri için daha güçlü bir uyarı tasarlarken İbrahim onların zaten duyabilecekleri sözü tekrar önlerine koyar. İsa'nın para hakkında söyledikleriyle alay edenler de bu sonu işitmektedir. Dinleme, bölüm boyunca bilgi edinmekten daha fazla bir şeyi, sözün kendi hayatları hakkındaki hükmüne karşılık vermeyi gerektirir (Luka 16:14–15 ; Luka 16:30–31 ).

Kahyanın anlatısı elde kalan zamanı geleceğe göre kullanmakla açılmıştı. Zengin adamın anlatısı ise artık kullanılamayan bir fırsatın ardından yaşayanlara yönelen çağrıyla sona erer. Aradaki güvenilirlik, tek efendi ve değişmeyen söz öğretisi bu iki sahnenin nasıl dinleneceğini belirler. Öğrencinin önünde bugün emanet edilmiş mal, karşısında gerçek bir ihtiyaç ve kulağında duyurulmuş Tanrı sözü vardır. Para hakkında verilecek cevap, bunların birbirinden ayrılmadığı bir hayatta görünür olacaktır (Luka 16:1–13 ; Luka 16:19–31 ).

02 — BİRLİKTE ÇALIŞIN

Kahyanın istediği kabul ile İsa'nın öğrencilerine gösterdiği kabul arasında hangi fark var? Sekizinci ayetteki övgüyü sonraki güvenilirlik sözleriyle birlikte okumak, benzetmeden çıkarılacak sonucu nasıl belirliyor (Luka 16:3–13 )?
Küçük ile büyük, aldatıcı servet ile gerçek servet ve başkasının malıyla kişiye verilecek olan neden peş peşe karşılaştırılıyor? Bu karşılaştırmalar, sorumluluğu daha fazla imkan sahibi olacağımız zamana ertelemeyi nasıl sorguluyor (Luka 16:10–12 )?
Ferisilerin para sevgisi ile İsa'yla alay etmeleri arasında anlatı hangi bağı kuruyor? Tanrı'nın yüreği bilmesi ve sözünün kalıcılığı, kişinin kendisini insanların önünde temize çıkarmasına nasıl cevap veriyor (Luka 16:14–18 )?
Zengin adamın kapısı önünde görülen ihtiyaç ile ölümden sonra istediği yardım arasında nasıl bir karşıtlık var? İbrahim'in hatırlatma ve uçurum sözleri, yaşayan dinleyiciyi bugünkü imkanlarına nasıl döndürüyor (Luka 16:19–26 )?
Zengin adam kardeşleri için neden başka bir haberci istiyor, İbrahim neden Musa ve peygamberleri tekrar anıyor? Yoksula ilişkin açık buyruk, bu konuşmanın yalnız olağanüstü olayların gücü hakkında olmadığını nasıl gösteriyor (Luka 16:27–31 ; Yasa’nın Tekrarı 15:7–11 )?

03 — HAYATA TAŞIYIN

Elinizdeki emaneti küçük görmeyin

İsa güvenilirliği yalnız büyük sorumlulukların sınavı olarak anlatmaz. Elinizdeki miktar az olduğunda da onu nasıl kullandığınız önemlidir. Daha fazlasına sahip olunca dürüst davranacağınız düşüncesini bugünkü emanetinizin önüne koymayın. Size bırakılan bir kaynağı hangi amaçla aldığınızı ve gerçekten nasıl kullandığınızı karşılaştırın. Küçük işte güvenilirlik, geleceğe hazırlığın bugün yapılabilecek parçasıdır (Luka 16:10–12 ).

Geçici malı paylaşılacak iyiliğe dönüştürün

İsa, sona erecek servetle dost edinmeyi öğütler. Yalnız size yeniden kapı açabilecek kişileri düşünerek vermenin sınırını, karşılık veremeyenleri sofraya çağıran sözüyle birlikte görün. Elinizdeki imkanın bir başkasının ihtiyacına nasıl ulaşabileceğini ciddiye alın. Kaynaklarınızın bütün değerini kendiniz için ne kadar saklayabildiğinizle ölçmeyin. Geleceği Tanrı'nın önünde düşünmek, bugünkü paylaşımın yönünü değiştirir (Luka 16:9 ; Luka 14:12–14 ).

Kime kulluk ettiğinizi kararlarınızda görün

Tanrı ile para arasındaki seçim, yalnız insanın kendisi hakkında söylediği sözde kalmaz. Bir kararınızda para kazanmak veya elinizdekini korumak Tanrı'nın buyruğunun önüne geçiyorsa, orada hangi efendiye uyduğunuzu düşünün. İsa iki efendiyi birlikte memnun edecek bir kulluk biçimi tarif etmez. Para kazanmak uğruna hangi buyruğu göz ardı etmeye yöneldiğinizi dürüstçe değerlendirin. Tanrı'ya ait olduğunuzu söylerken günlük kararınızı yöneten buyruğu da O'nun önüne getirin (Luka 16:13–15 ).

Kendinizi haklı göstermenin ötesinde dinleyin

Ferisiler duydukları sözü alaya alırken İsa onların yüreklerini bilen Tanrı'yı hatırlattı. Sizi rahatsız eden bir buyrukla karşılaştığınızda, hemen kendi davranışınızı savunmaya yönelip yönelmediğinize bakın. Başkalarının sizi haklı bulması, Tanrı'nın önünde vereceğiniz cevabın yerini tutmaz. Kendi açıklamanızı tekrar etmeden önce sözün gerçekte ne söylediğini dinleyin. İnsanların onayıyla yetinmek yerine, Tanrı'nın bildiği yüreğiniz konusunda O'na açık olun (Luka 16:14–18 ).

Yakındaki ihtiyacı bolluğun dışında bırakmayın

Lazar'ın açlığı, zengin adamın sofrasından çok uzakta yaşanmıyordu. Kendi imkanlarınızı düşünürken yakınınızda sürekli gördüğünüz ihtiyacın artık görünmez hale gelip gelmediğini fark edin. Yasa'nın yoksula el açma buyruğunu yalnız doğru bir fikir olarak kabul etmekle yetinmeyin. Verebileceğiniz yiyecek veya yardım gerçekten o ihtiyaca ulaşsın. Sofranızın bolluğunu değerlendirirken kapınızdaki açlığı da hesaba katın (Luka 16:19–21 ; Yasa’nın Tekrarı 15:7–11 ).

Duyduğunuz söze cevap vermeyi ertelemeyin

Zengin adam kardeşlerinin tövbesini başka bir habercinin gelişine bağladı. İbrahim ise onların önünde zaten bulunan sözü hatırlattı. Açıkça duyduğunuz Tanrı buyruğuna karşılık vermeyi yeni ve daha çarpıcı bir işarete bağlayıp bağlamadığınızı düşünün. Bildiğiniz sözü ciddiye almak, tövbeyi hep ilerideki bir olaya bırakmaktan bugün vazgeçmeyi gerektirir. Yaşayan kişiye yapılan çağrıyı, yalnız ölmüş adamın hikayesi hakkında bir düşünce olarak bırakmayın (Luka 16:27–31 ).

Kaynaklar

Kutsal Kitap: Luka 16 ana metindir. Luka 14:12–14 karşılık veremeyene açılan sofrayı; Luka 12:33–34 malı paylaşmakla kalıcı hazineyi; Yasa’nın Tekrarı 15:7–11 yoksulun ihtiyacına açık elle karşılık vermeyi açıklar.

İlgili Araştırmalar ve Okumalar

Borç Ödenemediğinde Ne Olurdu? Rehin, Alacaklı ve Aile — Yasa'nın yoksulu koruyan buyruklarını ve borcun ailelerin geçimi üzerindeki etkisini farklı Eski Antlaşma sahneleriyle inceler.
Kutsal Kitap Dünyasında Evler ve Sofralar — Ev ve yemek düzeninin anlatılardaki yerini, İsa'nın sofra çağrılarını da ele alarak açıklar.

Çalışmalarım