Luka 19 — Bugün Bu Eve Kurtuluş Geldi

GİRİŞ

Bir adamın evinde sevinçle karşılanan İsa, Yeruşalim'e yaklaşınca kent için ağlayacaktır. Luka 19 bu iki karşılaşmanın arasına, kral atanıp geri dönen bir adamın hesap sormasını yerleştirir. Zakkay'ın evine gelen kurtuluş, dinleyenlerin hemen ortaya çıkmasını beklediği Egemenlik ve kentin tanımadığı yardım zamanı birbirinden ayrı sorular olarak kalmaz. Hepsinde İsa'nın gelişi ve insanların O'na verdiği karşılık önemlidir. Malını yoksullarla paylaşan adam, emaneti mendilde saklayan köle, Kral'ı öven öğrenciler ve İsa'yı yok etmek isteyen önderler aynı biçimde davranmaz. Bölüm, Mesih'i beklediğini veya tanıdığını söyleyen kişiyi, kendisine gerçekten nasıl karşılık verdiğine bakmaya çağırır.

01 — METNİ ANLAYIN

Bir eve gelen kurtuluş

Zakkay hakkında önce iki şey öğreniriz: Vergi görevlilerinin başıdır ve zengindir. İsa'nın kim olduğunu görmek ister, fakat kısa boyu ve kalabalık onu engeller. Bunun üzerine önden koşar ve yolun üzerindeki yabanıl incir ağacına çıkar. Luka'nın verdiği bu ayrıntılar, görme isteğinin adamı harekete geçirdiğini gösterir (Luka 19:1–4 ).

İsa oraya geldiğinde yukarı bakar, Zakkay'a adıyla seslenir ve hemen aşağı inmesini ister. Adamın amacı yoldan geçeni görmekken, İsa o gün onun evinde kalacağını bildirir. Konaklamayı bir gereklilik olarak söylemesi, bu karşılaşmanın yönünü kendisinin belirlediğini gösterir. Zakkay'ın ağacın üstünden yapacağı gözlem, evinde gerçekleşecek bir kabule dönüşür. O da hızla aşağı inerek İsa'yı sevinçle karşılar (Luka 19:5–6 ).

Bu karşılaşmayı görenlerin hepsi, İsa'nın günahkar birine konuk oluşuna söylenir. İtiraz yalnız Zakkay hakkında kötü bir düşünce taşımaktan ibaret kalmaz; İsa'nın seçtiği konukluk doğrudan eleştirilir. Luka'nın daha önce anlattığı kayıp koyun benzetmesi de vergi görevlileriyle günahkarların kabul edilmesine yönelik şikayetin ardından gelmişti. Orada İsa, kaybolanı arayan kişinin bulduğunda duyduğu sevinci anlatmıştı. Şimdi aynı kabul, adı ve evi bilinen bir adamın hayatında gerçekleşir (Luka 19:5–7 ; Luka 15:1–7 ).

Zakkay, malını nasıl kullanacağını iki farklı karşılıkla açıklar. Malının yarısını yoksullara verdiğini ve birinden haksızlıkla bir şey aldıysa dört katını geri vereceğini söyler. İlk söz ihtiyacı olanlara yönelirken, ikincisi kendi davranışının zarar verdiği kişiye döner. Bu ikisini aynı şey saymak, ifadenin somutluğunu azaltır. Zakkay hem elindeki malı paylaşmayı hem haksız alınanın karşılığını ödemeyi, İsa'nın önünde verdiği cevabın içine alır (Luka 19:8 ).

Dört kat ödeme, Kutsal Yasa'daki karşılık verme hükümlerini hatırlatır. Mısır'dan Çıkış'ta çalınıp kesilen veya satılan koyun için dört, öküz için beş kat ödeme istenir; hayvan sağ ele geçirilirse iki kat söz konusudur. Bu farklılıklar, Zakkay'ın söylediği miktarın her yanlış için konmuş tek bir hesap olmadığını gösterir. Onun ifadesinde önemli olan, haksız aldığı şeyin yalnız aslıyla yetinmeyecek kadar ciddi bir geri verme sözü taşımasıdır. Luka belirli bir mağdurun adını veya kaybın tutarını açıklamaz; adamın üstlendiği karşılığı bildirir (Luka 19:8 ; Mısır'dan Çıkış 22:1–4 ).

İsa bu evin o gün kurtuluşa kavuştuğunu söylerken Zakkay'ın da İbrahim'in oğlu olduğunu belirtir. Kalabalığın günahkar diye andığı kişi, İsa'nın sözünde bu aile bağıyla anılır. Söylenme, onun İsa tarafından kabul edilmesini geçersiz kılmaz. Kurtuluşun ilanı da malın kullanımına ilişkin açık cevabını önemsiz hale getirmez (Luka 19:5–9 ).

Karşılaşmanın son cümlesinde İsa, geliş amacını kaybolanı arayıp kurtarmak olarak açıklar. Zakkay'ın onu görmek istemesiyle başlayan sahne, sonunda İnsanoğlu'nun arayışıyla anlam kazanır. Bu yüzden anlatının ağırlığı yalnız ağaca çıkacak kadar istekli bir insanın çabasında değildir. Kurtuluş için gelen Mesih, o insanı adıyla çağırmış ve evine girmiştir (Luka 19:3–10 ).

Verilen parayla ne yapıldı?

Luka, benzetmenin neden anlatıldığını açıkça bildirir. İsa Yeruşalim'e yaklaşmaktadır ve dinleyenler Tanrı'nın Egemenliği'nin hemen ortaya çıkacağını sanmaktadır. İsa'nın anlatacağı yolculuk ve dönüş, onların zamanı nasıl düşündüğünü sorgular. Kral'ın gelişini beklerken arada kalan sürede nasıl yaşayacakları da konuşmanın içine girer (Luka 19:9–12 ).

Soylu adam kral atanmak üzere uzak ülkeye gitmeden önce on kölesini çağırır. Her birine bir mina verir ve kendisi dönene kadar bu paraları işletmelerini ister. Başlangıçta verilen miktarlar eşittir. Emanetle birlikte, yokluğunda yapılacak iş de belirlenmiştir. Bekleme süresi böylece boş bırakılmış bir aralık değil, verilen buyruğun yerine getirileceği zamandır (Luka 19:12–13 ).

Öte yandan ülkenin halkı adamdan nefret eder ve ardından temsilciler yollar. Onun üzerlerine kral olmasını istemediklerini bildirirler. Kölelere verilen iş ile halkın reddi, adam uzaktayken aynı anlatının içinde sürer. Halkın karşı çıkışı onun kral atanarak dönmesini engellemez. Döndüğünde de kendisine ait parayla ne yapıldığını öğrenmek üzere kölelerini çağırır (Luka 19:14–15 ).

İlk köle, efendisinin bir minasının on mina daha kazandığını söyler. Efendi onun en küçük işte güvenilir oluşunu över ve on kent üzerinde yetki verir. İkinci köle beş mina kazanmış olarak gelir ve beş kent üzerinde yetkili kılınır. Parayla yapılan işin ardından kentler üzerinde sorumluluk verilmesi, karşılığın ne kadar büyüdüğünü gösterir. Birbirinden farklı sonuçların ikisi de efendinin önünde karşılık bulur (Luka 19:16–19 ).

Başka bir köle ise minayı mendilde saklamıştır. Parasını geri getirirken efendisinden korktuğunu söyler ve onu koymadığını alan, ekmediğini biçen sert bir adam diye tanımlar. Bu sözler, kölenin neden işletmediğine ilişkin savunmasıdır. Efendi de tam bu savunmayı ele alarak onu kendi ağzından çıkan sözle yargılayacağını bildirir. Kendisini böyle tanıyorsa neden parayı faize vermediğini sorması, kölenin gerekçesiyle davranışı arasındaki tutarsızlığı açığa çıkarır (Luka 19:20–23 ).

Bu köle, kendisine verilen parayı geri sunabilmektedir. Fakat efendinin buyruğu yalnız aynı parayı elinde tutması değildi; onu işletmesi istenmişti. Kendi davranışını korkuyla açıklaması, yerine getirmediği buyruğu değiştirmez. İsa'nın dinleyicileri için bekleyişin sorusu burada keskinleşir: Dönüşü beklenen kişiden söz etmekle, onun verdiği işi yapmak aynı şey değildir (Luka 19:13 ; Luka 19:20–23 ).

Efendi minanın bu köleden alınıp on minası olana verilmesini buyurur. Çevredekiler onun zaten on minası bulunduğunu söyleyerek karara dikkat çeker. Verilecek cevap, elinde olanın daha fazlasını alacağı, olmayanın kendisindekini de yitireceğidir. Mendildeki para bu sözü somutlaştırır: Emanet fiilen elinde bulunmasına rağmen onu işletmeyen köle, sonunda o parayı da tutamaz. İlk kölenin güvenilirliğiyle sonuncunun karşılığı arasındaki ayrım, verilecek sorumluluğu da etkiler (Luka 19:24–26 ).

Benzetme yalnız kölelerin hesabıyla kapanmaz. Kral, kendisini istemeyen düşmanlarının getirilip önünde öldürülmesini buyurur. Başta gönderilen ret haberi, sonunda bu ağır hükümle karşılaşır. Kral'ın yetkisini istememek, onun dönüşünü veya hesap sormasını ortadan kaldırmamıştır. İsa'nın hemen ortaya çıkacak Egemenlik beklentisine verdiği cevapta, görevle geçirilmesi gereken süre ve kralı reddetmenin yargısı birlikte yer alır (Luka 19:11–15 ; Luka 19:27 ).

Kentin önündeki Kral

İsa benzetmeyi anlattıktan sonra önden yürüyerek Yeruşalim'e ilerler. Beytfaci ile Beytanya yakınında iki öğrencisini gönderir; bağlı duran, üzerine kimsenin binmediği sıpayı getirmelerini ister. Sahipleri sorduklarında verecekleri cevabı da önceden söyler. Öğrenciler gidince anlattığı gibi bulur ve soruyla karşılaşınca O'nun verdiği cevabı iletirler. Kente yaklaşan İsa'nın sözü, öğrencilerinin o yolculukta yapacağı işi somut biçimde yönlendirmektedir (Luka 19:28–34 ).

Sıpanın üzerine öğrenciler giysilerini koyar ve İsa'yı bindirir. Yol boyunca da giysiler yere serilir. Zekeriya'nın Yeruşalim'e bir sıpa üzerinde gelen alçakgönüllü kralı duyurması, bu gelişi Kutsal Yazılar'ın krallık vaadiyle birlikte okumamızı sağlar. Peygamberin devamındaki sözlerde savaş araçlarının kaldırılması ve uluslara barış duyurulması vardır. Luka'nın biraz sonra aktaracağı kral ve esenlik övgüsü, bu peygamberlik bağlamıyla anlamlı biçimde birleşir (Luka 19:35–38 ; Zekeriya 9:9–10 ).

Zeytin Dağı'ndan inilen yolda öğrencilerden oluşan kalabalık, gördüğü mucizeler nedeniyle Tanrı'yı yüksek sesle över. İsa'yı Rab'bin adıyla gelen Kral diye anar, gökte esenlik ve yücelik ilan eder. Mezmur'da Rab'bin adıyla gelenin kutsanması da kurtuluş isteğinin ve şükrün içinde duyulur. Buradaki övgü, öğrencilerin gördükleri işlerle kente gelen kişinin kimliğini bir araya getirir. Onlar için yolculuk artık sessizce şehre yaklaşmaktan ibaret değildir; Kral'ın gelişi sesli bir tanıklıkla karşılanmaktadır (Luka 19:37–38 ; Mezmurlar 118:25–29 ).

Bazı Ferisiler, İsa'dan öğrencilerini susturmasını ister. İsa ise onların susması halinde taşların bağıracağını söyleyerek karşılık verir. Cevabı, dinleyenlerin önünde yükselen bu övgüyü geri çekmez. Taşların bile ses vermesi görüntüsü, Kral'ın gelişine ilişkin tanıklığın ağırlığını duyurur (Luka 19:39–40 ).

Ardından İsa kenti görür ve ağlar. Öğrencilerin esenlik diye seslendiği yerde, Yeruşalim'in esenliğe götüren yolu tanımamış oluşu dile gelir. İsa o gün kentin de bunu bilmesini diler, fakat şimdi gözlerinden gizlendiğini söyler. Sevinçli gelişin hemen ardından bu sözleri duymak, görünür karşılamanın bütün kentin durumunu açıklamadığını gösterir. Kral'ın önünde hem övgü hem tanınmamış bir yardım zamanı vardır (Luka 19:37–42 ).

İsa yaklaşan yıkımı somut kuşatma görüntüleriyle anlatır. Düşmanlar setler kuracak, kenti çevirecek ve her yandan sıkıştıracaktır. Kentin kendisiyle bağrındaki çocuklar yere çalınacak, taş üstünde taş bırakılmayacaktır. Bu sözlerin gerekçesi, Tanrı'nın yardım için geldiği zamanın fark edilmemesidir. Gözyaşı yargıyı hafifletmez; yargı haberi de o kente bakarak ağlayan Mesih'ten ayrı duyulamaz (Luka 19:41–44 ).

Tapınağın avlusuna giren İsa satıcıları dışarı kovmaya başlar. Ardından yazılmış olan dua evi sözünü hatırlatır ve onların burayı haydut inine çevirdiğini söyler. Yeşaya'da dua evi, Tanrı'ya bağlananların kabul edildiği ibadet yeri olarak anlatılır. Yeremya'da ise insanlar kötülüklerini sürdürürken tapınağa gelip kendilerini güvende saymakta, Tanrı onların yaptığına dikkat çekmektedir. İsa'nın birlikte kullandığı bu sözler, tapınakta bulunmakla o yerin Rab'bine gerçekten karşılık vermek arasındaki sorunu açar (Luka 19:45–46 ; Yeşaya 56:6–8 ; Yeremya 7:1–15 ).

Bölüm, İsa'nın tapınakta her gün öğretmesiyle son bulur. Başkahinler, din bilginleri ve ileri gelenler onu yok etmek ister; bütün halk ise can kulağıyla dinler. Önderlerin nasıl davranacağını bilememesi, bu dinleyişin anlatıdaki önemini gösterir. Kent hakkındaki ağır uyarının ardından, halk onun öğretişini duymaya devam etmektedir (Luka 19:47–48 ).

02 — BİRLİKTE ÇALIŞIN

Zakkay'ın görme isteğiyle İsa'nın ona seslenmesini, kalabalığın itirazıyla adamın sevinçli kabulünü karşılaştırın. İsa'nın en sondaki geliş amacı, olayın başındaki arayışı nasıl yeniden anlamlandırıyor (Luka 19:1–10 )?
Zakkay'ın yoksullara verdiği söz ile haksız aldığı şey için üstlendiği karşılık neden ayrı ayrı belirtiliyor? İsa'nın bu evdeki kurtuluşu ilan etmesi ve İbrahim'in oğlu demesi, kalabalığın değerlendirmesi karşısında ne söylüyor (Luka 19:7–10 )?
Egemenliğin hemen ortaya çıkacağı beklentisine yolculuk ve dönüş benzetmesi nasıl cevap veriyor? İlk iki kölenin hesabıyla mendildeki parayı karşılaştırdığınızda, son kölenin savunması ve efendinin sorusu neyi açığa çıkarıyor (Luka 19:11–26 )?
Öğrencilerin Kral ve esenlik övgüsü, Ferisilerin susturma isteği ve İsa'nın kente ağlayışı nasıl yan yana geliyor? Yardım zamanının tanınmaması, görkemli karşılamanın yanında hangi ciddi soruyu açık bırakıyor (Luka 19:28–44 )?
Dua evi ve haydut ini sözlerini ilgili peygamberlik bağlamlarıyla okuyun. İsa'nın tapınakta öğretmesi, halkın dinleyişi ve önderlerin isteği, kutsal bir yerde bulunmakla Tanrı'nın sözüne karşılık vermenin farkını nasıl gösteriyor (Luka 19:45–48 ; Yeşaya 56:6–8 ; Yeremya 7:1–15 )?

03 — HAYATA TAŞIYIN

Mesih'in kabul ettiği kişiye söylenmeyin

İsa'nın Zakkay'a konuk olduğunu görenler, onun bu kabulüne itiraz etti. Siz de geçmişi nedeniyle hakkında olumsuz düşündüğünüz birinin Rab'be yönelişini gördüğünüzde verdiğiniz karşılığa bakın. Onun günahını bilmek, Mesih'in kaybolanı aramak için geldiğini unutmanıza yol açmasın. İsa'nın kabulünü sizin eski hükmünüze uydurmaya çalışmayın. Karşınızdakine bakarken bu bölümde geliş amacını açıklayan Rab'bin sözünü de dinleyin (Luka 19:5–10 ).

Paylaşmayı ve geri vermeyi ayırın

Zakkay, malını yoksullara açarken haksız aldığı şeyi de ayrıca anmıştı. Siz de başkasına iyilik yapmayı, zarar verdiğiniz kişiye karşı sorumluluğunuzun yerine koymayın. Elinizde haksız olarak tuttuğunuz bir şeyi bildiğinizde onu açıkça adlandırın ve geri vermeyi ertelemeyin. Yoksula vereceğiniz armağan ile hakkını aldığınız kişiye döndürmeniz gereken şey aynı hesap değildir. Mesih'e yönelişiniz, malınızın kimlerle ve nasıl bir ilişki kurduğunu düşünmenizde somutlaşsın (Luka 19:8–10 ).

Beklerken verilen işi yapın

Kölelerin efendisi uzaktaydı, fakat onlara yapacakları işi önceden söylemişti. Siz de Rab'bin geleceğine ilişkin beklentinizi bugün duyduğunuz buyruğu erteleme gerekçesine çevirmeyin. Size verilen imkanla yerine getirebileceğiniz, fakat sürekli sonraya bıraktığınız bir sorumluluğu düşünün. O sorumluluğa bugün nasıl karşılık vereceğinizi belirleyin. Beklemek, emanetin üzerinde hiçbir söz söylenmemiş gibi davranmak değildir (Luka 19:11–17 ).

Korkunuzu buyruğun önüne koymayın

Mendildeki minayı getiren köle korktuğunu söyledi; efendisi ise bu gerekçeyle yaptığının birbirine uymadığını gösterdi. Siz de yapmanız gereken açık bir işi korkuyla ertelediğinizde, korkunuzun size hangi kararı verdirdiğine bakın. Korktuğunuzu söylerken, neden hiçbir karşılık vermediğinizi de dürüstçe sorgulayın. Elinizdekini hiç kullanmamış olmak, onu doğru biçimde kullanma çağrısını yerine getirmiş olmak sayılmaz. İtaat etmeyi düşündüğünüz yerde sürekli mazeretinizi anlatmakla yetinmeyin (Luka 19:20–26 ).

Esenlik çağrısını bugün ciddiye alın

İsa, Yeruşalim'in kendisine yardım için gelinen zamanı tanımamasına ağladı. Siz de Mesih'in sözünü duyduğunuz halde ona vereceğiniz karşılığı sürekli geleceğe bırakıp bırakmadığınızı düşünün. O'nun uyarısını yalnız başkasının kaçırdığı fırsatın açıklaması olarak okumayın. Rab'bin önünde değişmesi gereken tutumunuzu kabul ederek sözünü bugün dinleyin. Bölümdeki gözyaşı, bu karşılığı ertelemenin hafif bir mesele olmadığını gösterir (Luka 19:41–44 ).

İbadet yerinde duyduğunuz söze karşılık verin

Tapınakta bulunmak, İsa'yı can kulağıyla dinlemekle aynı şey değildi. Siz de ibadete katıldığınızda orada bulunmuş olmayı dinlemenin bütün karşılığı saymayın. Tanrı'nın sözünden hangi davranışınızı değiştirmeniz gerektiğini duyduysanız onu ibadet alışkanlıklarınızla örtmeye çalışmayın. Yeremya'nın hatırlattığı adil davranma ve kötülüğü bırakma çağrısını kendi hayatınız için de duyun. Dua ederken yöneldiğiniz Rab'bin sözünü, toplantıdan çıktıktan sonraki davranışınızda ciddiye alın (Luka 19:45–48 ; Yeremya 7:3–11 ).

Kaynaklar

Kutsal Kitap: Luka 19 ana metindir. Luka 15:1–7 kaybolanın aranması ve kabulüne yönelik itirazı; Mısır'dan Çıkış 22:1–4 farklı geri ödeme hükümlerini; Zekeriya 9:9–10 ve Mezmurlar 118:25–29 kralın gelişi ve övgü bağlamını açıklar. Yeşaya 56:6–8 ile Yeremya 7:1–15 tapınakta hatırlatılan sözlerin bağlamıdır.

İlgili Araştırmalar ve Okumalar

Vergi, Gümrük ve Vergi Toplayıcılar — Müjdelerin Ekonomik Arka Planı — Vergi görevlilerinin konumunu, Zakkay'ın karşılığını ve farklı tahsil düzenlerini ele alır.
İbrahim'le Antlaşma — Toprak, Soy ve Bereket Vaadi — İbrahim'in soyuna ilişkin vaadi, iman ve antlaşma bağını araştırır.
Yeruşalim — Bir Kentten Fazlası — Kentin tarihini, İsa'nın gelişini, tapınaktaki sözünü ve ağlayışını birlikte inceler.
M.S. 70 — Yeruşalim'in Düşüşü ve İkinci Tapınağın Yıkılışı — Kentin kuşatılmasını ve tapınağın yıkılmasını tarihsel kaynaklarla, İsa'nın uyarısı ve gözyaşıyla birlikte ele alır.

Çalışmalarım