MATTA 6 — Gizlideki Baba, Bölünmeyen Yürek

GİRİŞ

Kimsenin bilmediği bir iyiliği anlatmak için bazen küçücük bir fırsat ararız. Konu açılsa da yaptığımızı söyleyebilsek, biri fark etse… İsa yoksula yardımdan söz ederken içimizdeki bu isteğe kadar gelir. Ardından kapısını kapatan dua eden kişiye, sonra yarının ekmeğini düşünen insana seslenir. Görülmek istememizle unutulmaktan korkmamız aynı bölümde Baba'nın huzuruna çıkar. İnsanların gözünden uzak olduğumuzda da, önümüzü göremediğimizde de onun bildiği insanlarız (Matta 6:1–8 ; Matta 6:25–34 ).

01 — METNİ ANLAYIN

Görülmek isteyen ibadet ve Baba'nın vereceği karşılık

İyilik yaparken yüreğimizde olup biteni her zaman kolayca ayırt edemeyiz. Karşımızdakinin ihtiyacını gerçekten önemser, yine de yaptığımızın bilinmesini isteriz. İsa önceki bölümde insanların iyi işleri görerek Baba'yı yüceltmesini istemişti. Şimdi yardımın ortasında kendimize ayırdığımız yere bakmamızı sağlar. Yardımdan yararlanan kişi rahatlamış olsa bile bizim içimiz rahat etmeyebilir; çünkü beklediğimiz takdir gelmemiştir. İyilik yerini bulduğu halde içimizde kalan bu eksiklik, aslında kimden ne beklediğimizi açığa çıkarır (Matta 5:16 ; Matta 6:1–4 ).

İsa yardımın borazanla duyurulmasını anarken insanın kendini ilan etme isteğini gözümüzün önüne getirir. Sadaka, ihtiyacı olan kişiye ulaşacaktır; fakat veren kişi de herkesin gözünde cömertliğiyle yer almak ister. İsa onların ödüllerini aldığını söyler. Övgü gelmiş, bekledikleri karşılık alınmıştır; İsa’nın sözünde insanı ürperten bir sonluk vardır. Baba'dan gelecek karşılığı, insanların takdirine değişmişlerdir. Aynı hükmün dua ve oruç için tekrarlanması, en dindar görünen davranışlarımızın bile kendi ünümüze hizmet edebileceğini duyurur (Matta 6:2–4 ; Matta 6:16–18 ).

Sol elin sağ elin yaptığını bilmemesi sözü, yardımın ardından kendimizi seyretmeyi de bırakmaya çağırır. İyiliğimizi anlatacak birini bulamasak bile onu kendi içimizde tekrar tekrar anıp ne kadar iyi biri olduğumuza kanıt yapabiliriz. İsa bizi gizlide gören Baba'ya yöneltir. Yapılanın değerini korumak için herkesin hafızasında bir yer açmak zorunda değiliz. Baba'nın gördüğü iyilik kaybolmaz; onun vereceği karşılık da unutulma korkusuyla kendimizi duyurmaktan vazgeçebilmemize güven verir. Burada ödülün ne zaman ve hangi biçimde geleceği açıklanmaz, fakat onu verecek olanın kim olduğu bellidir (Matta 6:3–4 ).

Dua sırasında da insan iki yere birden seslenmeye çalışabilir. Ağzı Tanrı'ya yönelmişken aklı, dinleyenlerin kendisi hakkında ne düşündüğündedir. İsa'nın kapıyı kapatma buyruğunda bu yüzden bir rahatlık da vardır: Kimsenin etkilenmesini sağlamanız gerekmez. İç odada gösterilecek bir dindarlık, toparlanacak bir izlenim kalmaz; Baba'yla baş başasınızdır. Elçilerin İşleri'nde topluluk birlikte dua ederken de Tanrı'ya yönelir; burada ele alınan şey, duayı başkalarının övgüsüne bağlayan istektir. Kapı kapandığında sesimiz değersizleşmez, çünkü bizi işitmesini istediğimiz Baba oradadır (Matta 6:5–6 ; Elçilerin İşleri 4:23–31 ).

Oruçta da aynı yürek açığa çıkar. Açlığımızın fark edilmesini, gösterdiğimiz çabanın biri tarafından takdir edilmesini isteyebiliriz. İsa başa yağ sürmeyi ve yüzü yıkamayı söyleyerek öğrencisini olağan görünümüne döndürür. Gün devam edecek, karşılaşan insanlar onun oruç tuttuğunu anlamayabilecektir. İbadetinin değerini onların anlayıp anlamaması belirlemez; gizlide gören Baba'ya yönelmiştir. İsa öğrencilerinin daha sonra oruç tutacağını da söyleyecektir; bu sözlerle orucu ortadan kaldırmadan, onu kimin önünde tuttuğumuzu yeniden sorar (Matta 6:16–18 ; Matta 9:14–15 ).

Baba'nın bildiği ihtiyaçlar nasıl dile getirilir?

Bazen dua ederken doğru sözü henüz bulamadığımız için işitilmeyeceğimizi düşünürüz. Biraz daha açıklasak, biraz daha uzun konuşsak, isteğimizi daha güçlü dile getirsek… İsa söz kalabalığıyla sesini duyuracağını sanan kişinin bu güvenini keser. Baba ihtiyacımızı daha biz söylemeden bilmektedir. Getsemani'de İsa aynı isteği yeniden dile getirecektir; burada yorulan bir yüreğin tekrar tekrar yakarması yasaklanmaz. Dua, Baba'nın ilgisini kazanmak için verdiğimiz bir mücadele olmaktan çıkabilir. İsa bizi zaten bilen Kişi'ye konuşmaya çağırır; söyleyeceklerimizi ilk kez anlayabilsin diye yeterince etkileyici olmamız gerekmez (Matta 6:7–9 ; Matta 26:36–44 ).

İsa duayı göklerdeki Babamız diye başlatır. Göklerde olanın yüceliği karşısında dururken ona Baba diye seslenebilmek, huzuruna nasıl geldiğimizi değiştirir. Bir yabancının ilgisini çekmeye çalışır gibi başlamayız. Üstelik tek başımıza dua ettiğimizde bile ağzımıza verilen söz çoğuldur. Birazdan ekmek ve bağışlanma isterken de başkaları bizimle birlikte anılacaktır. İç odanın kapısı kapanmış olabilir, fakat kardeşlerimizin ihtiyacı dışarıda bırakılmamıştır (Matta 6:9–13 ).

Baba diye seslenmek, huzuruna her gelişimizde yeniden kabul edilmeyi kazanmamız gerektiği korkusunu da ele alır. Pavlus, Tanrı’nın çocukları olarak kabul edilenlerin Ruh aracılığıyla Baba’ya seslendiğini ve Ruh’un bu aidiyete tanıklık ettiğini anlatır. Kendi yeterliliğimizi ölçüp dururken duaya başlayamayabiliriz. Kutsal Ruh bizi Tanrı’nın lütfuyla kabul edilmiş çocukları olarak ona yöneltir. İtiraf etmekten çekindiğimiz günahı da yardım istemeye utandığımız ihtiyacı da bu güvenle açabiliriz (Matta 6:9 ; Romalılar 8:15–16 ).

Duanın ilk dilekleri kendi listemize başlamadan bizi Tanrı'ya çevirir. Adının kutsal kılınmasını dilemek, onun kim olduğunun tanınmasını ve adına uygun yaşanmasını istemektir. Egemenliğinin gelmesini, isteğinin yeryüzünde gerçekleşmesini söylediğimizde kendi hayatımızı da o isteğe açarız. Bazen Tanrı'dan yardım isterken yardımın nasıl gelmesi gerektiğini çoktan belirlemişizdir. İsa'nın öğrettiği dua, kendi kararımızın onaylanmasından daha büyük bir isteği ağzımıza verir. Bu teslimiyetin kolay söylenip güç yaşanabildiğini Getsemani'de görürüz; Baba'nın isteğine yönelen İsa, acısının içinden dua etmektedir (Matta 6:9–10 ; Matta 26:36–44 ).

Sonra gündelik ekmek istenir. Tanrı'nın adı ve egemenliği hakkında konuşan insan, şimdi o gün sofraya ne koyacağını dile getirir. Açlığı, geçimi, bedeninin ihtiyacı duanın içinde yer bulur. Bazen bunları Tanrı'ya söylemeye değmeyecek kadar sıradan buluruz; bazen de başka hiçbir şey düşünemeyecek kadar ağır yaşarız. İsa her iki durumda da bizi Baba'ya yöneltir. Bugünün ekmeğini istemek, muhtaçlığımızı ertelenebilecek bir konu olmaktan çıkarır. Dünün sağlayışı için şükreden kişi, bugünkü ihtiyacını da aynı güvenle söyleyebilir (Matta 6:11 ; Matta 6:25–32 ).

Bağışlanma dileğine geldiğimizde duanın içinde bir başka insan belirir. Biz Tanrı'nın bizi bağışlamasını isterken, bize karşı suç işlemiş olanı da anarız. Kendi yanlışımıza merhamet aramak kolay gelebilir; başkasının bize yaptığını hatırlayınca içimizdeki dil değişebilir. İsa bu ayrılığı olduğu yerde bırakmaz. Duadan sonra özellikle buraya dönerek bağışlayanların Baba tarafından bağışlanacağını, bağışlamayanların ise bağışlanmayacağını söyler. Bu uyarıyı duyunca meseleyi yalnız huzurlu hissetmekle sınırlayamayız. Tanrı'nın önünde merhamet isteyen kişi, aynı merhameti başkasından kesin biçimde esirgeme kararıyla yüzleşmektedir (Matta 6:12–15 ).

Matta'nın ilerleyen bölümündeki acımasız köle benzetmesi bu bağlantıyı daha geniş anlatır. Efendi önce kölenin ödeyemeyeceği borcu bağışlar; sonra kölenin başka birine merhamet göstermesini bekler. Kölenin bağışlayıcılığı ilk bağışlamayı satın alan bedel değildir, fakat gördüğü merhamet onu başkasına karşı sorumluluktan da çıkarmaz. Benzetmenin sonunda bağışlamayı reddeden köle hakkında hüküm açıklanması, duanın ardından gelen uyarının ağırlığını korur. Bağışlamak zor gelse de bu benzetme bizi, Tanrı'dan merhamet isterken başkasına karşı sürdürdüğümüz merhametsizlikle yüzleştirir (Matta 18:21–35 ).

Ayartılmadan korunmayı ve kötü olandan kurtarılmayı isteyen kişi kendi dayanıklılığına güvenip konuşmaz. İyiliği isteyip yine de yanlışa yönelebildiğimizi biliriz; yalnız başımıza ne kadar güçlü kalacağımızı hesaplamak yerine Baba'nın korumasını dileriz. Yakup Tanrı'nın kimseyi kötülüğe ayartmadığını açıklar; burada yöneldiğimiz Kişi bizi kötülüğe sürükleyen biri değildir. Getsemani'de öğrencilerini dua etmeye çağıran İsa, onların istekliliğini de güçsüzlüğünü de bilir. Korunma dileği bu nedenle korkuyla kendi içimize kapanmak yerine yardım isteyerek Tanrı'ya yönelmektir (Matta 6:13 ; Yakup 1:13–15 ; Matta 26:36–44 ).

İsa'nın öğrettiği duada soframızdaki ekmekle itiraf ettiğimiz suç aynı Baba'nın önüne gelir. Bizi yoran ihtiyaç, utandıran yanlış ve henüz karşılaşmadığımız ayartı onun huzurunda dile getirilir. Birlikte dua ettiğimizde yanımızdaki kişinin hangi sözü daha güç söylediğini bilmiyor olabiliriz. Birimiz ekmekte, birimiz bağışlamada, birimiz korunma dileğinde dururuz. Duanın sonundaki egemenlik, güç ve yücelik sözü de gözümüzü bütün bunları sunduğumuz Tanrı'ya çevirir. Amin derken isteklerimizin ağırlığını taşıyacak gücü kendimizde bulmuş olmamız gerekmez; kime seslendiğimizi bilerek ona güveniriz (Matta 6:9–13 ).

Hazinenin çektiği yürek, ihtiyaçları bilen Baba

Hazinemizin nerede olduğunu bazen onu kaybetme ihtimali ortaya çıktığında anlarız. Aklımız sürekli oraya döner, ne olacağını denetlemek ister, başka bir işin ortasında bile onu düşünürüz. İsa yeryüzündeki hazinelerin güveye, pasa ve hırsızlığa açık olduğunu söylerken yüreğimizin bağlandığı şeyin kırılganlığını da gösterir. Gökte hazine biriktirme çağrısı, kendimizi güvenceye almak için tuttuğumuz şeye yeniden bakmamızı ister. Bölümün başında kimsenin görmediği yardımın Baba tarafından görüldüğünü duymuştuk. Pavlus da zengine geçici servete umut bağlamak yerine Tanrı'ya güvenmeyi, paylaşmaya hazır olmayı öğütler. Elimizden çıkan bir yardımın kayıp gibi görünmesiyle Baba'nın önünde taşıdığı değer arasındaki farkı burada öğreniriz (Matta 6:19–21 ; 1. Timoteos 6:17–19 ).

Göz benzetmesi, hazinenin yüreği çekmesiyle iki efendiye kulluk uyarısının arasında yer alır. İsa, sağlam gözün bütün bedeni aydınlattığını, bozuk gözün ise onu karanlıkta bıraktığını söyler. Bu bağlamda benzetme, servete nasıl baktığımızın hayatımızın bütününü etkilediğini düşündürür. Kazanma ve elde tutma isteği görüşümüzü daralttığında, önümüzde duran insanın ihtiyacını bile göremez oluruz. Kendi çıkarımızı her kararın ölçüsü yaptığımız halde doğru yolda olduğumuzu sanmak, bu karanlığı daha da ağırlaştırır. İsa’nın hemen ardından söyleyeceği kulluk sözü, yüreğimizin kime bağlı olduğu sorusunu kaçınılmaz kılar (Matta 6:22–23 ).

İki efendiye kulluk edilemeyeceği sözü, uzlaştırabileceğimizi sandığımız bağlılıkları açığa çıkarır. Tanrı'nın isteğini önemsediğimizi söylerken, para söz konusu olduğunda bazı buyrukları sürekli sonraya bırakıyor olabiliriz. Daha çok güvencemiz olduğunda cömert, kaybedecek daha az şeyimiz olduğunda dürüst olmayı bekleriz. Para böylece kararlarımızda son sözü söylemeye başlar. İsa Tanrı'yla parayı birlikte efendi tutamayacağımızı bildirir; biriyle ilişkimiz öteki tarafından yönetilemez. Bu nedenle söz yalnız büyük servet sahiplerine ait değildir; azı koruma korkusu da çoğu büyütme isteği de yüreğimizi yönetebilir (Matta 6:24 ).

İsa kaygıya geçtiğinde yiyeceği, içeceği ve giyeceği tek tek anar. Bunların her biri gündelik hayatta gerçek bir ihtiyaçtır; onları düşünmekle geçirilen geceleri önemsiz sayarak konuşmaz. Fakat dikkatimizi hayatın kendisine çevirir: Kaygıyla doyurmaya ve giydirmeye çalıştığımız bu can ve beden bize verilmiştir. Ardından kuşlara bakmamızı ister. Onların ambarı yoktur, yine de göksel Baba onları doyurur; öğrenciler onlardan çok daha değerlidir. İsa'nın sorusunda insanın unutulmuş olma korkusuna dokunan bir yakınlık vardır. Kaygıyla ömrümüze bir an ekleyemediğimiz yerde, değerimizin ihtiyaçlarımızı ne kadar iyi denetlediğimize bağlı olmadığını duyarız (Matta 6:25–27 ).

Kır çiçeklerine bakmak, kaygının daralttığı dikkatin dışarıya açılmasıdır. İsa onların çalışmadığını, iplik eğirmediğini söyler; Süleyman'ın bütün görkemi bile bu güzelliğin yanında anılır. Üstelik kır otu uzun ömürlü değildir. Tanrı yarın ocağa atılacak olanı böyle giydirirken öğrencisini unutmuş değildir. İsa kıt imanlarına da seslenir; bakımına güvenmekte zorlandıkları yeri açıkça görür. Fakat onları bu zayıflıkla baş başa bırakmak yerine, güvenebilecekleri Baba'nın yaptıklarını gözlerinin önüne getirir (Matta 6:28–30 ).

Baba'nın bildiği sözü şimdi ikinci kez hayatımızın içine gelir. Önce duada kendimizi duyurmaya çalışırken, şimdi geçim telaşı içindeyken duyuyoruz. İç odada seslendiğimiz Baba, mutfakta eksileni ve yarın için duyduğumuz korkuyu da bilir. Bazen ihtiyacımızı birine tekrar anlatmak zorunda kalmak bile yorucudur; anlaşılmadığımızı, ciddiye alınmadığımızı hissederiz. İsa öğrencisine göksel Baba'nın zaten bildiğini söyler. Böylece kaygı duyan kişiye yalnız kendi duygusunu düzeltmesini buyurmakla kalmaz; ona kimin önünde, kimin ilgisi içinde yaşadığını hatırlatır (Matta 6:7–8 ; Matta 6:31–32 ).

Önce Tanrı'nın egemenliğini ve doğruluğunu arama çağrısı, bütün hesaplar düzeldikten sonraya bırakılmaz. Yarınını düşünen öğrenci, bugün de Baba'nın isteğine göre yaşamaya çağrılır. İsa yiyecek ve giyeceğin sağlanacağına ilişkin güven verir; hemen ardından her günün kendi derdi olduğunu söyler. Demek ki güvenerek yaşayacağımız günün içinde de bir dert bulunabilir. Bugünkü işimize başlamadan yarının bütün ihtimallerini güvenceye almaya çalıştığımızda, henüz gelmemiş günler bugünün gücünü tüketir. İsa yarının yükünü bugüne yığmamamızı ister. Gündelik ekmeğimizi dilediğimiz Baba'ya bugün yönelir, önümüzdeki sorumluluğa elimizden gelen karşılığı veririz (Matta 6:31–34 ).

02 — BİRLİKTE ÇALIŞIN

Bir yardımınız kimse tarafından fark edilmediğinde içinizden ne geçiyor? Gizlide gören Baba'nın vereceği karşılık, takdir edilmeye duyduğumuz ihtiyacı nasıl etkileyebilir (Matta 6:1–4 )?
Bir sıkıntınızı sizi seven birine anlatmakla, ilgisini çekmek zorunda olduğunuz birine anlatmak arasında nasıl bir fark var? Baba’nın ihtiyaçlarımızı önceden bilmesi, dua ederken seçtiğimiz sözleri ve ondan beklediğimiz karşılığı nasıl etkileyebilir (Matta 6:7–13 )?
Kendimiz için bağışlanma isterken başka birine merhamet göstermeyi reddettiğimizde, duamızla davranışımız arasında ne oluyor? İsa’nın duadan sonra bu konuya yeniden dönmesi sizce neden önemli (Matta 6:12–15 ; Matta 18:21–35 )?
Para, hangi kararlarımızda bir araç olmaktan çıkıp bize ne yapacağımızı söyleyen bir efendiye dönüşebiliyor? İsa'nın hazineyle yürek arasında kurduğu bağ bunu fark etmemize nasıl yardım eder (Matta 6:19–24 )?
Bugünün işini yaparken yarının hangi kaygısını da omzunuzda taşıyorsunuz? Kuşları ve kır çiçeklerini anlatan İsa'nın, her günün derdi olduğunu da söylemesi size nasıl bir güven sunuyor (Matta 6:25–34 )?

03 — HAYATA TAŞIYIN

1. Yardımın karşılığını kimden beklediğinize bakın

Birine yardım ettiğinizde bunu anlatmak istediğiniz anı fark etmeye çalışın. İçinizden geçen, başka insanların da yardıma katılması mı, sizin cömertliğinizi bilmeleri mi? İhtiyaç sahibinin mahremiyetini koruyarak yardımın ona ulaşmasını sağlayın. Kimsenin teşekkür etmediği bir iyiliğin ardından kırgınlık duyarsanız bunu da Baba’ya söyleyin. Onun gördüğünü hatırlamak, yardımı duyurmadan sürdürebilmenize güç verebilir (Matta 6:2–4 ).

2. Duanın ilk dileklerine gerçekten katılın

Bugün dua ederken hemen kendi isteklerinizi sıralamadan önce Tanrı’nın adının kutsal kılınması dileğinde durun. Evde veya işyerinde onun adını taşıyan biri olarak nasıl davrandığınızı düşünün. Karşınızdakini küçülterek haklı çıkmak istediğiniz bir konuşma varsa, Tanrı’nın isteğini o konuşma için de dileyin. Ardından sofranızın, ailenizin ve işinizin ihtiyacını olduğu gibi söyleyin. İsa’nın öğrettiği dua, Tanrı’ya boyun eğişimize de gündelik ekmeğimize de yer açar (Matta 6:9–11 ).

3. Bağışlanmayı isterken merhameti esirgemeyin

Bağışlanma dilerken aklınıza gelen kişinin adını aceleyle geçmeyin. Onun ne yaptığını Rab'be açıkça söyleyin; kendi bağışlanma ihtiyacınızı da aynı duanın içinde tutun. İçinizde merhameti kesin olarak reddeden bir karar varsa, onu savunmak yerine Tanrı'ya açın. İsa'nın uyarısını ciddiye almak, yaşanan zararı gizlemenizi veya yeniden tehlikeye girmenizi gerektirmez. Acınızın sürmesiyle başkasına hiçbir zaman merhamet göstermemeye karar vermek arasındaki farkta dürüstçe durun (Matta 6:12–15 ; Matta 18:21–35 ).

4. Orucunuzu görünüşünüzle ilan etmeyin

Oruç tuttuğunuzda bunu birinin fark etmesini beklediğiniz anlar olabilir. O beklentiyi gördüğünüzde kendinize yeni bir dindarlık görüntüsü kurmaya çalışmayın. İsa'nın söylediği gibi olağan bakımınızı sürdürün, gününüze devam edin. Kimsenin sormadığı bir ibadeti Baba'nın bildiğini hatırlayın. İnsanların takdirine duyduğunuz ihtiyacı da ondan gizlemeden duanıza katabilirsiniz (Matta 6:16–18 ).

5. Malınızı hangi bağlılığın yönettiğini sınayın

Önünüzdeki bir para kararını seçin: bir alışveriş, bir birikim veya paylaşabileceğiniz bir miktar. Bu kararda elinizdekini koruma isteğinin başka hangi sorumluluğu geri ittiğini düşünün. Verebileceğiniz halde sürekli ertelediğiniz bir yardım varsa, ertelemenin nedenini dürüstçe adlandırın. Gerekirse harcama planınızı o ihtiyaca yer açacak biçimde değiştirin. Paranın size ne buyurduğunu fark etmek, Tanrı’nın sözünü o kararın içinde yeniden dinlemenize yardım eder (Matta 6:19–24 ; 1. Timoteos 6:17–19 ).

6. Geçim derdi içinde egemenliğin ardından gidin

Geçim derdi gece yeniden aklınıza geldiğinde, yarının bütün ihtimallerini çözmeye çalışmadan önce bugün neye muhtaç olduğunuzu Baba’ya söyleyin. Yapabileceğiniz bir iş başvurusu, konuşma veya hesap düzenlemesi varsa onu belirleyin. Bugün elinizden gelmeyenleri de saklamadan onun önüne bırakın. Yardıma ihtiyacınız varsa güvendiğiniz bir kardeşinizin bundan haberi olsun; birlikte gündelik ekmeğimizi istiyoruz. İsa’nın yarın hakkındaki sözü, bugünün sorumluluğunu üstlenirken taşıyamayacağımız yükü Baba’ya emanet etmeye çağırır (Matta 6:11 ; Matta 6:31–34 ).

Kaynaklar

Kutsal Kitap, Yeni Çeviri: Matta 6 ; Matta 18:21–35 ; Matta 26:36–44 ; Yakup 1:13–15 ; 1. Timoteos 6:17–19 ve metin içinde bağlantı verilen diğer pasajlar.
Barclay M. Newman ve Philip C. Stine, A Handbook on the Gospel of Matthew, UBS, 1988: Ayartılmadan korunma dileğinin anlamına ilişkin açıklama; Göz benzetmesinin bağlamı.

İlgili Araştırmalar ve Okumalar

Araştırmalar

Önceki bölüm

Matta 5 — Dağda Açılan Egemenlik

Çalışmalarım