MATTA 3 — Çölde Ses, Suda Oğul

GİRİŞ

İnsanın değişmesi gerektiğini bildiği halde ertelediği şeyler vardır. Birinden özür dileyecektir, sakladığı gerçeği söyleyecektir, her defasında haklı çıkardığı davranıştan vazgeçecektir; ama bugün değil. Matta 3'te Yahya'nın sesi bu ertelemeye yer bırakmaz. Yahudiye Çölü'nde duyurduğu çağrı, Tanrı'nın egemenliğinin yaklaşmasıyla ilgilidir. Yeruşalim'den ve çevre yörelerden ona gelenler, kendi hayatlarını da bu çağrının önüne getirirler (Matta 3:1–6 ).

Şeria'ya gelen kalabalığın arasında durduğumuzu düşünelim. Bir başkasının düzelmesi gerektiğini anlatmak kolaydır; burada insanın kendi günahını itiraf etmesi isteniyor. Ailesinin imanından, bildiği ayetlerden ya da geçmişte yaptıklarından söz ederek bu çağrıyı geçiştiremez. Yahya'nın sert sözleri, tövbeyi uzaktan izlememize izin vermiyor. Ardından duyurduğu daha güçlü Kişi ise değişme ihtiyacımızın yanında umudu da büyütüyor: Gelecek Olan, Kutsal Ruh'la vaftiz edecektir (Matta 3:7–12 ).

Tam bu sırada İsa vaftiz olmak için Yahya'ya gelir. İnsanları O'na hazırlayan Yahya, bu isteğe engel olmaya çalışır; vaftiz edilmeye kendisinin ihtiyacı olduğunu söyler. Gelenin büyüklüğünü duymuştuk, şimdi O'nun kendisini nasıl sunduğunu görüyoruz. Günahsız Oğul, günahlarını itiraf edenlerin geldiği yerdedir. Yahya'nın şaşkınlığına kulak vererek bu karşılaşmayı izleyelim; İsa'nın cevabı, gücünü nasıl bir itaat içinde kullanacağını açacaktır (Matta 3:13–17 ; İbraniler 4:14–16 ).

01 — METNİ ANLAYIN

Rab'bin gelişine hazırlanan halk — Matta 3:1–6

Yahya tövbe çağrısını Göklerin Egemenliği'nin yaklaşmasına bağlar. Tanrı halkına yönelmiştir; tövbe, O'nun gelişine verilen cevaptır. Tövbe, yaptıklarından üzüntü duymayı da içerebilir; fakat Yahya'nın daha sonra istediği meyve, yönünü Tanrı'ya çeviren bir yaşamı gerektirir. Günahı itiraf etmekle ondan dönmek aynı çağrının birbirine bağlı yönleridir (Matta 3:1–6 ; Matta 3:8 ).

Göklerin Egemenliği, Tanrı'nın kral olarak hüküm sürmesini anlatır. Matta'nın ilerleyen bölümlerinde Göklerin Egemenliği ve Tanrı Egemenliği ifadeleri aynı konuşmada yan yana kullanılır (Matta 19:23–26 ). Dolayısıyla burada yalnız ölümden sonra gidilecek bir yer anlatılmaz; Tanrı'nın kral olarak müdahalesi duyurulur. Bu egemenliğin yaklaşması, Yahya'yı dinleyenlerin şimdiki hayatına yöneltilmiş bir çağrıdır (Matta 3:1–2 ).

Matta, Yahya'nın görevini Yeşaya'nın Rab için yol hazırlayan sesine bağlar. Yeşaya'da bu söz, cezalandırılmış Yeruşalim'e teselli duyurulan bir bölümün içindedir; Tanrı halkını yeniden gözetmeye gelmektedir. Yolun düzlenmesi, halkın kendi gücüyle Tanrı'ya erişmesini değil, gelen Rab'bin karşılanmasını tasvir eder. Aynı bölüm Rab'bin gücünü ve kuzuları kollarında taşıyan çobanın bakımını birlikte anlatır (Yeşaya 40:1–11 ). Matta, bu sözü Yahya'yı açıklayan peygamberlik olarak aktarır; böylece İsa'nın gelişini Rab'bin halkına yönelişi içinde okumamızı sağlar (Matta 3:3 ).

Yahya'nın deve tüyünden giysisi ve deri kuşağı da bu peygamberlik bağlamına aittir. İkinci Krallar'da İlyas, giysisi ve belindeki deri kuşakla tanınır (2. Krallar 1:7–8 ). Matta'nın verdiği ayrıntı, Yahya'yı İsrail'in peygamberlik tanıklığıyla ilişkilendirir. İsa daha sonra gelecek olan İlyas'a ilişkin beklentiyi açıkça Yahya'nın göreviyle bağlayacaktır (Matta 11:7–15 ; Matta 17:10–13 ). Çekirge ve yaban balıyla beslenen Yahya'nın çöldeki yaşamı, bu görevin Matta tarafından çizilen somut görünümünü tamamlar (Matta 3:4–6 ).

Yeruşalim'den, Yahudiye'den ve Şeria çevresinden gelenler günahlarını itiraf eder. İtirafın insanı savunmasız bırakan bir yanı vardır: Başkasının yaptığını anlatmak yerine kendi yaptığının sorumluluğunu alırsın. Matta tek tek insanların ne söylediğini aktarmıyor; fakat kalabalığın bu ortak davranışını özellikle belirtiyor. Suya girenler, hayatlarında Tanrı'ya karşı yanlış giden şeyi kabul ediyorlar. Biz de bir davranışı sürekli yorgunluğumuzla, yetişme biçimimizle ya da başkalarının kusurlarıyla açıklarken aynı eşiğin önünde durabiliriz. Yaşadıklarımızı anlamak önemlidir; tövbe ise kendi payımızı saklamadan Tanrı'ya dönmeyi gerektirir (Matta 3:5–8 ).

Bu çağrının etrafında büyük bir kalabalık toplanması, Yahya'yı anlatının son durağı yapmaz. İnsanların ona gelmesi değerlidir; yine de onun sözü kendisinden sonra gelene yönelir. Bir insan bizi Tanrı'nın sözüyle yüzleştirebilir, günahımızı fark etmemize yardım edebilir, tövbemize tanık olabilir. Yahya bütün bunların ortasında kendi sınırını bilir: Ardından gelen daha güçlüdür. Onun bu açıklığı, ruhsal yardım alırken güvenimizi kime bağladığımızı da düşündürür. Kendisine gelenleri Mesih'e yönelten bir hizmet, insanları kendi çevresinde tutmayı başarı sayamaz (Matta 3:5–6 ; Matta 3:11 ).

Meyve isteyen çağrı ve gelen yargıç — Matta 3:7–12

Yahya'nın sert hitabı, kendisine vaftiz olmaya gelen birçok Ferisi ve Saduki'ye yönelir. Uyarının muhatapları, orada bulunan bu din önderleridir; Yahya da çağırdığı halkın içindendir. Onlara engerekler soyu diye seslenmesi, gelenlerin taşıdığı dinsel kimliğe rağmen durumlarını tehlikeli gördüğünü gösterir. Ardından sorduğu gazaptan kaçış sorusu, tövbeyi gereksiz sayan güvenin karşısına gelecek yargıyı çıkarır. Bu ağır hitabın devamında ne yapmaları gerektiği de açıklanır: Yaşamlarında tövbeye yaraşır meyve bulunmalıdır. Uyarı, kutsal bir işleme katılmanın Tanrı'nın çağrısına cevap vermenin yerine geçirilmesini engeller (Matta 3:7–8 ).

İbrahim'in soyundan olduklarını düşünerek kendilerini güvenceye almaları da aynı nedenle reddedilir. Yahya, Tanrı'nın İbrahim'e taşlardan bile çocuklar yaratabileceğini söyleyerek O'nun vaadini yerine getirmek için mevcut dinleyicilere muhtaç olmadığını bildirir. Tanrı'nın İbrahim'e sadakati sürer; O, vaadini kendi gücüyle gerçekleştirir. Yaratılış'taki vaat Tanrı'nın girişimiyle başlar ve bütün halklara uzanan bir bereket taşır (Yaratılış 12:1–3 ). Bu vaade bağlanmak, Vaadi Veren'in bugün yönelttiği çağrıyı reddetme ayrıcalığı sağlamaz. Soy bağına dayanarak tövbeyi gereksiz saymak, Tanrı'nın sadakatini insanın dokunulmazlığına çevirmektir (Matta 3:9 ).

Köke dayanmış balta, kararın ciddiyetini gösterir. Yahya'nın benzetmesinde iyi meyve vermeyen ağaç kesilip ateşe atılır; uyarı bütün yaşamı ilgilendirir. Bu söz, değişmeyi belirsiz bir geleceğe bırakan rahatlığı bozar. Belki biz de yanlışımızı kabul ederken onu bırakacağımız günü hep ileriye atıyoruz. Yahya o aralığı daraltır: Çağrı şimdi işitiliyor, tövbeye yaraşır meyve şimdi isteniyor. Böyle bir uyarıyı ciddiye almak, kendimizi umutsuzluğa mahkum etmek yerine Tanrı'nın çağrısına karşı savunmayı bırakmaktır (Matta 3:8–10 ).

Yahya, kendi vaftizinin sınırını açıklarken ardından gelecek Kişi'nin üstünlüğünü bildirir. Kendisi suyla vaftiz eder, gelen ise Kutsal Ruh'la ve ateşle vaftiz edecektir. İsa'nın çarıklarını çıkarmaya bile layık olmadığını söylemesi, O'nun karşısındaki alçakgönüllü konumunu ifade eder. Ruh'u verecek olan Mesih'tir; Yahya insanları O'na hazırlayan habercidir. Bu ayrım, Tanrı'nın verdiği görevin değerini korurken kurtarıcı gücü görevliye mal etmemeyi öğretir (Matta 3:11 ).

Ruh'u verecek Kişi'nin gelişi, tövbe çağrısına büyük bir umut katar. Yahya insanların değişmiş bir hayat sürmesini isterken onları Mesih'in vereceği armağana yöneltir. İsa'nın dirilişinden sonra Petrus, Pentikost'ta görülen ve işitilenleri açıklarken yüceltilen Mesih'in Ruh'u döktüğünü söyleyecektir. Aynı konuşmada tövbeye çağrılanlara Kutsal Ruh armağanı vaat edilir; bu vaat, Rab'bin çağıracağı herkese uzanır (Elçilerin İşleri 2:32–39 ). Şeria'da duyurulan sözün devamında, Tanrı'nın insanları içten yenilediği ve tanıklık için güçlendirdiği bir topluluk görürüz. Bugün de kilisenin Mesih'ten beklentisi canlıdır: O'nun Ruhu insanları tövbeye getirir, imanlarını besler ve birbirlerine hizmet etmeleri için donatır. Bu yüzden meyve çağrısını duyarken, o meyveyi yetiştirecek yaşamı veren Rab'be yöneliriz (Matta 3:8–11 ; Elçilerin İşleri 2:1–18 ).

Yahya'nın ateş sözü, iki ağır yargı görüntüsünün arasında duyulur. Önce meyvesiz ağaç ateşe atılır, sonra harmandaki saman yakılır. Bu yakın bağlam, ateşi burada yargının ciddiyetiyle birlikte anlamamız için güçlü bir gerekçe sunar. Ruh'u verecek olan Mesih, insanların günah karşısındaki tutumunu da değerlendirecektir. O'na yönelirken hem armağanını bekler hem sözünün bizi sorgulamasına razı oluruz (Matta 3:10–12 ).

Yaba ve harman yeri benzetmesi, bu yargıyı ayrılma ve toplanma görüntüsüyle geliştirir. Harman edilen ürün savrulduğunda rüzgar hafif samanı ayırır; saklanacak buğday geriye kalır. Yahya'nın anlatımında bu işi yapacak olan, elinde yabası bulunan Mesih'tir. Buğday ambara toplanırken saman yakılır; dolayısıyla benzetme her şeyin aynı sonuca varacağını söylemez. Uyarının yanında bir toplama vaadi de vardır: Mesih buğdayını korumak üzere ambara alır. Yahya'nın dinleyicileri, kendilerini yalnız soylarıyla tanımlamak yerine gelen Rab'be nasıl karşılık verdikleriyle yüzleşmeye çağrılır (Matta 3:9–12 ).

Baba'nın hoşnut olduğu Oğul — Matta 3:13–17

İsa, Yahya tarafından vaftiz edilmek üzere Celile'den Şeria'ya gelir. Yahya'nın itirazı, az önce duyurduğu üstünlükle uyumludur: Vaftize muhtaç olanın kendisi olduğunu söyler. Yahya'nın engel olmaya çalışması, İsa'nın diğer insanlarla aynı nedenle vaftiz istemediğini gösterir. Matta, İsa'nın kendi günahlarını itiraf ettiğini söylemez. Yeni Antlaşma'nın başka tanıklıkları da O'nun denenmiş olduğu halde günah işlemediğini ve günahı bilmediğini bildirir (Matta 3:13–14 ; İbraniler 4:14–16 ; 2. Korintliler 5:18–21 ).

İsa'nın cevabı, Yahya'yı o anda Tanrı'nın istediğini yapmaya çağırır. Doğru olanı birlikte yerine getirmeleri gerekmektedir: İsa vaftiz olmayı ister, Yahya'nın da O'nu vaftiz etmesi gerekir. Yahya'nın İsa'yı kendisinden üstün görmesi yerindedir; fakat bu saygının nasıl davranacağını tek başına belirlemesine izin verilmez. İsa konuşunca Yahya razı olur. Bazen biz de Rab'be duyduğumuz saygıyla yola çıkar, sonra O'nun ne yapması gerektiğini kendi düşüncemizle belirleriz. Yahya'nın geri adımı, saygının dinlemeye ve itaate dönüşebildiğini gösterir (Matta 3:15 ).

Bu sahne, İsa'nın kurtarmaya geldiği halkla kurduğu bağı da gösterir. Günahlarını itiraf edenlerin geldiği yere gelir ve Baba'nın kendisinden istediği yolu benimser. Günahsızlığı, insanların ihtiyacından uzak durmasına yol açmaz; onların kurtuluşu için üstlendiği görevin niteliğini belirler. Matta'nın ilerleyen anlatısında İsa, hizmet etmeye ve canını birçokları için fidye olarak vermeye geldiğini açıklayacaktır (Matta 20:25–28 ). Şeria'da gördüğümüz bu gönüllü itaat, canını vermeye kadar uzanacak hizmet yolunun başlangıcında durur (Matta 3:13–15 ).

İsa vaftiz edilir edilmez sudan çıkar; gökler açılır ve Tanrı'nın Ruhu güvercin gibi inip üzerine konar. Yahya'nın duyurduğu güçlü Kişi'nin üzerinde şimdi Tanrı'nın Ruhu'nu görüyoruz. Ardından Baba'nın sesi işitilir: Sevgili Oğul İsa'dır, Baba O'ndan hoşnuttur. Yahya'nın başlangıçta engellemek istediği bu adım, gökten gelen tanıklıkla karşılanır. İsa'nın alçalarak yerine getirdiği itaatin değeri, dışarıdan ne kadar görkemli göründüğüyle ölçülmez. Baba, Yahya'nın önünde vaftiz olan Oğul'dan hoşnuttur (Matta 3:16–17 ).

Baba'nın tanıklığını, Matta'nın İsa hakkında daha önce söyledikleriyle birlikte duyarız. Doğum anlatısı O'nun Kutsal Ruh'tan oluştuğunu ve halkını günahlarından kurtaracağını bildirmiş, Mısır'dan çağrılan Oğul sözü de çocukluk dönemine uygulanmıştır (Matta 1:18–25 ; Matta 2:13–15 ). Şeria'daki göksel söz, böylece doğumundan beri anlatılan İsa'nın kimliğini doğrular. Önceden tanıtılan Oğul şimdi vaftiz olarak Baba'nın isteğini yerine getirmektedir. Yahya'nın itirazına verilen cevabı da bu kimlik içinde anlarız: İsa'nın kendisinden aşağı konumda olan Yahya'dan vaftiz istemesi, Baba'nın verdiği görevi yerine getirişinin bir parçasıdır (Matta 3:14–17 ).

Bu tanıklık, Eski Antlaşma'nın krallık ve hizmet dilini birlikte hatırlatır. Mezmur'da Tanrı'nın kralı Oğul olarak anılır ve ona uluslara uzanan yetki vaat edilir (Mezmurlar 2 ). Yeşaya'nın kul tasviri, Ruh'u taşıyan Kişi'nin adaleti nasıl gerçekleştireceğine de yer verir: Ezilmiş kamışı kırmadan, umudunu yitirmeden uluslara adalet ulaştıracaktır (Yeşaya 42:1–9 ). Matta'nın sahnesindeki Oğul, hoşnutluk ve Ruh ifadeleri bu iki metinle birlikte okunduğunda, İsa'nın krallığının hizmet göreviyle ilişkisi belirginleşir. Tanrı'nın hoşnutluğu ile Ruh'un varlığı, bu görevin kaynağını da gösterir: Kul, kendi adına kurduğu bir iktidarı değil, kendisini gönderen Tanrı'nın adaletini gerçekleştirir. Oğul'un kimliği, hem yetkisini hem Baba'nın isteğini nasıl yerine getireceğini anlamamız için duyurulur (Matta 3:17 ).

Vaftiz sahnesinde Baba konuşur, Oğul vaftiz edilir ve Ruh O'nun üzerine iner. Baba, Oğul ve Ruh'un ayırt edilebilir biçimde birlikte bulunması, Hristiyanlığın Üçlübirlik öğretisinin Kutsal Kitap'taki tanıklıklarından biridir. Matta'nın sonunda İsa'nın öğrencilerine verdiği vaftiz buyruğunda da Baba, Oğul ve Kutsal Ruh birlikte anılır (Matta 28:19–20 ). Öğrenciler böylece kendilerine kurtuluş getiren Tanrı'yı Baba, Oğul ve Kutsal Ruh olarak tanıyarak İsa'nın buyurduğu yaşama çağrılır (Matta 3:16–17 ).

Bölümün sonunda Yahya'nın sesinden Baba'nın sesine ulaşırız. Başlangıçta kendimizi günahlarımızla yüzleşen insanların arasında bulmuştuk; şimdi gözümüz Baba'nın sevgili Oğlu'ndadır. Tövbe çağrısına vereceğimiz cevap, bu İsa'ya güvenmekten ayrı düşünülemez. O, Ruh'u verecek kadar güçlü ve Baba'nın isteğine boyun eğerek halkının arasına gelecek kadar yakındır. Bir sonraki bölümde Ruh O'nu çöle götürecektir; önündeki zorlu yol, burada duyurulan Baba sevgisini geçersiz kılmaz. Matta bizi Oğul'un adımlarını izlemeye hazırlar; Şeria'da duyduğumuz sözü de yanımıza alırız (Matta 3:11–17 ; Matta 4:1 ).

02 — BİRLİKTE ÇALIŞIN

Yahya'yı dinlemek için Şeria'ya giden kalabalıkta olduğunuzu düşünün. Egemenliğin yaklaşması sizde ne uyandırırdı; hangi alışkanlığınızı Tanrı'nın önüne getirirdiniz (Matta 3:1–6 )?
Yahya, İbrahim'in soyundan gelmeye güvenenleri uyarıyor. Biz hangi geçmişimize veya dini alışkanlığımıza sığınıp değişmemiz gereken yeri görmezden gelebiliyoruz (Matta 3:8–10 )?
Yahya'nın Mesih hakkında söylediklerinde sizi en çok ne umutlandırıyor, ne kendinizle yüzleştiriyor? Ruh vaadiyle harman benzetmesini birlikte dinleyin (Matta 3:11–12 ).
Yahya İsa'ya duyduğu saygıyla vaftize karşı çıkıyor, sonra O'nun sözüne razı oluyor. Bu konuşmada sizi şaşırtan nedir? Doğru bildiğiniz bir düşünceyi İsa'nın sözü karşısında yeniden değerlendirdiğiniz oldu mu (Matta 3:13–15 )?
Baba'nın İsa'dan hoşnut olduğunu duyduktan sonra O'nu çöle giderken görüyoruz. Bu sıra, Tanrı'nın sevgisiyle zor zamanlar arasındaki ilişkiyi nasıl düşünmenizi sağlıyor (Matta 3:16–17 ; Matta 4:1–11 )?

03 — HAYATA TAŞIYIN

1. İtirafınızı tövbenin meyvesiyle sürdürün

Yahya'ya gelen halkın itirafını, onun meyve çağrısıyla birlikte okuyun. Tanrı'nın önünde günah olarak kabul ettiğiniz halde sürdürdüğünüz bir davranış bulunup bulunmadığını düşünün. Örneğin birinin arkasından söylediğiniz haksız bir sözü kabul ettiyseniz, o sözü dinleyenlerin önünde düzeltmek nasıl bir meyve olurdu? Günahı haklı çıkaran gerekçelerden vazgeçmek, itirafın açtığı yolda yürümeye başlamaktır (Matta 3:1–2 ; Matta 3:5–8 ).

2. Miras aldığınız imana kendi cevabınızı verin

İbrahim'in adının tövbe yerine kullanılmasına karşı uyarı, bugün kendi dinsel güvencelerimizi de sorgular. İmanlı bir aileden gelmek veya uzun süredir bir topluluğa katılmak, Tanrı'nın çağrısına vereceğimiz kişisel cevabı ortadan kaldırmaz. Size aktarılan tanıklık için şükrederken onu değişmeden kalmanızın gerekçesi yapıp yapmadığınızı sınayın. Yahya'nın istediği cevap, geçmişin ününü tekrar etmekten çok bugün tövbeye uygun yaşamaktır (Matta 3:8–10 ).

3. Ruh'u verene güvenin

Yahya, insanları kendisinden daha güçlü Olan'a yöneltir. Siz de bugün değişmekte zorlandığınız yeri Mesih'e açıkça söyleyip Ruh'un yardımını isteyin. Topluluğunuzda birlikte dua ederken, O'nun sizi birbirinize hizmet için donatmasını bekleyin. Bir kardeşi teselli etmek, müjdeyi paylaşmak ya da verilen bir hizmeti sürdürmek için ihtiyaç duyduğunuz güç üzerine konuşun. Ruh'u veren İsa'ya güvenerek, size açılan hizmet fırsatında sevgiyle yer alın (Matta 3:11 ; Elçilerin İşleri 2:32–39 ).

4. Uyarıyı kendiniz için de duyun

Balta ve harman görüntüleri, hayatımızın Tanrı'nın değerlendirmesine açık olduğunu hatırlatır. Bu uyarıları yalnız başkalarının sonunu tartışmak için kullanırsak Yahya'nın dinleyicilere yönelttiği çağrıyı kendimizden uzaklaştırırız. Meyve vermeyen ağacın uyarısını kendi itaatiniz açısından ciddiye alın ve tövbeyi ertelemeyin. Aynı Mesih'in buğdayını ambara topladığını da hatırlayın; günahınızı O'na getirirken, halkını kendisine toplayan Rab'bin merhametine sığının (Matta 3:8–12 ).

5. Günahsız Başkahin aracılığıyla yaklaşın

Şeria'ya gelen günahsız İsa, kurtarmaya geldiği insanların arasındadır. Baba'nın istediğini yerine getirir ve halkını kurtarmak için üstlendiği hizmet yolunda yürür. Güveninizi, günah işlememiş olduğu halde sizin kurtuluşunuz için canını veren Mesih'e yöneltin (Matta 3:13–17 ; Matta 20:28 ). İbraniler'in tanıklığı bu güveni somut bir çağrıya bağlar: Denenmiş fakat günah işlememiş başkahinimiz aracılığıyla merhamet ve yardım için Tanrı'ya yaklaşabiliriz (İbraniler 4:14–16 ).

Kaynaklar

Kutsal Kitap, Yeni Çeviri: Matta 3 ; Yeşaya 40:1–11 ; 2. Krallar 1:7–8 ; Matta 11:7–15 ; Matta 17:10–13 ; Matta 19:23–26 ; Yaratılış 12:1–3 ; Mezmurlar 2 ; Yeşaya 42:1–9 ; İbraniler 4:14–16 ; 2. Korintliler 5:18–21 ; Matta 20:25–28 ; Matta 28:16–20 ; Matta 4:1–11 .
John Calvin, Commentary on a Harmony of the Evangelists, Matthew, Mark, and Luke, William Pringle çevirisi: Yahya'nın tanıklığı, Ruh ve ateş; İsa'nın vaftize gelişi ve Baba'ya itaati.
Barclay M. Newman ve Philip C. Stine, A Handbook on the Gospel of Matthew, United Bible Societies, 1988: Doğru olanın yerine getirilmesi. Kullanılan konu: Vaftizde İsa'nın ve Yahya'nın Tanrı'nın isteğine uygun davranması.
SIL International, Translator's Notes on Matthew, 2023: Yahya'nın razı olması ve birlikte itaat.

İlgili Araştırmalar ve Okumalar

Araştırmalar

Kutsal Kitap Çalışmaları

Çalışmalarım