Mezmurlar 77 — Ayak İzlerin Görünmediğinde: Geceden Denize, Hatırlayarak Güvene

Mezmurlar 77. Bölümü Kutsal Kitap'tan Okuyun

GİRİŞ

Mezmurlar 77, Tanrı’yı hatırlamanın bile acıttığı bir geceden başlar. Başlık Asaf geleneğini ve Yedutun adını taşır; müzik hizmetiyle ilişkili bu başlıklar şiirin topluluk içinde söylenmiş olabileceğini düşündürür, fakat yazarı belirli bir tarihsel olaya kilitlemez. Metnin asıl ağırlığı, Tanrı’ya dua etmeyi bırakmayan ama Tanrı’nın eski biçimde davranıp davranmayacağını sorgulayan bir insanın iç dünyasıdır. Yazar rahatlatıcı cümlelerle acele etmez; uykusuzluk, teselliyi reddetme, inleme ve suskunluk duanın gerçek parçaları hâline gelir. Bu nedenle mezmur, imanlı kişinin ağır ruhsal sıkıntı yaşamasını otomatik olarak iman eksikliği sayan anlayışı baştan bozar.

Şiirin ortasında altı soru arka arkaya gelir: Rab sonsuza dek reddedecek mi, lütfu bitecek mi, hesed sona mı erdi, sözü geçersiz mi oldu, Tanrı merhamet etmeyi unuttu mu? Bu sorular yalnız yazarın rahatlamasını değil Tanrı’nın karakterini konu eder. Kriz büyüdüğünde insan “Ben ne zaman iyi olacağım?” sorusundan “Tanrı hâlâ bildiğim Tanrı mı?” sorusuna geçebilir. Mezmur bu soruyu sansürlemez; fakat onu duygunun tek başına hüküm verdiği yerde bırakmaz. Geçmiş kurtuluş hafızası, bugünkü duygunun yanında ikinci bir tanık olarak çağrılır.

Son bölümde yazar kişisel geceden İsrail’in büyük kurtuluş hikâyesine açılır. Deniz, sular, gök gürültüsü, yıldırım ve Musa ile Harun üzerinden yönlendirilen halk, Çıkış hafızasını şiirin merkezine taşır. En önemli görüntülerden biri, Tanrı’nın yolunun denizden geçmesi ama ayak izlerinin görülmemesidir. Bu, Tanrı’nın gerçekten yönlendirdiği hâlde O’nun eyleminin insan tarafından her zaman izlenebilir bir formüle dönüşmediğini anlatır. Mezmur böylece “Tanrı görünmüyorsa yoktur” sonucunu reddederken, “görmediğim her olayda gizli bir mucize var” diye uydurma kesinlik üretmeye de izin vermez.

01 — METNİ ANLAYIN

Teselliyi Reddeden Gece: Acının İçinde Tanrı’ya Konuşmayı Sürdürmek

Yazarın duası yüksek seslidir, fakat bu yüksek ses hemen huzura dönüşmez. Eller gece boyunca kalkar, canı teselliyi reddeder ve Tanrı’yı hatırlamak bile inlemeyi artırır. Böyle bir sahne, acı yaşayan kişinin doğru cümleyi duyduğu anda rahatlaması gerektiği beklentisini sorgular. Bazen erken açıklama, “her şeyin bir sebebi var” türü kolay sözler ya da zorla iyimserlik gerçek teselli değildir. Kutsal Kitap, insanın acıyı tam adıyla söylemesine ve acele edilmeden Tanrı’nın önünde kalmasına izin verir. Uykusuzluk ve konuşacak söz bulamama, mezmurun duygusal dünyasını bedene taşır.

Metin modern bir klinik teşhis koymaz; bu yüzden yazara depresyon, anksiyete bozukluğu ya da travma sonrası stres tanısı vermek doğru değildir. Buna karşılık ağır ruhsal yükün uykuya, bedene, hafızaya ve konuşma gücüne kadar uzanabileceğini ciddiye alır. İmanlı kişi böyle bir durumda “demek ki yeterince inanmıyorum” diye kendisini suçlamak zorunda değildir. Dua bazen düzgün cümlelerden çok, gece boyunca Tanrı’ya dönük kalmaktır. Geçmiş yılları ve eski ezgileri hatırlamak ilk anda rahatlatıcı olmaz; tam tersine bugünkü sessizliği daha keskin gösterebilir. “Eskiden Tanrı yardım etmişti, şimdi neden böyle?” sorusu, geçmiş lütfun bugünkü acıyla karşılaştırılmasından doğar.

Bu nedenle ruhsal hafıza nostaljiden ayrılmalıdır. Geçmişi bugünü dövmek için kullanmak umutsuzluğu büyütür; geçmişteki Tanrı sadakatini bugünkü soruya tanık olarak çağırmak ise yavaşça yönü değiştirir. Mezmur, hafızayı duyguyu susturan bir teknik değil, Tanrı’nın karakterini yeniden düşünmeye açılan yol olarak kullanır. Bu yaklaşım topluluk bakımından da önemlidir. Acı çeken kişi aynı soruyu defalarca sorabilir, teselliyi hemen kabul etmeyebilir ve güçlü görünmeyebilir. Böyle birini “olumsuzluğa teslim olmuş” diye damgalamak, mezmurun verdiği geniş dua alanını daraltır.

Topluluk bazen çözüm üretmekten önce sabırlı biçimde dinlemeli ve “evet, bu gerçekten ağır” diyebilmelidir. Tanrı’nın iyiliği acının inkârından değil, acının içine taşınmasından sonra daha güvenilir biçimde konuşulur. Bu nokta özellikle topluluk için önemlidir. Acı çeken kişi dua edemediğinde, cümle kuramadığında veya aynı soruyu defalarca sorduğunda onu “olumsuzluğa teslim olmuş” diye damgalamak kolaydır. Mezmur ise sıkıntının uzun sürebileceğini, insanın gece boyunca ellerini kaldırıp yine de rahatlamayabileceğini gösterir. İmanlı topluluk böyle anlarda hızlı teşhis değil, sabırlı eşlik sunmalıdır.

Böyle ayetleri modern klinik teşhislere çevirmek doğru değildir. Metin bize depresyon, anksiyete bozukluğu veya travma sonrası stres teşhisi koymuyor. Fakat ağır ruhsal sıkıntının bedensel ve zihinsel etkilerini ciddiye alıyor. Uykusuzluk, düşüncelerin dönüp durması, konuşacak söz bulamama… Bunları otomatik olarak “iman zayıflığı” diye damgalamak mezmura yabancıdır. Bu ayrım pastoral açıdan önemlidir.

Geçmişteki güzel dönemleri sürekli bugünü dövmek için kullanmak iyileştirmez. “Eskiden kilise böyleydi”, “Eskiden ailemiz mutluydu”, “Eskiden Tanrı bana daha yakındı” cümleleri insanı yalnız daha da kapatabilir. Sağlıklı ruhsal hafıza geçmişi idealize etmek değil, Tanrı’nın sadakatini bugünkü soruya tanık olarak çağırmaktır. Asaf, Tanrı’ya sesini yükseltir. Ellerini gece boyunca uzatır. Teselli edilmek istemediğini söyler.

Tanrı’yı hatırladığında bile içi ferahlamaz; tersine inler. Bu, iman hayatına ilişkin rahatsız edici ama çok değerli bir gerçektir: Bazen Tanrı’yı düşünmek ilk anda insanı rahatlatmaz. Çünkü sorun yalnız acı değildir; acının Tanrı hakkında doğurduğu sorudur. Asaf’ın teselliyi reddetmesi, teselliye düşman olduğu anlamına gelmez. Bazı acılar henüz isimlendirilmeden teselli sunulduğunda insan onu taşıyamaz.

Yasın veya ruhsal tükenmenin ilk ihtiyacı çoğu zaman açıklama değil, gerçeğin kabul edilmesidir. “Evet, bu gerçekten ağır” cümlesi bazen “ama Tanrı iyidir” cümlesinden önce gelmelidir; çünkü Tanrı’nın iyiliği acıyı inkâr ederek değil, acının içine girerek konuşulur. İkinci ayet gece boyunca uzanan elleri anlatır. Bu duruş ısrarlı duayı çağrıştırır. Fakat ardından beklenmedik cümle gelir: “Canım avunmak istemiyor.” İnsan bazen teselliyi kabul edecek durumda değildir.

Acının fazla erken açıklanması, yarayı küçülten sözler, kolay vaatler veya “her şeyin bir sebebi var” türü cümleler teselli gibi duyulmayabilir. Aynı zamanda geçmiş kurtuluşu bugüne otomatik reçete yapmak da doğru değildir. Tanrı İsrail’i denizden geçirdi diye her kriz aynı biçimde sonuçlanmaz. Her hastalık mucizeyle iyileşmez, her tehdit bir gecede sona ermez. Hafızanın görevi “Tanrı bunu aynen tekrar edecek” demek değil, “Tanrı’nın karakterini yalnız bugünkü karanlıktan türetmeyeceğim” demektir.

Hatırlamak acıyı küçültmek de değildir. Asaf, “Madem Tanrı geçmişte iyiydi, şimdi üzülmem yanlış” sonucuna varmıyor. Şiirin ilk yarısı silinmiyor; uykusuz gece ve sert sorular metnin içinde kalıyor. Hafıza, acının üstünü boya gibi kapatmıyor; acının yanında ikinci bir tanık getiriyor. Bir tarafta “Şu anda bunu hissediyorum” cümlesi, öte tarafta “Tanrı kendisini tarihinde böyle gösterdi” cümlesi duruyor.

Sadık Sevgi Bitti mi? Soruların İçinden Tanrı’nın Karakterine Dönmek

Mezmunun merkezindeki sert sorular, iman krizinin gerçek konusunu ortaya çıkarır. Hesed, yani Tanrı’nın antlaşmaya bağlı sadık sevgisi tükenmiş olabilir mi; verdiği söz kuşaklar boyunca boşa çıkmış olabilir mi? Bu sorular Mısır’dan Çıkış 34:6–7’deki “merhametli, lütfeden, sevgisi ve sadakati bol RAB” tanımıyla güçlü biçimde konuşur (Çık. 34:6–7). Yazar Tanrı’yı sıfırdan tanımlamaya çalışmıyor; tam tersine Tanrı’nın kendisi hakkında daha önce söylediği şeyi bugünkü sessizliğin karşısına koyuyor. Böylece soru, şüpheden çok antlaşma hafızasına tutunan bir mücadele hâline geliyor. “Tanrı merhamet etmeyi unuttu mu?” sorusu teolojik bir bilgi cümlesi değildir.

Tanrı’nın hafıza kaybı yaşayabileceğini öğretmez; hissedilen terk edilmişliği dua diliyle ifade eder. Kutsal Kitap bu tür cümleleri sansürlemediği için, imanlı da duygusunu sistematik teoloji dersine çevirmek zorunda kalmadan Tanrı’ya söyleyebilir. Yine de duygu son hüküm değildir. “Bana terk edilmiş gibi geliyor” ile “Tanrı gerçekten antlaşmasını terk etti” aynı cümle değildir. Metnin en zor ifadelerinden biri 77:10’daki İbranice shenoth sözcüğüdür. Sözcük “yıllar” olarak anlaşılabildiği gibi, bazı yorumlarda “değişim” fikriyle ilişkilendirilir; bu yüzden çeviriler “Yüceler Yücesi’nin sağ elinin yılları” ya da “sağ elinin değişmesi” gibi farklı sonuçlara ulaşabilir.

Bu belirsizlik, yorumcuyu sahte kesinlikten korur. Final metnin ana yönü, tek bir tartışmalı kelimeye değil daha açık olan sonraki harekete dayanır: yazar Tanrı’nın geçmiş işlerini düşünmeye karar verir. Teolojik sağlamlık bazen “burada tam bilmiyoruz” diyebilmeyi de içerir. Hatırlama, duyguyu geçersiz kılmak için değil, duygunun yanında daha büyük bir tanıklık kurmak için kullanılır. Yazar Tanrı’nın “eski harikalarını” düşünür, işlerini tekrar eder ve yollarını derinlemesine gözden geçirir. Bu süreç kişisel iyileşme tekniğinden daha geniştir; bireysel kriz, topluluğun kurtuluş hafızasına bağlanır.

Kendi ruh hâlimiz yalnız başına Tanrı’nın karakterini ölçen cetvel değildir. İman, duygunun gerçekliğini kabul ederken Tanrı’nın tarihsel sadakatini de hesaba katar. Yine de ayetin şiirdeki işlevi açıktır: Burada bir dönüş başlar. yazar kendi krizinden Tanrı’nın geçmiş eylemlerine yönelir. “Sağ el” Tanrı’nın kudretini çağrıştırır; “yıllar” okuması benimsenirse geçmişte O’nun gücünün açıkça görüldüğü dönemlere bakılır. “Değişti” okuması benimsenirse, yazarın en acı korkusu dile gelir: Tanrı’nın eskisi gibi davranmaması. Kilisenin Kutsal Kitap okuması bu yüzden yalnız bilgi edinme değildir.

Tanrı’nın halkıyla yaptığı işleri tekrar tekrar anlatmak, unutmaya karşı ruhsal bir dirençtir. İnsan kendi hayatında yeni bir mucize göremediği günlerde Mısır’dan çıkışı, çöldeki sadakati, peygamberlerin tanıklığını ve nihayet İsa Mesih’in ölüm-diriliş Müjdesini hatırlar. Bu hatırlama bugünkü sorunun bütün ayrıntılarını çözmez; fakat Tanrı’nın karakteri hakkında yalnız bugünkü duygunun tanıklığıyla yetinmemeyi sağlar. Hristiyan okur için bu hafıza daha da geniştir. Tanrı’nın kurtarış karakteri en açık biçimde İsa Mesih’in ölümü ve dirilişinde görülür; fakat Mezmurlar 77’yi her ayrıntıyı Mesih’e dönüştüren bir alegoriye çevirmek gerekmez. Kanonik bağlamda Mısır’dan çıkış Tanrı’nın kurtaran karakterinin büyük örneğidir; Müjde ise bu karakterin doruk noktasını açar.

Bu iki okuma aynı şey değildir, fakat ikisi de şiirin krizini açıklığa kavuşturur. Birinde yazar geçmişte Tanrı’nın kudretini gösterdiği yıllara dönmektedir; ötekinde ise onu en çok yaralayan düşünceyi açıkça söyler: “Ya Tanrı artık eskisi gibi değilse?” Sonraki ayetlerin Tanrı’nın geçmiş işlerine yönelmesi, hangi çeviri tercih edilirse edilsin, mezmurun cevabının hafıza üzerinden ilerlediğini gösterir. “İz yok” cümlesi ayrıca Tanrı’nın rehberliğini sonradan abartılı biçimde anlatma eğilimimizi de düzeltir. Bazen geçmişe baktığımızda her olayı tek bir çizgiye bağlar ve sanki o sırada her şeyi açıkça anlamışız gibi konuşuruz. Oysa çoğu yürüyüş daha dağınıktır. O anda korkmuş, yanlış anlamış, beklemiş veya kararsız kalmış olabiliriz.

Tanrı’nın sadakati, bizim süreç boyunca ne kadar berrak olduğumuza bağlı değildir. Onuncu ayetin belirsizliği, yorumcuya önemli bir disiplin öğretir: Metnin söylemediği kesinliği üretmemek. İbranice shenoth sözcüğü burada “yıllar” diye de, “değişme/değişiklik” alanında da anlaşılmıştır. Bu yüzden bazı çeviriler “En Yüce Olan’ın sağ elinin yıllarını anacağım” yönüne, bazıları ise “En Yüce Olan’ın sağ eli değişti” korkusuna yaklaşır. Onuncu ayet metinsel olarak zordur. İbranice ifade “En Yüce Olan’ın sağ elinin yılları” diye anlaşılabildiği gibi “En Yüce Olan’ın sağ eli değişti” düşüncesine de açılmıştır.

Eski ve modern çeviriler burada farklı yollar izler. Bu belirsizlikte tek bir çeviriyi tartışmasız diye dayatmak doğru olmaz. “Sadık sevgi” için kullanılan İbranice hesed, antlaşma sadakati, bağlılık ve merhamet alanını taşır. Asaf’ın sorusu şudur: Tanrı’nın kendisini tanıttığı sadakat gerçekten tükenebilir mi? Bu soru Çıkış 34:6’daki Tanrı tanımıyla güçlü biçimde yankılanır: merhametli, lütfeden, sevgisi bol Rab ([Çık.

34:6–7](https://www.bible.com/tr/bible/170/EXO.34.6-7.TCL02 "veritas:new-tab")). Bu cümle iman hayatında kolay slogan yapılmamalıdır. Her belirsizlik “Tanrı gizli bir mucize hazırlıyor” demek değildir. Kutsal Kitap bize görünmeyen bütün nedenleri açıklama yetkisi vermez. Fakat mezmur şunu söyler: Tanrı’nın görünmemesi ile Tanrı’nın bulunmaması aynı şey değildir.

Denizde Yol, Görünmeyen Ayak İzleri: Çıkış Hafızasıyla Güvenmek

Mezmunun son hareketi, Tanrı’nın kutsal ve eşsiz oluşunu İsrail’in Çıkış hikâyesi üzerinden görünür kılar. Sular Tanrı’yı görür, derinlikler sarsılır, bulutlar yağmur döker, gök gürler ve yıldırımlar dünyayı aydınlatır. Bu kozmik dil, Çıkış 14’teki deniz geçişinin yalnız askerî kaçış değil, Yaratıcı’nın kaos ve ölüm tehdidi üzerinde egemenlik kurduğu büyük kurtuluş olayı olarak hatırlanmasını sağlar (Çık. 14). Yazar bugünkü gecesini doğrudan Kızıldeniz’le eşitlemiyor; Tanrı’nın kimliği hakkında en güçlü toplumsal tanıklıklardan birine dönüyor. Böylece kişisel acı, halkın ortak hafızası tarafından taşınmaya başlıyor.

“Yolun denizden geçti, ayak izlerin görünmedi” sözü mezmurun en olgun güven cümlelerinden biridir. Tanrı gerçekten yol açmıştır, fakat bu yol insan gözüne kalıcı iz bırakmamıştır. Görünmeyen ayak izi, Tanrı’nın yokluğu değil insanın O’nun işleyişini tam izleyemeyişidir. Bu nedenle iman, her olayın içinde gizli bir ilahi işaret keşfetme zorunluluğu taşımaz. Bazen “Tanrı’nın nasıl çalıştığını görmüyorum” demek, uydurma açıklamadan daha sadık bir cümledir. Musa ve Harun’un anılması, Tanrı’nın halkını insan aracılar üzerinden yönlendirdiğini de gösterir.

Bu kişiler kurtarıcı değildir; sürüyü götüren nihai Çoban Tanrı’dır. Yine de Tanrı’nın yardımını yalnız mucizevi ve doğrudan biçimde beklemek, O’nun insan dostlukları, önderlik, danışmanlık ve somut yardım yoluyla çalışabileceğini küçümseyebilir. İman insan yardımını Tanrı’ya rakip yapmaz. Mezmur, görünmeyen Tanrı’nın bazen görünür insan araçlarıyla halkını yürüttüğünü kabul eder. Şiir kriz çözülmüş biçimde bitmez; yazarın kişisel koşulunun nasıl değiştiğini öğrenmeyiz.

Değişen şey, bakışın merkezidir. Başta kendi gecesinin içine kapanmış olan insan, sonunda denizi yaran ve halkı çoban gibi yönlendiren Tanrı’yı düşünmektedir. Bu, acının otomatik olarak bittiği anlamına gelmez; fakat acının Tanrı hakkında tek tanık olmaktan çıktığı anlamına gelir. Mezmurlar 77’nin çağrısı, görünmeyen ayak izleri karşısında sahte kesinlik üretmeden, geçmişte kendisini sadık göstermiş Tanrı’ya yeniden güvenmektir. Öte yandan Musa ve Harun yolun kaynağı değildir.

Deniz onlar sayesinde Tanrı’nın yerine geçmez; onlar çobanlık eden Tanrı’nın araçlarıdır. Bu, ruhsal önderlerin sınırını da belirler. Önder, Tanrı değildir. Tanrı’nın halkını kendi mülkü gibi yönetemez. En iyi önderlik bile halkı kendi adına değil Tanrı’nın adına taşır.

İşte mezmurun en güçlü imgelerinden biri budur. Tanrı gerçekten yol açmış olabilir ve yine de O’nun izlerini o anda göremeyebilirsiniz. Halk denize baktığında önce yol görmedi; ancak Tanrı yürüdüğünde yol açıldı. Mezmurlar 77 iman krizini kolay cevapla bitirmez. “Neden?” sorusunun bütün ayrıntılarını çözmez.

Bunun yerine daha temel bir yere döner: Tanrı geçmişte kimdi? Şimdi gördüğüm karanlık, O’nun karakteri hakkındaki bütün hikâyeyi yeniden yazmaya yeter mi? Kızıldeniz hafızası aynı zamanda bireysel deneyimi topluluğun inancına bağlar. Asaf’ın kendi hayatında anlatabileceği kurtuluşlar olabilir; ama kriz derinleştiğinde yalnız kişisel hatırasına yaslanmaz. “Tanrı benim için ne yaptı?” sorusunu “Tanrı halkı için kim olduğunu nasıl gösterdi?” sorusuyla genişletir.

Bu, kişisel hafızanın zayıfladığı günlerde topluluk hafızasının insanı taşıyabileceğini gösterir. Çıkış 14’te İsrail önünde deniz, arkasında Firavun’un ordusu varken insan açısından yol görünmezdir (Çık. 14). Tanrı’nın yolu ise tam denizin içinden geçer. Mezmurun 19. ayeti bunu unutulmaz biçimde söyler: Yolun denizden, patikan büyük sulardan geçti; fakat ayak izlerin görülmedi.

02 — BİRLİKTE ÇALIŞIN

Asaf’ın Tanrı’yı düşündüğünde bile inlemesi ve teselliyi reddetmesi iman hayatına ilişkin hangi yanlış beklentilerimizi sarsıyor? Acı çeken birine çok erken “doğru cevaplar” vermek neden zarar verebilir?
7–9. ayetlerdeki sorulardan hangisi size en sert geliyor? “Tanrı beni terk etmiş gibi hissediyorum” ile “Tanrı beni terk etti” arasında nasıl bir fark var?
Mezmurun dönüm noktasında koşullar değil, hatırlanan şey değişiyor. Geçmişi nostaljiye dönüştürmeden Tanrı’nın sadakatini hatırlamak nasıl mümkün olabilir?
“Ayak izlerin görünmedi” sözü Tanrı’nın rehberliği hakkında ne öğretiyor? Hayatınızda Tanrı’nın ne yaptığını hâlâ bütünüyle açıklayamadığınız ama yine de O’na güvenmek zorunda olduğunuz bir alan var mı?
Tanrı halkını Musa ve Harun’un eliyle yönlendiriyor. Tanrı’ya güvenmek ile sağlıklı insan rehberliği, danışmanlık ve topluluk desteğini kabul etmek arasında nasıl bir denge kurabiliriz?

03 — HAYATA TAŞIYIN

Gecenin Sorularını Sansürleme

Tanrı’ya söylemeye çekindiğiniz soruları yazın. “Bunu düşünmem bile günah” diye bastırmak yerine onları dua hâline getirin. Mezmur 77, Tanrı’yı terk etmeden Tanrı’ya zor soru sorulabileceğini gösterir.

Teselliyi Acele Ettirme

Acı çeken birinin yanında hemen açıklama üretmek yerine önce dinleyin. “Tanrı’nın bir planı var” cümlesi doğru olsa bile yanlış zamanda söylenirse yarayı görünmez kılabilir. Bazen en imanlı şey çözüm sunmadan yanında kalmaktır.

Hatırlamayı Bir Disiplin Hâline Getir

Tanrı’nın geçmişteki sadakatini birkaç somut olayla kaydedin. Bunu “o zaman yaptı, şimdi aynısını yapmak zorunda” diye değil, “bugünkü karanlık Tanrı hakkındaki bütün tanıklığı silmesin” diye yapın.

Duygu ile Sonuç Arasına Mesafe Koy

“Tanrı beni unutmuş gibi hissediyorum” dediğinizde sonuna hemen “öyleyse beni unutmuştur” eklemeyin. Duyguyu inkâr etmeden, onun Tanrı hakkında nihai hüküm vermesine izin vermeyin.

Görünmeyen Ayak İzleriyle Yaşamayı Öğren

Her olayın nedenini çözmek zorunda değilsiniz. Bazı sorular yıllarca açık kalabilir. Tanrı’nın ne yaptığını açıklayamamak, O’nun hiçbir şey yapmadığını kanıtlamaz.

İnsan Yardımını Küçümseme

Tanrı’nın rehberliğini beklerken ehil insanların yardımını reddetmeyin. Musa ve Harun Tanrı’nın yerini almadı; ama Tanrı onların elini kullandı. Sağlıklı önderlik, terapi, tıbbi yardım, dostluk veya bilge danışmanlık Tanrı’ya güvensizlik değildir. Yardım kabul etmek bazen “her şeyi kendim çözmeliyim” gururundan vazgeçmenin en somut biçimidir.

Krizin Sonunu Değil, Tanrı’nın Karakterini Hatırla

Bugünkü sorun nasıl bitecek bilmiyor olabilirsiniz. Mezmur da Asaf’ın krizi nasıl çözüldü söylemiyor. Bildiğiniz şeyi merkeze alın: Tanrı’nın sadakati, kurtaran gücü ve halkını terk etmeyen çobanlığı. Bazen iman, sonucun haritasına değil Tanrı’nın karakterine tutunmaktır.

Çalışmalarım