Matta 15 — Kirlenen Yürek, Sınırı Aşan Merhamet

Matta 15. Bölümü Kutsal Kitap'tan Okuyun

GİRİŞ

Bir insana yardım etmemek için Tanrı’nın adını kullanmak... İsa’nın bu bölümde açığa çıkardığı şey budur. Konuşma öğrencilerin yıkamadığı ellerle başlar; çok geçmeden anne babaya uzatılmayan yardıma gelir. İtiraz edenler başkasının töreye uymadığını görmüştür, İsa ise onların savunduğu törenin bir insanı hangi sorumluluktan uzaklaştırdığını gösterir. Bazen kendi hayatımıza da böyle dolaylı bir yoldan bakabiliriz: Başkasında kolayca fark ettiğimiz eksiklik, bizde daha derin bir yanlışın üzerini örtüyor olabilir.

Bu konuşmadan sonra, kızının acısıyla İsa’ya seslenen bir anneyle karşılaşacağız. Kendisi için bir ayrıcalık ileri sürmez; kızını iyileştirebilecek Rab’den merhamet ister. Matta bizi önce kendi dindarlığımızın içinde saklanabildiğimiz yere, sonra yardım istemekten başka yapabileceğimiz bir şeyin kalmadığı yere götürür. Bu iki yerde de İsa’nın sözünü dinlemek kolay olmayabilir. Bölümü okurken aceleyle başkaları hakkında hüküm vermeden, O’nun önünde neyi savunduğumuzu ve neyi beklediğimizi fark etmeye çalışalım.

01 — METNİ ANLAYIN

Tanrı’nın adıyla yardımdan kaçmak

Yeruşalim’den gelen Ferisilerle din bilginleri, öğrencilerin yemek öncesinde ataların töresine uygun el yıkama uygulamasını yerine getirmediğini söyler. Sağlık konusunda öğüt istemiyorlar; bağlayıcı saydıkları bir geleneğin çiğnendiğini düşünüyorlar. İsa’nın karşı sorusu konuşmanın yönünü değiştirir: Kendi töreleri uğruna Tanrı’nın buyruğuna ne yapmışlardır? Atalarından kalmış olması bir uygulamaya dokunulmazlık kazandırmaz; Tanrı’nın sözü onun da üzerinde durur. Öğrencilerin ellerini inceleyenlerin şimdi kendi öğretilerinin sonucuna bakması gerekir (Matta 15:1–3 ).

İsa anne babaya saygı buyruğunu hatırlatır, ardından anne veya babaya sövmek hakkındaki ağır ölüm hükmünü anar. Yasa’nın bu sözü, Tanrı’nın anne babayı gözetmeyi ne kadar ciddi tuttuğunu gösterir; İsa burada yeni bir infaz emri vermiyor. Karşısındakiler ise insanı bu sorumluluktan kurtaran bir yol öğretir. Soru artık kimin töreyi daha titizlikle uyguladığı değildir. Tanrı’nın bu kadar önem verdiği bir sorumluluğun, O’na bağlılık adına kaldırılması bu çelişkiyi açığa çıkarır (Matta 15:4 ; Mısır’dan Çıkış 20:12 ; Mısır’dan Çıkış 21:17 ).

İsa’nın örneğindeki kişi, anne babasına vereceği yardımın Tanrı’ya adandığını söyler. Söylenen söz dindarcadır; ortaya çıkan sonuç, yardıma ihtiyacı olan anne babanın mahrum kalmasıdır. Böylece insan hem yardımını esirgemiş hem de bunun için dinsel bir gerekçe bulmuş olur. İsa bu gerekçeyi kabul etmez: Töre, Tanrı’nın sözünü geçersiz kılar. Saygının karşılığı burada bir hitap, ziyaret sırasında söylenmiş birkaç güzel söz veya iyi niyet beyanıyla sınırlı kalamaz; anne babanın gerçek ihtiyacına ulaşması gerekir (Matta 15:5–6 ).

Kendini haklı çıkarmanın en güç fark edilen biçimlerinden biri budur: İtaat etmediğimiz buyruğun karşısına başka bir dinsel söz koyarız. Sanki Tanrı’ya vermekle anne babaya yardım etmek arasında zorunlu bir seçim varmış gibi konuşuruz. Oysa anne babayı gözetmemizi isteyen de Tanrı’dır. İsa’nın cevabı, kurduğumuz gerekçenin içinden geçip onun geride bıraktığı insana bakmamızı sağlar. Bu yüzden bölüm yalnız eski bir töreyi eleştirmekle kalmaz; bugün hizmetten, adanmışlıktan veya ibadetten söz ederken kimin ihtiyacını geçiştirdiğimizi de düşündürür.

Yeşaya’nın dudaklarla yürek arasındaki uzaklığı anlatan sözü tam buraya oturur. Tanrı hakkında saygılı konuşabilir, O’na tapındığımızı söyleyebilir, yine de buyruğuna karşı kendimizi savunabiliriz. İsa’nın ikiyüzlülük suçlaması bu somut ayrılığa yönelir: Öğretilen insan buyruğu, Tanrı’ya itaatin yerini almıştır. Yeşaya’nın kendi bağlamında da insanın tasarılarını Tanrı’dan saklayabileceği düşüncesi sorgulanır. İbadetin içinde bulunmak, yüreğimizi O’ndan gizleyebileceğimiz bir yer sağlamaz (Matta 15:7–9 ; Yeşaya 29:13–16 ).

İsa ardından halkı çağırır; söylediklerini dinlemelerini ve anlamalarını ister. İnsanları dışarıdan kirleten şeyleri saymakla meşgulken, içimizden çıkanın ne yaptığını gözden kaçırabiliriz. İsa ağza girenle ağızdan çıkanı ayırarak tam bu noktaya dokunur. Yemek öncesindeki hareket başkalarının gözü önündedir; bir sözün arkasındaki kötü niyet kolayca saklanabilir. Söylediği kısa cümlenin ağırlığı, biraz sonra öğrencilerine yüreği açıkladığında daha da belirginleşecektir (Matta 15:10–11 ; Matta 15:15–20 ).

Öğrenciler Ferisilerin gücendiğini bildirince İsa sözünü geri almaz. Göksel Baba’nın dikmediği fidanın söküleceğini söyler; bu, öğretmenlerin itibarından daha büyük bir yargıdır. Kör kılavuzun peşinden giden de çukura düşer. Saygı duyulan birinin gücenmesi, söylediği şeyin doğru olduğunu kanıtlamadığı gibi, ona duyduğumuz bağlılık da yanlış yolun sonucunu değiştirmez. İsa öğrencilerini bu kılavuzlara bırakmaz; onların rehberliğinden ayrılıp kendi sözünü dinlemelerini ister (Matta 15:12–14 ).

Petrus benzetmenin açıklanmasını ister, fakat öğrenciler de İsa’nın anlamayışlarına yönelttiği soruyla karşılaşır. Öğretmenlerinin yanında bulunmak, söylediklerini kendiliğinden anlamalarını sağlamamıştır. İsa yiyeceğin mideye inip bedenden çıkışını anlatırken, insanın ağzından çıkanın başka bir kaynağı olduğunu gösterir: yürek. Burada yalnız duygularımızdan söz etmiyor; düşüncelerimizin, niyetlerimizin ve davranışlarımızın doğduğu iç dünyamızdan söz ediyor. Bu yüzden mesele birkaç kelimeyi daha dikkatli seçerek kapanmaz (Matta 15:15–18 ).

Kötü düşünceler, cinayet, zina, cinsel ahlaksızlık, hırsızlık, yalancı tanıklık ve iftira aynı sıralamada yer alır. Bazıları çok ağır suçlar olduğu için kendi sözümüzü bu listenin dışında tutmak isteyebiliriz. Oysa İsa başkasının adını lekeleyen sözü de yürekten çıkan kötülükler arasında sayar. Ağzımızdan çıkan bir iftiranın zararını, yalnız sinirli olduğumuzu söyleyerek ortadan kaldıramayız. Başlangıçta anne babaya yardımı kesen dindarca söz de burada yeniden anlam kazanır: İnsan Tanrı’nın adını anarken bile yüreğindeki kötülüğü davranışa dönüştürebilir (Matta 15:19–20 ).

İsa açıklamasını yıkanmamış ellerle yemek yemenin insanı kirletmediğini söyleyerek bitirir. Soruyu başlatan töreye dönülmüştür, ama artık kendi içimizden çıkanları görmeden o töreyi tartışamayız. Başkasının bize ne bulaştıracağından kaygılanırken, bizim sözümüzün ve davranışımızın ona ne yaptığını düşünmeye çağrılırız. Bu yüzleşme kendimizi daha ustaca denetleyip iyi görünme çabasına indirgenirse, bölümün başındaki soruna geri döneriz. Tanrı’ya yakın olduğumuzu savunmayı bırakıp O’nun gösterdiği kötülüğü kabul etmek, tövbenin başladığı yerdir.

Bir annenin vazgeçmeyen yakarışı

Sur ve Sayda bölgesinde bir anne İsa’ya seslenir; Matta onu Kenanlı diye tanıtır. Kızı cine tutulmuştur ve çok kötü durumdadır. Kadının kendi haline acınmasını istemesi, kızının acısını nasıl taşıdığını duyurur: Yardıma muhtaç olan çocuk, yalvaran annedir. İsa’ya Davut Oğlu diye seslenerek İsrail’in Mesihi’nden merhamet ister. Şimdi önümüzde bir tartışmayı kazanmak isteyen biri bulunmuyor; sevdiği insanın acısıyla Rab’be gelen bir anne var (Matta 15:21–22 ).

İsa önce cevap vermez. Kadının seslenişini duyarız; öğrencilerin onu gönderme isteğini de duyarız. Ardından İsa, İsrail halkının kaybolmuş koyunlarına gönderildiğini söyler. Bu noktayı hızla atlayıp sonundaki iyileşmeye koşarsak, biraz sonra duyacağımız güvenin hangi sözlerin arasından yükseldiğini kaçırırız (Matta 15:23–24 ).

İsrail’in kaybolmuş koyunları daha önce Onikiler’in gönderilişinde de anılmıştı. İsa öğrencilerine ilk görevlerinde ulusların arasına ve Samiriye kentlerine gitmemelerini, İsrail halkına yönelmelerini söylemişti. Bu görev, Tanrı’nın İsrail’e ilişkin vaatlerinden kopuk bir başlangıç değildir. Kadının aldığı karşılık, İsrail’e yönelen bu görevin içinde uluslara ulaşan merhameti görünür kılacaktır (Matta 10:5–6 ; Matta 15:24 ).

Kadın yaklaşır, İsa’nın önünde yere kapanır ve yardım ister. İsa’nın çocukların ekmeğiyle köpekler hakkında söylediği söz, biraz önce açıkladığı İsrail’e yönelen görevi sofra görüntüsüyle anlatır. Çocukların payı alınmayacaktır. Kadın, isteğini dile getirirken bu öncelikle karşılaşır. Kadın da ayrımı silerek cevap vermez; İsa’nın kurduğu görüntüde merhamete yer bulunduğunu görür (Matta 15:25–26 ).

Sofradan düşen kırıntılar için çocukların ekmeğinin alınması gerekmez. Kadının cevabı bu kadar yalındır ve bu kadar güçlüdür. İsrail’e verilen önceliğe karşı çıkmadan, İsa’nın merhametinden kızına da iyilik ulaşabileceğine tutunur. Kendisi için sofrayı yeniden düzenlemesini istemez; o sofranın bereketinden bir kırıntının bile yeterli olacağına güvenir. Burada alçakgönüllülük isteğinden vazgeçmek değildir. Kadın Rab’bin önünde yerini büyütmeye çalışmadan yardım istemeyi sürdürür (Matta 15:27 ).

Son sözü İsa söyler: Kadının imanını büyük bulur ve isteğini karşılar. Kızı o saatte iyileşir. Bir annenin feryadıyla başlayan sahne, gerçekten acısı giderilen bir çocuğun haberiyle biter; konuşma yalnız iman hakkında unutulmaz bir örnek olsun diye anlatılmamıştır. İsa’nın yetkisi o kızın hayatına ulaşmıştır. Kadının güvenini hayranlıkla okurken, onun güvendiği Rab’bin yaptığı iyiliği gözden kaçırmayalım (Matta 15:28 ).

Bu sahne, Matta’nın daha önce anlattığı yüzbaşının karşılaşmasıyla birlikte düşünülebilir. Orada da İsrail dışından gelen birinin İsa’nın sözüne güveni övülmüş ve uzaktaki hasta iyileşmişti. İsa o karşılaşmada doğudan ve batıdan insanların Egemenliğin sofrasına katılacağını da bildirmişti. Kitabın sonunda öğrenciler bütün ulusları Mesih’in öğrencileri olarak yetiştirmeye gönderilecektir. Bu bağlantılar İsrail’e yönelen görevin uluslar için kalıcı bir dışlanma anlamına gelmediğini gösterir. Kenanlı kadının aldığı karşılık, bu genişleyen tanıklığın içinde kendi yeri olan somut bir merhamet olayıdır (Matta 8:5–13 ; Matta 28:18–20 ).

Bölümün başındaki konuşmada insanlar kendi uygulamalarını savunurken Tanrı’nın buyruğunu etkisizleştiriyordu. Burada kadın İsa’nın önüne ihtiyacını getirir ve O’nun merhametine dayanır. İsa’nın büyük diye andığı iman, en fazla dinsel ayrıcalığa sahip görünen kişide karşımıza çıkmamıştır. Bu karşılaşma, kimin Tanrı’ya yakın olabileceğine ilişkin kolay ölçülerimizi sarsar. Başkalarını geldiği çevreye göre değerlendirirken, Mesih’e güvenmeyi kendisinden öğrenebileceğimiz bir insanı küçümseyebiliriz.

Dönüş yolunu da düşünen merhamet

İsa Celile Gölü kıyısından geçerek dağa çıkar ve oturur. Yanına gelen kalabalıklar beraberlerinde hastalarını getirir. Yürüyemeyen, göremeyen, konuşamayan ve bedeninde başka engelleri bulunan insanlar O’nun önüne bırakılır. İsa onları iyileştirir ve gördükleri karşısında şaşıran halk İsrail’in Tanrısı’nı yüceltir. Kenanlı kadının kızından sonra geniş bir topluluk da İsa’nın iyiliğine tanıklık eder (Matta 15:29–31 ).

Kalabalığın övgüsü, bölümün başındaki dudaklar ve yürek hakkındaki sözün ardından başka türlü duyulur. Burada gördükleri iyiliğe Tanrı’yı yücelterek karşılık veren insanlar vardır. Matta topluluğun etnik dağılımını açıklamaz; övgüde İsrail’in Tanrısı adının geçmesi, hepsinin başka uluslardan geldiğinin kesin kanıtı değildir. Vurguladığı şey, insanların önlerinde gerçekleşen şifaya şaşması ve övgülerini Tanrı’ya yöneltmesidir. İyileşenlerin yanında onları getirenler de bu sevince katılır.

İsa üç gündür yanında kalan halka acıdığını söyler; yiyecekleri kalmamıştır. Şifa sahnesinin ardından onların yola nasıl çıkacağıyla da ilgilenir. Aç giderlerse bayılabileceklerini düşünür. Biz bir yardımın tamamlandığını düşündüğümüzde, karşımızdakinin onu izleyen saatlerde neye ihtiyaç duyacağını unutabiliriz; İsa’nın merhameti dönüş yolunu da görür. İnsanların şifa sevincinin ardından taşıyacakları yorgunluk O’nun ilgisinin dışına düşmez (Matta 15:32 ).

Öğrenciler ıssız yerde bunca insana yetecek ekmeği nereden bulacaklarını sorar. Önceki bölümde ekmek dağıtan öğrenciler şimdi yine yiyeceğin yetersizliğini dile getirir. Matta onların içlerinden ne geçirdiğini açıklamak yerine İsa’nın sorusunu aktarır: Kaç ekmekleri vardır? Yanlarında yedi ekmek ve birkaç küçük balık vardır; İsa halkın oturmasını buyurur. Öğrenciler henüz nasıl doyacaklarını görmedikleri kalabalığa, biraz sonra yeniden yiyecek dağıtacaktır (Matta 15:33–35 ).

İsa yiyecekleri alıp şükrettikten sonra böler ve öğrencilerine verir. Öğrenciler bunları halka dağıtır, herkes yer ve doyar. Artan parçalar yedi küfeyi doldurur; yemek yiyenler kadınlarla çocukların dışında dört bin erkektir. Matta bu karşılaşmanın kendi ayrıntılarını verir; önceki bölümde beş bin erkeğin doyduğu yemekte beş ekmek, iki balık ve on iki sepet vardı. Başlangıçta yiyeceği kalmayan insanlar şimdi doymuştur ve artan yiyecek de vardır (Matta 15:36–38 ).

İsa halkı doyurduktan sonra evlerine gönderir ve tekneyle Magadan bölgesine geçer. Aç dönmelerini istemediği insanlar artık yemek yemiştir; halka acıdığını söylediğinde, onların açlığını gidermeyi de üstlenmiştir. Bölümün başında Tanrı’ya adanmışlık sözü bir insanın yardımdan yoksun kalmasına gerekçe yapılmıştı. Sonunda İsa’nın merhameti, insanların yolda güçten düşmemesi için ekmek sağlar. Bu Rab’bin önünde kendi yüreğimizin kötülüğünü saklamadan durabilir, ihtiyacımızı da O’na açabiliriz; bizi düzelten sözün sahibi, yalvaran anneyi ve aç kalabalığı gören Mesih’tir (Matta 15:32–39 ).

02 — BİRLİKTE ÇALIŞIN

İsa, el yıkama tartışmasının ortasında anne babaya yapılmayan yardımı gündeme getiriyor. Dini bakımdan doğru görünürken somut bir sorumluluğu ihmal etmek nasıl mümkün oluyor? Bu örnek hangi gerekçelerinizi yeniden düşünmenize yol açıyor?
İsa kötülüğün kaynağını yürekte gösteriyor. Başkasını inciten bir sözünüzü yalnız o anın gerginliğiyle açıkladığınız oldu mu? O sözü doğuran niyete bakmak neyi değiştirebilir?
Kadın, çocukların ekmeği hakkındaki söze kırıntıları hatırlatarak cevap veriyor. Bu cevapta nasıl bir güven duyuyorsunuz? İhtiyacınızı dile getirirken kendinizi haklı çıkarmaya çalışmakla merhamet istemek arasında ne fark var?
Bir önceki bölümde Petrus’un imanı küçük, burada kadının imanı büyük diye anılıyor. İkisinin yardım isteğini düşününce iman hakkında ne fark ediyorsunuz? Yardım istemekle güçlü görünmek arasında sizin için nasıl bir fark var?
İsa, kalabalığın dönüş yolunda açlıktan bayılmasını da düşünüyor. Bu ayrıntı size O’nun merhameti hakkında ne anlatıyor? Birinin ihtiyacını böyle dikkatle fark eden bir iyilikle karşılaştınız mı?

03 — HAYATA TAŞIYIN

1. Gerekçenin geride bıraktığı insana bakın. İsa’nın örneğinde yardımın kesilmesi Tanrı’ya adanmışlık sözüyle savunuluyordu. Anne babanıza karşı yerine getirebileceğiniz bir sorumluluğu dinsel bir gerekçeyle geçiştirip geçiştirmediğinizi düşünün. Bağlılığınızı anlatan sözlerin, Tanrı’nın buyurduğu somut iyiliğin yerini almasına izin vermeyin. Ertelediğiniz yardımın ne olduğunu ve ne zaman yerine getirebileceğinizi belirleyin. Buyruğu ciddiye almak, kullandığınız gerekçenin sonucuna da bakmanızı gerektirir (Matta 15:3–6 ).

2. Zarar veren sözünüzü sahiplenin. İsa yalan tanıklığı ve iftirayı da yürekten çıkan kötülükler arasında sayar. Sözünüz başkasına zarar verdiğinde yalnız yanlış bir ifade kullandığınızı söyleyerek konuyu kapatmayın. O sözü doğuran niyeti Tanrı’nın önünde dürüstçe değerlendirin. Yanlış anlattığınız bir olayı kime aktardıysanız, düzeltmeyi de ona ulaştırın. Dışarıdan düzgün görünen alışkanlıklar, içerideki kötülüğü temizlemiş sayılmaz. İsa’nın açıklamasını kendi yüreğinizi tövbeye açan bir uyarı olarak dinleyin (Matta 15:18–20 ).

3. Düzeltilmeye açık kalın. Petrus anlamadığı sözü İsa’ya sorar ve cevapta kendisinin de anlamayışıyla yüzleşir. Bildiğiniz dini ifadeleri açıklamanın tamamı sanarak geçmeyin. İsa’nın hangi davranışı sorguladığını ve gerekçesini dikkatle izleyin. Kör kılavuz benzetmesi, öğretinin götürdüğü yolun önemini de hatırlatır. Öğrenciliğiniz, alıştığınız açıklamayı korumaktan önce Mesih’in söylediğini anlamaya yönelsin (Matta 15:12–20 ).

4. Sevdiğiniz insanın acısını duaya taşıyın. Kenanlı kadın kızının sıkıntısını İsa’ya açar ve yardım ister. Duada kendinizin veya sevdiğiniz birinin sıkıntısını açıkça dile getirebilirsiniz. Kadının güveni, yardımını istediği Rab’bin merhametine yönelmiştir. Şifa ve yardım için siz de O’na umutla seslenin. Cevap beklerken güveninizi duayı ne kadar güçlü söylediğinize değil, seslendiğiniz Rab’be bağlayın (Matta 15:21–28 ).

5. İyilik için şükrederken insanı hatırlayın. Kalabalık iyileşen insanları gördüğünde İsrail’in Tanrısı’nı yüceltti. Matta’nın anlattığı iyiliklerde Tanrı’nın insanlara yaklaşımını görün. Kadının kızının iyileşmesi ve aç insanların doyurulması, merhametin insan hayatındaki gerçek karşılığını gösterir. Bu tanıklıkları okurken şükrünüzü Tanrı’ya yöneltin. Şükrettiğiniz iyiliğin içindeki insanı da hatırlayın; onunla görüşmek, halini sormak veya sevincini paylaşmak şükrünüze eşlik edebilir (Matta 15:28–38 ).

Kaynaklar

Kutsal Kitap, Yeni Çeviri: Matta 15 ; Mısır’dan Çıkış 20:12 ; Mısır’dan Çıkış 21:17 ; Yeşaya 29:13–16 ; Matta 10:5–6 ; Matta 8:5–13 ; Matta 28:18–20 . Bölüm ve belirtilen kanonik bağlantılar.
Barclay M. Newman ve Philip C. Stine, A Handbook on the Gospel of Matthew, UBS, 1988. TIPs üzerinden Matta 15:23 açıklaması, Matta 15:26 açıklaması ve Matta 15:31 açıklaması okundu: öğrencilerin sözü, çocuklar ve köpekler görüntüsü, kalabalığın övgüsü. Eserin tamamı kullanılmadı.

İlgili Araştırmalar ve Okumalar

Çalışmalarım