Matta 14 — Bir Sofrada Ölüm, Issız Yerde Ekmek

Matta 14. Bölümü Kutsal Kitap'tan Okuyun

GİRİŞ

İnsanın bir yanlıştan üzülmesi, ondan döneceği anlamına gelmeyebilir. Hirodes Yahya’nın öldürülmesi istendiğinde üzülür, ardından öldürülmesini buyurur. Kendi verdiği sözün ve konuklarının karşısında sıkışınca, çıkış yolunun bedelini Yahya’ya ödetir. Bu sahne bizi yalnız zalim bir hükümdarla tanıştırmaz; doğruyu hissetmekle doğruya yönelmek arasındaki mesafeyi de düşündürür. Bazen bu mesafeyi kendi hayatımızda da fark eder, bizi geri dönmekten alıkoyan şeyin ne olduğunu sormakta zorlanırız.

Önce bir cenazenin yanında durmamız gerekiyor. Yahya’nın öğrencileri öğretmenlerinin bedenini alıp gömüyor, sonra haberi İsa’ya götürüyorlar. Birazdan ekmek dağıtılacak, hastalar iyileşecek, gölün üzerinde yürüyen İsa’yı göreceğiz; ama bu iyiliklere yetişmek için Yahya’nın ölümünü hızla geride bırakamayız. Matta, kaybı ve merhameti aynı bölümün içinde tutuyor. İsa’ya yalnız güzel sonuçlarla biten hikayelerimizi getirmek zorunda olmadığımızı, daha yolun başında bu öğrencilerin gidişinden öğreniyoruz.

01 — METNİ ANLAYIN

Üzülmek, geri dönmeye yetmediğinde

Bölümün başında Hirodes, İsa’yla ilgili haberleri öldürttüğü Yahya’yla açıklar; onun ölümden döndüğünü sanır. Matta ardından geriye dönüp bu ölümün nasıl gerçekleştiğini anlatır. Yahya, Hirodes’in kardeşi Filipus’un karısı Hirodiya’yla evliliğine Tanrı’nın Yasası uyarınca karşı çıkmış, bunun yüzünden zindana atılmıştır. Peygamberin sözü hükümdarın hoşuna gitmese de, tahtta oturmak ona Tanrı’nın buyruğundan muaf bir hayat sağlamaz. Biz de bazen bir sözün doğruluğundan önce onu söyleyenin bize bunu söylemeye hakkı olup olmadığını sorgularız. Yahya’nın başına gelenler, uyarıyı susturabilen insanın böylece haklı çıkmış olmadığını gösterir (Matta 14:1–2 ; Matta 14:3–4 ; Levililer 18:16 ).

Hirodes’in Yahya’yı öldürme isteğini o zamana kadar halktan korkması durdurmuştur. Halk Yahya’yı peygamber sayarken hükümdar tepkilerinin hesabını yapar. Bir süre için Yahya hayattadır, fakat Hirodes onu öldürmek ister. Kötü bir davranışın sonuçlarından çekinmekle o davranıştan vazgeçmek arasındaki fark burada ağırlaşır. İnsanların tepkisi bizi durdurduğunda içimizdeki isteğin de değiştiğini sanabiliriz; Hirodes’in şöleni biraz sonra bu yanılgıyı açığa çıkaracaktır (Matta 14:5 ).

Doğum günü şöleninde Hirodiya’nın kızı konukların önünde dans eder ve Hirodes’i hoşnut eder. Hirodes, istediğini vereceğini ant içerek söyler. Kız annesinin yönlendirmesiyle Yahya’nın başını bir tepsi içinde ister. Matta kızın adını vermeden annesinin yönlendirmesini ve hükümdarın cevabını izler. İstek dile geldiğinde hükümdarın daha önce verdiği söz, zindandaki Yahya’nın hayatıyla karşı karşıya gelir. Şölendeki memnuniyet bir ölüm talebine dönüşmüştür (Matta 14:6–8 ).

İstek duyulunca Hirodes üzülür. Ne var ki konukların önünde içtiği ant, Yahya’nın hayatından daha ağır basar ve ölüm buyruğunu verir. Yanlış bir sözden geri dönmenin mahcubiyetine katlanmak yerine, o sözün bedelini başkasına ödetir. Matta’nın anlattığı üzüntü gerçektir; kralın yaptığını hafifleten bir mazeret değildir. Yahya’nın zindanda başı kesilir, tepsiyle getirilen başı kıza, kızdan annesine ulaşır. Hükümdarın kendi itibarını koruduğu yerde bir insanın hayatı sona ermiştir (Matta 14:9–11 ).

Yahya’nın öğrencilerinin yaptığı son hizmet çok sadedir: gelir, bedenini alır ve gömerler. Peygamberin sesi susmuştur; onu sevenler şimdi cenazesini taşır. Matta buraya bir zafer konuşması koymaz. Öğrencilerin sadakati, öğretmenlerinin bedenini sahipsiz bırakmayışlarında görünür. Yaşanan haksızlığın büyüklüğü karşısında bu hizmet küçük gelebilir, fakat sevdikleri insana yapabilecekleri son iyiliği yaparlar (Matta 14:12 ).

Sonra İsa’ya giderler. Öğretmenlerinin öldürüldüğünü haber vereceklerdir. Metin onların ne söylediğini ayrıntısıyla kaydetmez, fakat gittikleri kişiyi söyler. Bu gidiş, yas tutanın da İsa’nın yanında yeri olduğunu düşünmemize alan açar. Acımızı önce anlaşılır bir derse dönüştürüp ardından Rab’be sunmamız gerekmez. Yahya’nın öğrencileri haberi olduğu gibi taşır; onların ardından okurken, bizim de söylemekte zorlandığımız kayıplarımızla İsa’ya gelebileceğimizi fark ederiz (Matta 14:12–14 ).

Bu sahnede Yahya’nın söylediği doğru söz ile Hirodes’in verdiği düşüncesiz söz karşı karşıyadır. Biri hükümdarı Tanrı’nın buyruğuna döndürmek ister, öteki hükümdarı kendi itibarına bağlar. Kendi sözümüzü tutmayı her durumda erdem saymak kolaydır. Oysa söylediğimiz şey kötülüğü gerektiriyorsa, geri dönmek sorumluluktan kaçış sayılamaz; tam da sorumluluğu üstlenmenin başlangıcı olabilir. Hirodes’in üzüntüsüne bakarken kendimize acıyıp incittiğimiz kişiyi gözden kaçırmanın ne kadar mümkün olduğunu da görürüz. Tövbe, yalnız içimizde olanlarla değil, önümüzdeki yanlışın sürmesine izin verip vermediğimizle ilgilidir.

Elimizdekini O’na getirmek

İsa bu haberi duyunca tekneyle tenha bir yere çekilir. Halk ise kentlerden yürüyerek O’nu izler. İsa karaya çıktığında büyük bir kalabalıkla karşılaşır. Matta, İsa’nın içinden geçenleri uzun uzun açıklamak yerine onlara acıdığını ve hastalarını iyileştirdiğini söyler. Burada merhamet, uzaktan hissedilen bir üzüntü olarak kalmaz; karşısındaki bedenlerin acısına ulaşır. Yahya’nın ölümünün ardından gelen bu sahne, dünyanın ne kadar zalim olabildiğini gördüğümüz yerde İsa’nın iyiliğini de görmemize izin verir. Kalabalığın içindeki hastalar, O’nun önünde gözden kaybolmaz (Matta 14:13–14 ).

Akşama doğru öğrenciler açlığı ve ıssızlığı hesaba katarak halkın köylere gönderilmesini önerir. Sorunu görmüşlerdir; düşündükleri çözüm de anlaşılırdır. İsa’nın yiyeceği onların vermesini istemesi ise konuşmayı beklemedikleri bir yere taşır. İhtiyacı fark edip başkasının nereden yardım bulacağını söyleyen kişiler, şimdi o insanların önüne yiyecek koymaya çağrılır. Ellerinde yalnız beş ekmek ve iki balık olduğunu söylerler. Bir insanın ihtiyacıyla kendi imkanlarımızı yan yana getirdiğimizde duyduğumuz o çaresizlik, bu kısa cevapta bize çok yakın gelir (Matta 14:15–17 ).

İsa ellerindekini kendisine getirmelerini ister. Bu çağrı öğrencilerin azlığını gizlemesini ya da kendilerini yeterli göstermesini gerektirmez; beş ekmekle iki balık olduğu gibi O’na getirilir. İsa halkı çayıra oturtur, gözlerini göğe kaldırıp şükreder ve ekmekleri bölerek öğrencilerine verir. Yiyecek henüz insanların ellerine ulaşmadan, onu alan Rab’bin Baba’ya yönelişini görürüz. Ardından öğrenciler kalabalığın arasında dağıtmaya başlar. Az önce göndermeyi düşündükleri insanlara şimdi İsa’nın verdiğini taşırlar (Matta 14:18–19 ).

Herkes yer ve doyar; artan parçalardan on iki sepet toplanır. Matta kadınlar ve çocukların dışında yaklaşık beş bin erkeğin yediğini belirtir. Kadınlarla çocukların sayısını vermediği için toplam kalabalığı kesin bir rakamla yeniden hesaplayamayız. Başlangıçta yetersiz olan yiyecek bütün kalabalığa ulaşmıştır. Toplanan on iki dolu sepet, doyan insanların ardından kalan bolluğu göz önüne serer. İnsanların doyması, İsa’nın merhametinin bu sahnedeki somut karşılığıdır (Matta 14:20–21 ).

Elişa’nın önüne getirilen yirmi arpa ekmeğiyle yüz kişinin doyurulması bu olayla birlikte okunabilir. O anlatıda da hizmet eden kişi yiyeceğin azlığını söyler; peygamber halka verilmesini buyurur. RAB’bin sözü uyarınca insanlar yer ve yiyecek artar. Matta’daki kalabalık çok daha büyüktür, fakat az yiyecek, hizmet edenlerin itirazı, doyma ve artan parçalar iki anlatıyı birbirine yaklaştırır. Bu bağlantı, Tanrı’nın halkını doyurmasının Kutsal Yazılar’daki yerini görmemize yardım eder. Matta açık bir Elişa alıntısı vermediğinden iki olayın her ayrıntısına aynı simgesel anlamı yüklememek gerekir (2. Krallar 4:42–44 ).

Öğrenciler bu sofradan yalnız büyük bir mucizenin hatırasıyla ayrılmayacaktır. İsa’nın verdiğini insanlara ulaştırmış, başlangıçta yetersiz buldukları şeyin O’nun elinde neye dönüştüğüne katılarak tanık olmuşlardır. Kaynak kendileri değildir; yine de dağıtan elleri önemlidir. Bu ayrıntı, hem her yükü kendi gücüyle taşımaya çalışanı hem yapabileceğini küçük görüp geri çekileni düşündürür. Hizmet ederken Rab’be muhtaç olmak, insanlara yönelmemizin önünde bir engel sayılmaz. O’na ihtiyacımız olduğunu söyleyerek de bir başkasının yanında yer alabiliriz. Bu olay her maddi imkanımızın aynı biçimde çoğalacağı sözünü vermez; merhametin kaynağını tanıtır ve öğrencilerin o merhamete nasıl hizmet ettiğini gösterir.

Bölümde iki yemek vardır, fakat geride bıraktıkları birbirinden çok farklıdır. Hirodes’in şöleni bir peygamberin öldürülmesine varırken, İsa’nın önündeki kalabalık doyurulur. Saraydaki konukların bakışı hükümdarın kararını ağırlaştırır; ıssız yerde İsa’nın bakışı ihtiyacı olan insanlara yönelir. Yetkinin kimin yararına kullanıldığı, sofraların sonunda anlaşılır. Bu sahneleri yan yana okuyunca yalnız kötü bir hükümdara öfkelenmeyiz; bize emanet edilen imkanların başkalarının hayatında neye dönüştüğünü de düşünürüz.

Rüzgar dinmeden duyulan ses

İsa öğrencilerini kendisinden önce karşı kıyıya gönderir, halkı uğurlar ve dua etmek için dağa çıkar. Kalabalıkların arasındaki hizmetinin ardından Baba’yla baş başadır. Öğrenciler ise O’nun buyruğuyla çıktıkları yolculukta karşı rüzgarla uğraşır. Tekne kıyıdan uzaklaşmış, ilerlemek güçleşmiştir. İtaat ettikleri halde zorlanmaları, sıkıntının her zaman yanlış bir kararın kanıtı olduğu düşüncesini sarsar. Bazen Rab’bin sözünü izlediğimiz yolda da bütün gücümüzü harcar, bir türlü ilerleyemediğimizi hissederiz; bu geceyi okurken yaşadığımız her güçlükte kendimize bir suç aramamız gerekmez (Matta 14:22–24 ).

Sabaha karşı İsa suyun üzerinden onlara yaklaşır. Öğrenciler gördüklerini hayalet sanınca korkuları büyür; yardımın gelişi önce onları daha da ürkütür. İsa hemen seslenir ve kendisini tanıtarak korkmamalarını söyler. Güvenebilmeleri için önce kimin yaklaştığını duymaları gerekir. Biz de bu sahneyi yalnız insanın korkusunu nasıl yeneceğine ilişkin bir ders gibi okursak, onlara doğru geleni gözden kaçırırız. Cesaretlerinin dayanağı, kendilerini toparlama becerilerinden önce İsa’nın varlığı ve kendilerine yönelen sözüdür (Matta 14:25–27 ).

Göl henüz sakinleşmemiştir. İsa, öğrencilerine güven veren sözünü rüzgarın dinmesinden önce söyler; O’nun varlığını öğrenmekle çevrelerindeki tehlikenin hemen ortadan kalkması aynı anda gerçekleşmez. Matta bu aralığı Petrus’un yaşadıklarıyla açacaktır. Okurken biz de rahatlamak için önce her şeyin düzelmesini bekleyen yüreğimizi tanırız. İsa’nın sesi ise dalgalar sürerken duyulur ve güvenin kime yöneldiğini ortaya çıkarır.

Eyüp’te denizin dalgaları üzerinde yürüyen Tanrı’nın eşsiz gücü anlatılır. Mezmurlar’da da Tanrı’nın denizde yol açması, halkını Musa ve Harun’un eliyle gütmesiyle birlikte anılır. Bu metinlerde dalgaların üzerinde Tanrı’nın yetkisi vardır. İsa’nın göldeki öğrencilerine gelişi, böyle bir Kutsal Yazı dünyasının içinde okunur. Öğrencilerin önünde duran kişinin kim olduğu sorusu, bu gelişi gördüklerinde yeni bir ağırlık kazanır. Teknede biraz sonra söylenecek itiraf, bu sorunun anlatı içindeki açık cevabıdır (Eyüp 9:4–10 ; Mezmurlar 77:16–20 ).

Petrus suyun üstünden İsa’ya gelebilmek için O’ndan buyruk ister. İsa’nın çağrısını duyduktan sonra tekneden iner. Bu adımın yönü de dayanağı da İsa’dır; Petrus önce O’ndan buyruk istemiş ve cevabını beklemiştir. Hikayeyi bütün güvenli yerlerimizi terk etmemizi isteyen bir çağrıya çevirdiğimizde, önce söylenen bu sözü atlamış oluruz. İman yalnız adımın büyüklüğünde aranmaz; bizi o adıma kimin çağırdığı da önemlidir. Petrus’un yürüdüğü yerde gözümüzü önce çağıran Rab’be çevirmemiz gerekir (Matta 14:28–29 ).

Güçlü rüzgar Petrus’u korkutur ve batmaya başlar. Biraz önce suyun üstünde yürüyen öğrenci şimdi kurtarılmaya muhtaçtır. İsa’ya yalvarır; İsa hemen uzanıp onu kavrar. Ardından imanının küçüklüğünü ve kuşkusunu sorgular. Bu sıranın insana verdiği cesaret büyüktür: Rab, öğrencisinin kuşkusunu sorgularken onu kurtaran elini de uzatmıştır. Petrus’un kuşkusu gerçektir, ona uzanan el de gerçektir. Korktuğumuz için İsa’ya seslenmeye utanırken, O’nun bu öğrenciye nasıl davrandığını yeniden hatırlayabiliriz (Matta 14:30–31 ).

Tekneye bindiklerinde rüzgar diner ve öğrenciler İsa’ya tapınır. Söyledikleri, az önce korkularından bağrışan insanların artık O’nu nasıl tanıdığını gösterir: Tanrı’nın Oğlu karşılarındadır. Hikaye Petrus’un ne kadar yürüyebildiğinin hesabıyla kapanmaz. Hep birlikte yöneldikleri kişinin kimliği, öğrencinin başarısından da başarısızlığından da daha büyük yer tutar. Bölümün başında Hirodes’in duyduğu haberlerden çıkardığı yanlış açıklama şimdi bu tapınmanın yanında kalır. İsa’yı tanımak, hakkında bir açıklama bulmanın ötesinde, O’nun önünde güvenle eğilmeye açılır (Matta 14:32–33 ).

Ginnesar’da karaya çıktıklarında halk İsa’yı tanır ve hastaları O’na getirmek üzere çevreye haber salar. Gölün üzerinde gördüğümüz yetki, yeniden hasta insanların hayatına dokunur. Giysisinin eteğine dokunanların hepsi iyileşir; Matta bu iyiliği eksiltmeden anlatır. Bölümün sonunda bakışımız yalnız teknede yaşanan olağanüstü anın üzerinde kalmaz. İsa’ya tapınan öğrencilerin yanında O’ndan şifa bekleyen insanları da görürüz. O’nun kimliğini tanımakla merhametine başvurmak birbirine yakındır; korkumuz, açlığımız ve hastalığımızla yöneldiğimiz Rab budur (Matta 14:34–36 ).

02 — BİRLİKTE ÇALIŞIN

Hirodes üzüldüğü halde ölüm buyruğunu veriyor. Başkalarının önünde küçük düşmekten korkmak, doğru olduğunu bildiğimiz şeyi yapmamızı nasıl zorlaştırıyor?
Öğrencilerin ellerindeki yiyecek çok azdı. Birinin ihtiyacını gördüğünüz halde yapabileceğiniz şeyin yetersiz kaldığını düşündüğünüz oldu mu? İsa’nın öğrencileri ekmek dağıtmaya katması size ne düşündürüyor?
Yahya’nın öğrencileri cenazeden sonra İsa’ya gidiyor. Bir kaybın ardından birinin size hemen açıklama sunmasıyla yanınızda durması arasında nasıl bir fark var? Bu kısa sahne yas tutana yaklaşımımızı nasıl etkileyebilir?
İsa Petrus’u hemen tutuyor, sonra kuşkusunu soruyor. Hem yardıma hem de düzeltilmeye ihtiyaç duymak size tanıdık geliyor mu? Bu karşılaşmada İsa’nın hangi davranışı size daha çok dokunuyor?
Hirodes İsa’yı ölümden dönmüş Yahya sanıyor; teknedekiler O’na Tanrı’nın Oğlu diye tapınıyor. Bölümdeki hangi sahne sizin İsa’ya bakışınızı derinleştirdi? Neden?

03 — HAYATA TAŞIYIN

1. Üzüntünüzün davranışınızı değiştirmesine izin verin. Hirodes’in üzüntüsü Yahya’nın öldürülmesini engellemedi. Tanrı’nın sözü davranışınızı sorguladığında yalnız rahatsız olduğunuzu söylemekle yetinip yetinmediğinizi düşünün. İnsanların önünde verdiğiniz bir söz, yanlış bir davranışı sürdürmeniz için haklı gerekçe olmaz. Hirodes’in kararı, çevresinin beklentisine verdiği ağırlığı açığa çıkarır. Duyduğunuz uyarının hangi davranışınızı değiştirmenizi istediğini dürüstçe ele alın (Matta 14:9–11 ).

2. Elinizdekini ihtiyaç sahibine ulaştırın. Öğrenciler kalabalığın açlığını gördü, İsa ise onları yiyeceğin dağıtılmasına kattı. Bu hafta ihtiyacını bildiğiniz birine hangi yardımı gerçekten ulaştırabileceğinizi düşünün. Topluluk içinde yiyecek paylaşmak veya hastası olan birinin yüküne ortak olmak, merhametin somut karşılıkları olabilir. Yapabileceklerinizi açıkça belirleyip başka imanlılarla birlikte paylaşabilirsiniz. Öğrencilerin dağıttığı ekmek kendilerine İsa’nın elinden verilmişti (Matta 14:15–20 ).

3. Yasınızı da İsa’ya getirin. Yahya’nın öğrencileri cenazeden sonra İsa’ya gittiler. Sizin de henüz anlamlandıramadığınız bir kaybınız varsa, duanızda onu olduğu gibi dile getirebilirsiniz. Söyleyecek söz bulamıyorsanız, güvendiğiniz bir kardeşinizin sizinle birlikte Rab’bin önünde durmasını isteyin. Yasınızı hemen bir dersle kapatmanız gerekmiyor. Bu defa duanın ardından bir süre sessizce kalabilir, acınızı saklamadan Rab’bin önünde durabilirsiniz (Matta 14:12 ).

4. Korkarken yardım istemekten çekinmeyin. Petrus batmaya başladığında İsa’ya seslendi ve İsa onu tuttu. Korkunuzun adını koyarak Rab’den yardım isteyin. Petrus’un kurtarılışıyla birlikte duyduğu soru, kuşkusunu da ciddiye almasını gerektiriyordu. Siz de yardım isterken Mesih’in sözünün güveninizi ve davranışınızı sorgulamasına açık olun. Rab’be yönelmek, yalnız rahatlatıcı bulduğunuz sözleri seçerek dinlemekle sınırlı kalmasın (Matta 14:30–31 ).

5. Hasta kardeşinizi duada yalnız bırakmayın. Ginnesar halkı İsa’yı tanıyınca hastalar için çevreye haber gönderir. Birinin iyileşmesini istemek, bu bölümde merhamete verilen doğal bir karşılıktır. Yakup da hasta imanlı için topluluğun ileri gelenlerinin dua etmesini ister. Siz veya bir yakınınız hastaysanız, birlikte dua edecek kişilere ihtiyacınızı açıkça söyleyebilirsiniz. Şifa için Rab’be umutla seslenin ve hastanın yanında durun. Sonucu kendi iman gücünüzle üretmek zorunda değilsiniz; güveniniz merhamet eden Rab’bedir (Matta 14:34–36 ; Yakup 5:14–16 ).

6. İyiliği yapan Rab’be şükredin. Rüzgar dindikten sonra teknedekiler İsa’ya tapındı. Bu bölümde anlatılan iyilikleri okurken yalnız mucizenin büyüklüğünde durmayın. Merhamet eden, doyuran ve kurtaran kişinin kim olduğuna dikkat edin. Öğrencilerin Tanrı’nın Oğlu itirafı, sizin şükrünüzün ve güveninizin de yönünü belirlesin. Matta’nın anlattığı olaylar, okuru bunları yapan Rab’bi tanımaya çağırır (Matta 14:32–36 ).

Kaynaklar

Kutsal Kitap, Yeni Çeviri: Matta 14 ; Levililer 18:16 ; 2. Krallar 4:42–44 ; Eyüp 9:4–10 ; Mezmurlar 77:16–20 ; Yakup 5:14–16 . Bölüm ve belirtilen pasajların karşılaştırılması.
Barclay M. Newman ve Philip C. Stine, A Handbook on the Gospel of Matthew, UBS, 1988. TIPs üzerinden okunan Matta 14:27 açıklaması ve Matta 14:33 açıklaması: İsa’nın kendisini tanıtması, tapınma ve Tanrı’nın Oğlu itirafı. Eserin tamamı kullanılmadı.

İlgili Araştırmalar ve Okumalar

Çalışmalarım