Matta 13 — İşitilen Söz ve Bulunan Hazine

Matta 13. Bölümü Kutsal Kitap'tan Okuyun

GİRİŞ

Bir sözü duyar, içtenlikle seviniriz. Bir süre sonra aynı söz hayatımızda neredeyse hiçbir şeyi değiştirmemiş olabilir. Başlangıçtaki sevincimiz nereye gitti? Matta 13’te İsa göl kıyısında toplanan insanlara tohum ekmeye çıkan birini anlatırken bu sorunun derinine iner. Dinleyen kalabalığın önünde bir tarla açılır; kuşlar tohumları yer, filizler kurur, dikenler büyür. Hikayeyi dinledikçe insanın gözü topraktan kendi hayatına döner (Matta 13:1–10 ).

Önceki bölümde aynı İsa’nın yaptığı iyilikler birbirine zıt cevaplarla karşılanmıştı. İyileşen bir adamın çevresinde bazıları şaşırırken Ferisiler duydukları iyileşmenin kaynağını kötü olana bağlamıştı. Şimdi bu ayrılığın yürekteki karşılığını dinliyoruz. Söz herkese ulaşsa da herkesin içinde aynı biçimde karşılanmıyor. İsa’nın anlattığı hikayeler, bizi dinleyenlerin arasında otururken bile kendi cevabımızı sorgulamaya çağırıyor.

Bölümde yalnız dinlemekteki başarısızlığımız yok. Toprakta ürün de var; görünüşte önemsiz bir taneden büyüyen bitki, kabaran hamur, insanı sevincinden koşturan bir define var. Kötülüğün sürdüğü dünyaya bakarken umudumuzun neden tükenmemesi gerektiğini de İsa’dan öğreniyoruz. Bununla birlikte O’nun sözlerinin ağırlığı sayfaların sonunda azalmaz. Kendi memleketindekiler İsa’yı dinler, şaşırır ve sonra reddederler; tanıdık olanın bize kapalı kalması da mümkündür.

01 — METNİ ANLAYIN

Dinlediğimiz söz içimizde nereye düşüyor?

Ekincinin hikayesinde önce kayıpları görürüz. Tohumun bir bölümü daha toprağa yerleşmeden kuşlar tarafından yenir; bir bölümü filizlendiği halde yaşayamaz. Ekinci açısından bakıldığında, saçılan tohumla toplanacak ürün arasında uzun bir mesafe vardır. Dinleyici filizi gördüğü anda sevinip hikayeyi bitiremez. İsa sonunu bekletir ve iyi topraktaki ürünü de gösterir. Ardından yaptığı işitme çağrısı, biraz önce anlatılanları hatırlamaktan daha fazlasını ister (Matta 13:3–9 ).

Öğrenciler İsa’nın yanına gelerek neden benzetmeler kullandığını sorarlar. Cevabın başında kendilerine verilen ayrıcalığı duyarlar. Tanrı, Egemenliğinin nasıl geldiğini onlara açar. Anlayabildikleri için böbürlenmeye kalkarlarsa aldıkları armağanın anlamını kaçırırlar. İsa’nın yanında öğrenen kişi, kendi zekasına hayran olmaktan çok kendisine gösterilen lütfa şaşırmayı öğrenir. Peygamberlerin özlemle beklediğini görmek ve işitmek onlara nasip olmuştur (Matta 13:11–17 ).

Fakat cevapta ağır bir söz de vardır: Bu ayrıcalık ötekilere verilmemiştir. İsa, Yeşaya’nın duyup anlamayan ve gözlerini kapayan halk hakkındaki sözlerini aktarır. Yeşaya’nın çağrısında bu sözler Tanrı’nın yargısını taşıyordu; şimdi İsa’ya karşı direnişte gerçekleşir. Benzetmeler, dinleyen herkesi kendiliğinden anlayışa ulaştıran bir yöntem değildir. Tanrı’nın açıklayan ve yargılayan yetkisiyle insanın kapanan yüreği aynı konuşmada karşımıza çıkar. Bu ağır sözün önünde, kendisine verilen anlayışı hafife alan öğrenci de kendi dinleyişiyle yüzleşir (Yeşaya 6:9–13 ; Matta 13:13–15 ).

İsa’nın kimde varsa daha çok verileceği sözü, bu bağlamda dinlemenin sorumluluğunu derinleştirir. Aldığı anlayışla O’na gelen öğrenci öğrenmeye devam eder. İşitilen sözün yürekte karşılıksız kalmasıysa masum bir bekleme hali değildir. Yol kenarında kalan tohumun başına gelenleri İsa, kötü olanın yüreğe ekileni alıp götürmesiyle açıklar. Sözü işitmiş olmakla işimiz bitmediği gibi onu sürekli sonraya bırakmanın da bir bedeli vardır. Şimdi duyduğumuz çağrıyla ne yaptığımız önemlidir (Matta 13:12 ; Matta 13:18–19 ).

Kayalık yerdeki filiz insana ilk bakışta umut verir. Söz sevinçle karşılanmıştır; böyle bir başlangıcın sürmesini isteriz. Ardından Tanrı’nın sözü yüzünden sıkıntı gelir. İnandığımız için bir şeyi kaybetme ihtimali doğduğunda, başlangıçta kolay görünen bağlılık ağırlaşır. Kök salmayan kişinin sevinci bu baskıyı taşıyamaz ve kişi sendeleyip düşer. Bu sahne, coşkulu bir başlangıcın hatırasına sığınarak bugünkü uzaklaşmamızı görmezden gelmemizi zorlaştırır (Matta 13:20–21 ).

Dikenli toprakta ise insanın söze açıkça düşman olması gerekmez. Sözü işitirken hayatına başka şeyler de yerleşir ve büyür. Geçim kaygısı bütün düşüncelerini doldurabilir; zenginliğin vaat ettiği güven, kararlarında giderek daha çok söz sahibi olabilir. Bir zamanlar duyduğu söze yer varmış gibi görünür, fakat o sözün meyvesine yer kalmaz. Kaygı ve servetin aldatıcılığı bu yüzden yalnız dışarıdaki bir tehlike değildir. İsa’nın açıklaması bizi, aynı yürekte neleri birlikte büyüttüğümüzü görmeye çağırır (Matta 13:22–23 ).

İyi toprağa geldiğimizde hikayenin sesi ferahlar. Duyulan ve anlaşılan söz insanda karşılık bulur; ekincinin emeği ürünle görünür hale gelir. İsa’nın sözünün kendisini uyarmasına izin veren, o söze güvenip yaşamını ona açan kişiyi düşünürüz. Üstelik ürün miktarları eşit değildir. Otuz kat ürün veren de iyi topraktır; yüz kat verenin yanında değersiz sayılmaz. İsa’nın ölçüsünde asıl ayrım, ürünün varlığıyla yokluğu arasındadır; dinleyici böylece başkalarıyla yarışmaktan kendi karşılığını görmeye döner (Matta 13:23 ).

Tarla sahibinin bekleyişi

Deliceler benzetmesi bizi başka bir şaşkınlığın içine alır. İyi tohum ekilmiş bir tarlada kötü ürün nasıl ortaya çıkmıştır? Kölelerin sorusu, Tanrı’nın işine güvenirken dünyadaki kötülüğü gören insanın sorusuna yakındır. Tarla sahibi kötülüğün adını koyar: Bunu düşman yapmıştır. Köleler hemen işe koyulmak ister; gördükleri bozukluğu ortadan kaldırmak onlara doğru görünür. Fakat sahibin cevabı onları durdurur (Matta 13:24–30 ).

Sahip, deliceleri sökerken buğdayın da zarar görebileceğini söyler. Kölelerin gözleri temizlenecek tarladayken onun dikkati korunacak üründedir. Beklemeyi istemesinin açık gerekçesi budur. Kötülüğün varlığından rahatsız olup acele bir çözüm ararken, iyi olanı da incitme ihtimalimizle yüzleşiriz. Buğdayı seven sahibin sabrını anlamak, bekleyişe başka türlü bakmamızı sağlar. Tarlasını gözetir ve hasatta ne yapacağını şimdiden söyler (Matta 13:28–30 ).

İsa eve döndüğünde öğrenciler bu hikayeyi açıklamasını isterler. Verdiği açıklamada tarla dünya, iyi tohumu eken İnsanoğlu’dur. Bu kez tohum Egemenliğe ait insanları anlatır; ilk benzetmedeki anlamı buraya aynen taşımayız. Düşman İblis, deliceler ona ait olanlar, biçim vakti ise çağın sonudur. Son ayrımı yapacak olanlar İnsanoğlu’nun gönderdiği meleklerdir. İnsanların sonunu belirleme yetkisini kendimizde gördüğümüzde hikayedeki yerimizi de değiştirmiş oluruz (Matta 13:36–39 ).

Kötülüğün ortasında yaşayan öğrenci bu tarlada kendi bekleyişini de görür. İnsanoğlu’nun ektiği ürün büyürken düşmanın işi de görünür. Böyle bir dünyada Tanrı’nın Egemenliğine güvenmek, yalnız gözün önündeki sonuca bakarak karar vermemeyi gerektirir. Sahibin söylediği hasat günü de gerçektir. Bugün bitmeyen bekleyişin sonsuza dek sürmeyeceğini O’ndan duyarız. Koruduğu buğdayı kendi ambarına toplatacak olan, şimdi de tarlanın sahibidir (Matta 13:38–41 ).

Hasadın açıklamasında İsa yargının ağırlığını saklamaz. Günaha sürükleyenler ve kötülük yapanlar toplanır; kızgın fırın, ağlayış ve diş gıcırtısı anlatılır. Bu sözler kötülüğün sonunda önemsiz sayılacağı umudunu ortadan kaldırır. Aynı anda doğrular için bambaşka bir gelecek açılır: Babalarının Egemenliğinde güneş gibi parlayacaklardır. Daniel’in diriliş ve doğruların parlaması hakkındaki sözleri bu vaadin Kutsal Yazılar’daki derinliğini gösterir. Kötülüğün arasında silik ve güçsüz görünen hayatların sonunu, onları bugün gölgede bırakan güçler belirlemeyecektir (Matta 13:40–43 ; Daniel 12:1–3 ).

Hardal tanesiyle maya benzetmeleri bu bekleyişte ihtiyaç duyduğumuz güveni besler. İsa avuçta küçücük duran bir taneyle, kuşların dallarında barındığı gelişmiş bitkiyi yan yana getirir. Başlangıca bakarak sonucu küçümseyen kişi bu farkı kaçırır. İsa’nın çevresindeki topluluğun karşılaştığı ret, O’nun duyurduğu Egemenliğin geleceğini ölçmeye yetmez. Öğrenci gördüğü küçüklüğün içine kapanmak yerine, konuşan Mesih’in bildirdiği sona güvenebilir. Bu güvenin dayanağı elindeki imkanların büyüklüğü değildir (Matta 13:31–32 ).

Maya benzetmesinde bir kadının hazırladığı hamura bakarız. Unun içine katılan maya başlangıçta gözden kaybolur, ama işi bütün hamura ulaşır. İsa anlatıyı bütün hamurun kabarmasıyla tamamlar. Bekleyen kişi henüz tamamını göremese de gerçekleşecek sonuç O’nun sözünde açıktır. Tanrı’nın işinin görünürdeki küçüklüğü ya da sessizliği, onun etkisizliğine kanıt değildir. Bu güveni, kendi her girişimimizin büyüyeceği beklentisine çevirmeden İsa’nın duyurduğu Egemenliğe bağlarız (Matta 13:33 ).

Matta, İsa’nın benzetmelerle konuşmasını Mezmurlar’daki gizli kalmış şeylerin açıklanması sözüne bağlar. Mezmur geçmişte yapılanları dinlemeye ve gelecek kuşağa aktarmaya çağırır. İsa, öğretisiyle Tanrı’nın Egemenliğine ilişkin saklı olanları açar. Bölümde Yeşaya’nın işitmeyiş yargısının yanında bu açıklanma da vardır. Öğrenci bu iki sesi birlikte duyar; kendisine açılanı sevinçle alırken dinlemeyi hafife alamaz. İsa’ya sorup O’ndan öğrenmeye devam ettikçe, kendisine açılanı daha iyi kavrar (Mezmurlar 78:1–8 ; Matta 13:34–35 ).

Sevinçle bırakabilmek

Defineyi bulan adamın sevinci, bir anda sahip olduklarına bakışını değiştirir. Tarlayı alabilmek için varını yoğunu satarken yalnız elinden çıkanları sayarsak hikayeyi anlayamayız. Bulduğu definenin değeri gözünün önündedir. Dışarıdan kayıp gibi görünen şeyin içinde, adamın koşup gitmesini açıklayan büyük bir sevinç vardır. Egemenliğin değerini görmeye başlayan insanın bağlılıkları da bu yüzden yerinden oynar. Mesih’i izlemeyi yalnız vazgeçileceklerin listesi gibi düşündüğümüzde, bu benzetmenin sevincini henüz duymamış olabiliriz (Matta 13:44–46 ).

İnci arayan tüccar da değerli olanla karşılaşınca bir karar verir. Çok değerli inciyi görüp eski alışveriş düzenine olduğu gibi dönmez; elindekileri onun için verir. Egemenliğe duyulan hayranlığın bütün hayatı etkileyen bir karşılığa dönüşmesini burada görürüz. Aynı bölümde anlayışın verilmiş bir armağan olduğunu işitmiştik. Bu nedenle alım satımın ayrıntılarından kurtuluşu satın alma yolu çıkarmayız. İsa’nın anlattığı, bulunan değerin karşısında bütün varlığıyla cevap veren insanın sevincidir.

Bazen Mesih’e bağlılığın bedeli, gözümüzde O’nda bulduğumuz değerden daha büyük görünür. Bırakmamız gereken şey yakındadır; kaybını hemen hissederiz. Define benzetmesi, gözümüzü yeniden bulunan şeye çevirir. İsa’nın Egemenliği hayatımıza ayrılan küçük bir bölüme sığacak kadar önemsiz midir? Hikayedeki adam bu soruya bütün malıyla cevap verir. Onun sevinci, öğrenciliğin bedelini saklamadan bu bedelin neden taşınabildiğini duyurur.

Ağ benzetmesiyle yeniden kıyıya geliriz. Suya bırakılan ağ her çeşit balığı toplar; ayrım, dolan ağ karaya çekildiğinde yapılır. İsa bu sahneyi çağın sonundaki yargıyla açıklar ve meleklerin kötülerle doğruları ayıracağını söyler. Birlikte bulunmak, herkesin sonunda aynı yerde olacağını göstermez. Defineyi bulan adamın sevincinden sonra bu uyarıyı da dinlemek gerekir. Egemenliğin kıymetiyle son yargının ciddiyeti, İsa’nın aynı konuşmasında birbirinden ayrılmaz (Matta 13:47–50 ).

İsa öğrencilerine bütün bunları anlayıp anlamadıklarını sorar ve olumlu cevap alır. Ardından Egemenlik için eğitilmiş din bilginini, hazinesinden yeni ve eski değerler çıkaran bir ev sahibine benzetir. Öğrenen kişi, aldığı zenginlikle başkalarına da sunacak şeyler taşır. Eski Kutsal Yazılar’ın İsa’nın öğretisiyle açılan anlamını burada görmek güçlü bir yorumdur; bölümde Yeşaya ve Mezmurlar’ın kullanılışı da bu bağlantıyı düşündürür. Öğrenci İsa’dan öğrenirken daha önce aldığı sözü geride bırakmaz. O sözün zenginliğini Mesih’in yanında yeniden keşfeder (Matta 13:51–52 ).

Sonra İsa’nın memleketine gideriz ve tanıdıklığın nasıl bir engele dönüşebildiğini görürüz. İnsanlar O’nun bilgeliğini ve mucizeler yaratan gücünü fark ederler. Fakat ailesini ve marangozun oğlu oluşunu bildikleri için, karşılarındaki kişiyi önceden bildikleri yere yerleştirmekte ısrar ederler. Şaşkınlıkları imana açılmaz; gücenip O’nu reddederler. Birini tanıdığını sanmanın, ondan gelecek söze kapanmakla sonuçlanması acıdır. İsa bunu kendi memleketinde hor görülen peygamberin durumuyla açıklar (Matta 13:53–57 ).

Matta, imansızlıkları yüzünden İsa’nın orada fazla mucize yapmadığını bildirir. Ret cevabının gerçek bir kaybı vardır; sahne bu eksilmeyle kapanır. Bölümü okuyan bizler için de İsa hakkında konuşabilmekle O’ndan öğrenmeye açık olmak arasındaki fark belirginleşir. Ekinciyi, hardalı ve defineyi yıllardır biliyor olabiliriz. Yine de O’nun bugün bu sözlerle yüreğimizde neye dokunduğunu dinlememiz gerekir. Göl kıyısında başlayan işitme çağrısı, aşina olduğumuz hikayelerin içinde bize yeniden ulaşır (Matta 13:58 ).

02 — BİRLİKTE ÇALIŞIN

Kayalık topraktaki başlangıç neden umut veriyor? İlk sevincin ardından gelen baskıyı düşününce, kendi hayatınızda neyi erken bir güvence saydığınızı fark ediyorsunuz?
Dikenler sözle aynı hayatta büyüyor. Sözü reddetmeden de onun meyvesine yer bırakmadığımız durumlar olabilir mi? Kaygı ve servetin aldatıcılığı hakkındaki açıklamayı kendi hayatınızla birlikte konuşun.
Kölelerin deliceleri sökme isteğini mi, sahibin bekleme kararını mı anlamak size daha kolay geliyor? Sahibin buğdaya gösterdiği özen, dünyaya bakışınızda neyi değiştiriyor?
Defineyi bulan adamı sadece elinden çıkardığı mallarla anlatsaydık hikayeden ne eksilirdi? Mesih’e bağlılığınızdan söz ederken bulduğunuz sevinç ne kadar duyuluyor?
Memleket halkı şaşırdığı halde İsa’yı reddediyor. Bir sözü çok iyi bildiğimizi düşünmek bizi onu dinlemekten nasıl uzaklaştırabilir? Bu bölümde yeniden duymaya ihtiyaç duyduğunuz söz hangisi?

03 — HAYATA TAŞIYIN

1. Anlamadığınız yerde İsa’nın açıklamasına dönün. Öğrenciler hikayeyi işitince bütün ayrıntıları kendiliklerinden çözmüş olmadılar. İsa’ya geldiler ve sordular. Siz de bu bölümde zorlandığınız bir benzetmeyi, O’nun verdiği açıklamayla yan yana okuyun. İlk çağrışımınıza hemen tutunmak yerine, İsa’nın neyi neyle ilişkilendirdiğini izleyin. Kendisine yaklaşan öğrencilere konuşan Rab’bin önünde anlayış için dua edin ve öğrendikleriniz için şükredin (Matta 13:10–17 ).

2. İlk sevincinizle bugünkü karşılığınızı birlikte görün. Bir zamanlar sizi derinden etkileyen İsa sözünü hatırlayın. Ardından o söze bağlı kalmanın zorlaştığı yere bakın. Baskı geldiğinde geri çekilmeniz veya kaygının bütün dikkatinizi alması, benzetmenin önünde dürüstçe konuşulabilir. Son günlerde verdiğiniz somut bir kararda neyin belirleyici olduğunu Tanrı’nın önüne getirin. Duyduğunuz uyarıyı kendinizi savunarak kapatmak yerine, söze yeniden karşılık vermek için kullanın (Matta 13:20–23 ).

3. Beklerken hasadı unutmayın. Kötülüğün sürmesi insanda yorgunluk ve öfke biriktirebilir. İsa bu dünyayı anlatırken hasat gününü de bildirir. Deliceleri gördüğünüz kadar sahibin koruduğu buğdayı ve ona hazırladığı sonu da düşünün. Adaletin hiç gelmeyeceği duygusu ağır bastığında, doğruların Baba’nın Egemenliğinde parlayacağı sözü üzerinde kalın. Bugün bütün sorularınız çözülmese de umudunuzun kime dayandığını O’na söyleyebilirsiniz (Matta 13:40–43 ).

4. Bıraktıklarınızı sayarken bulduğunuzu da anın. Mesih’i izlemenin size mal olduğu bir şeyi düşünün. Bu bedeli küçültmeden, O’na ait olmanın neden değerli olduğunu da dile getirin. Defineyi bulan adamın sevincine biraz zaman ayırın; hikayeyi hemen yeni bir fedakarlık görevine çevirmeyin. Rab’bin Egemenliğinde bulduğunuz değeri görmek şükrünüzü beslesin. Önünüzdeki karara, yalnız kaybetme korkunuzla değil bu sevinçle de bakın (Matta 13:44–46 ).

5. Bildiğiniz hikayenin sizi yeniden bulmasına izin verin. Bu bölümde en tanıdık gelen benzetmeyi yavaşça bir kez daha okuyun. İsa’nın anlatıyı nerede bitirdiğine ve dinleyenden ne beklediğine dikkat edin. Yıllardır tekrarladığınız açıklamanın örttüğü bir uyarı ya da sevinç olabilir. Fark ettiğiniz bu söz karşısında neye sevindiğinizi ya da nerede direndiğinizi dürüstçe düşünün. İsa’yı tanıdığını söyleyen insanın da O’nun önünde öğrenci olarak kalmaya ihtiyacı vardır (Matta 13:54–58 ).

Kaynaklar

Kutsal Kitap, Yeni Çeviri: Matta 13 ; Yeşaya 6 ; Mezmurlar 78:1–8 ; Daniel 12:1–3 .
Barclay M. Newman ve Philip C. Stine, A Handbook on the Gospel of Matthew, UBS, 1988. TIPs üzerinden Matta 13:11, 13:32 ve 13:52 açıklamaları: verilmiş anlayış, hardal benzetmesinin karşılaştırması ve yeni-eski değerler. Eserin tamamı kullanılmadı.

İlgili Araştırmalar ve Okumalar

Çalışmalarım