Yuhanna 8 — Gerçek Sizi Özgür Kılacak

Yuhanna 8. Bölümü Kutsal Kitap'tan Okuyun

GİRİŞ

İsa özgürlükten söz ettiğinde dinleyenler kendilerini köle saymaz. İbrahim’in soyundan geldiklerini söyler, özgürleştirilmeye ihtiyaçları bulunduğu düşüncesine karşı çıkarlar. İsa’nın cevabı, tartışmayı günahın insan üzerindeki egemenliğine götürür. Günahın egemenliği karşısında özgürlük, İsa’nın tanıttığı Oğul’dan gelecektir. Bölümün sert konuşmaları boyunca önümüzde bu soru durur: İsa’nın sözünü, kendimiz hakkında doğru bildiklerimizi sorgulayacak yetkide kabul ediyor muyuz?

İsa kendisini dünyanın ışığı olarak tanıtır, sözünde kalanlara gerçeği bilmeyi vaat eder ve sözüne uyanın ölümü görmeyeceğini söyler. Bunları birbirinden ayırıp güzel sözler halinde okumak, konuşanın kimliğini gözden kaçırmamıza yol açar. Dinleyenler de sonunda tam bunu sorar: İsa kendisini kim saymaktadır? İbrahim’den bile üstün müdür? Cevap, Müjde’nin başında tanıtılan Oğul’a götürür bizi. Günahın köleliğinden kurtaran ve yaşam veren, Baba’dan gelmiş olan İsa Mesih’tir.

01 — METNİ ANLAYIN

Ortaya çıkarılan kadın ve dünyanın ışığı

İlk sahnede din bilginleriyle Ferisiler, zina ederken yakalanmış bir kadını İsa’nın önüne getirir. Musa’nın Yasası’na başvurarak ne yapılması gerektiğini sorarlar, fakat anlatıcı niyetlerini açıkça belirtir: İsa’yı suçlayabilmek için O’nu denemektedirler. Yasa hakkında sordukları soruyu bu amaçtan ayıramayız. Kadın orta yerde dururken İsa eğilip toprağa yazar; yazdıklarının içeriği anlatılmaz. Yeni Çeviri’nin dipnotu birçok Grekçe elyazmasında Yuhanna 7:53 ve Yuhanna 8:1–11’in bulunmadığını bildirir; burada okuduğumuz anlatıyı bu notu saklamadan ele alırız.

Sorular sürdüğünde İsa doğrulup günahsız olanın ilk taşı atmasını söyler. Ardından yeniden eğilir ve yazar. Bu sözü işitenler, yaşlılardan başlayarak birer birer dışarı çıkar; kadını İsa’nın önüne getirenlerin hiçbiri taş atmaz. Sahnedeki dönüşü onların hangi günahlarının açığa çıktığını hayal ederek anlatamayız. Metnin verdiği sonuç yeterince açıktır: İsa’yı suçlamak için getirilen dava, suçlayıcıların dağılmasıyla biter ve kadın O’nun karşısında kalır.

İsa kadına dönerek kimsenin kendisini yargılayıp yargılamadığını sorar. Kadın hiç kimsenin yargılamadığını söyleyince İsa da onu yargılamadığını bildirir ve bundan sonra günah işlememesini ister. Son söz, yapılanı günah olarak adlandırır. Kadın taşlanmak üzere bırakılmamış, günahını sürdürmek için de serbest kılınmamıştır. Anlatı onun sonraki hayatını açıklamaz; bu nedenle tövbesi veya imanı hakkında bir devam hikayesi kurmayız. Önünde açılan yol, kendisine konuşan İsa’nın merhametini ve günahı bırakma buyruğunu birlikte taşır.

Ardından İsa kendisini dünyanın ışığı olarak tanıtır. O’nun ardından gelen kişinin karanlıkta yürümeyeceğini, yaşam ışığına sahip olacağını söyler. Bu sözde hem bir çağrı hem bir vaat vardır: İsa’nın ardından gelmek ve O’nun verdiği yaşama kavuşmak. Kendisini dünyanın ışığı olarak tanıtan İsa, yaşam için ardından gidilecek kişidir. Bölüm ilerledikçe sözünü dinlemek, sözünde kalmak ve verdiği özgürlüğü almak da aynı kişiye bağlanacaktır.

Ferisilerin itirazı tanıklığın geçerliliğiyle ilgilidir. İsa kendisi için tanıklık ettiğine göre söylediklerini geçerli saymazlar. İsa ise nereden geldiğini ve nereye gittiğini bildiğini, onların bu bilgiden yoksun olduğunu belirtir. O’nun tanıklığını değerlendirmek, kendi kimliği ve Baba’yla ilişkisi hakkında söylediklerini de değerlendirmeyi gerektirir. Tartışma yalnız bir kişinin kendisi hakkında olumlu konuşup konuşamayacağı sorusuna sığmaz; Baba’dan gelen ve Baba’ya dönen Oğul’un tanıklığı söz konusudur.

İsa Yasa’daki iki tanık ilkesine başvurarak hem kendisinin hem kendisini gönderen Baba’nın tanıklığını bildirir. Baba ile Oğul burada birbirine karışmaz; İsa göndereniyle birlikte olduğunu söyler. Onlar Babası’nın nerede olduğunu sorduklarında cevap daha da derinleşir. İsa’yı tanısalardı Baba’yı da tanıyacaklarını işitirler. Dolayısıyla Baba hakkında doğru bir ilişki iddiası, O’nun gönderdiği Oğul’dan bağımsız tutulamaz. Tapınakta geçen bu konuşmanın sonunda henüz yakalanmamasını anlatıcı yine saatinin gelmemiş olmasıyla açıklar.

İsa’nın kimseyi yargılamadığını söylemesiyle yargısının doğru olduğunu bildirmesi de birlikte okunmalıdır. İlk söz, muhataplarının insan gözüyle verdiği hükmün karşısında durur; ardından İsa, yargılayacak olsa Baba’yla birlikte bulunduğunu söyler. Yuhanna 12:47–48 bu ayrımı daha açık anlatır: İsa kurtarmak için gelmiştir, fakat O’nu reddeden kişi son günde söylediği sözle yargılanacaktır. Kurtarıcı olarak gelişi, son yargıyı ortadan kaldırmaz. Önlerinde konuşan İsa’yı insan ölçüsüyle mahkum etmeye çalışanların hükmüyle, Baba’yla birlikte olan Oğul’un yargısı bu yüzden bir tutulamaz.

Oğul’un sözü ve günahın köleliği

İsa gideceğini ve dinleyenlerin günahları içinde öleceğini söyler. Kendisini öldürüp öldürmeyeceğini sormaları, O’nun sözünü nasıl anladıklarını gösterir. İsa ise aralarındaki ayrımı yukarıdan gelişiyle açıklar ve kendisine iman etmezlerse günahları içinde öleceklerini bildirir. Uyarısı ağırdır. İmansızlık, kimliği hakkında sonuçsuz bırakılabilecek bir tartışma değildir; günah ve ölüm karşısındaki durumlarını ilgilendirir. Önlerinde bulunan kişinin kim olduğunu anlamak, vaat edilen yaşamı nerede bulacakları sorusundan ayrılamaz.

Dinleyenler yeniden kim olduğunu sorduklarında İsa onları baştan beri söylediği sözlere döndürür. Kendisini gönderenin gerçek olduğunu ve O’ndan işittiklerini bildirdiğini söyler. Yuhanna, Baba’dan söz ettiğini anlamadıklarını ayrıca belirtir. İsa cevabını Baba’ya dayandırır: Bildirdiği söz kendisini gönderenindir. Onların anlamadığını belirten anlatım, okuyucuya bu ilişkinin önemini bir kez daha gösterir.

İnsanoğlu’nun yukarı kaldırılmasından söz etmesi, bu karşılaşmayı ileride gerçekleşecek ölümüne bağlar. Yuhanna 12:32–33’te aynı ifade kullanılırken anlatıcı İsa’nın nasıl öleceğini bildirdiğini açıklar. Böylece 8:28’i yalnız yüksek bir konuma gelmek diye okuyamayız. Çarmıhta yukarı kaldırılan İsa’nın kimliği ve Baba’ya itaati görülecektir. Öldürülmesine katılan insanların eylemi gerçektir; İsa aynı olay hakkında, kendiliğinden hiçbir şey yapmadığını ve Baba’nın öğrettiği gibi konuştuğunu söyler. Baba’yı her zaman hoşnut ettiğini bildirmesi de bu itaatin sürekliliğini gösterir.

Birçok kişinin iman ettiğini belirten anlatımın ardından İsa, kendisine iman etmiş olanlara seslenir. Sözüne bağlı kalırlarsa gerçekten öğrencileri olacaklarını söyler; gerçeği bilme ve özgürleşme vaadini buna bağlar. Anlatıcının iman bildirimini yok saymadan, İsa’nın bu imana yönelttiği çağrıyı da duymalıyız. Sözü işitmekle o sözde kalmak arasında sürdürülecek bir bağlılık vardır. Konuşma ilerledikçe yürekte O’nun sözüne yer bulunup bulunmadığı sorulacaktır. Öğrencilik, bu soruyu geçmişte söylenmiş bir kabul cümlesiyle kapatmaya izin vermez.

İbrahim’in soyundan olduklarını söyleyenler, özgürleşmeleri gerektiğine itiraz eder. İsa cevap verirken köleliğin ne olduğunu açıklar: Günah işleyen herkes günahın kölesidir. Böylece dinleyenlerin kendileri için kullandığı özgürlük ölçüsünü sorgular. Günahın yalnız dışarıdan verilmiş bir kötü ad olmadığı, insan üzerinde efendilik kurduğu anlaşılır. İbrahim’in soyundan gelmek gerçektir; ancak bu gerçek, günahtan özgür olunduğunun kanıtı değildir. Kurtarılmaya ihtiyaç duyan kişi önce bu ihtiyacını işitmektedir.

Ev halkına ilişkin benzetmede kölenin kalıcı bir yeri olmadığı, oğlun ise sürekli üye olduğu belirtilir. İsa bu ayrımı yaptıktan sonra özgürlüğü verecek Oğul’u gösterir. Yetki O’ndadır. İsa, Oğul özgür kılarsa gerçekten özgür olunacağını söyler. Dinleyenlerin itirazını cevaplayan bu vaat, yalnız bir kölelik teşhisiyle bırakılmadıklarını gösterir. Günahın egemenliği ortaya çıkarılırken kurtuluşun kime bağlı olduğu da bildirilir. İnsanı özgürleştiren, İsa’nın hakkında konuştuğu gerçeği kendi imkanlarıyla kullanması değil, Oğul’un kendisini özgür kılmasıdır.

Özgür kılınan kişinin günahla ilişkisinin nasıl değiştiğini Romalılar 6:6–14 ve 22–23 daha geniş biçimde açıklar. Pavlus, Mesih’le birleşenlerin artık günaha kölelik etmemesinden söz eder, ardından günahın bedenlerinde egemenlik sürmesine izin vermemelerini ister. Özgürleşme ile günaha karşı mücadele aynı açıklamanın içindedir. Bu yüzden Oğul’un verdiği özgürlüğü günahı sürdürme izni olarak anlayamayız. Mesih’in işiyle günahın egemenliğinden çıkarılan kişi Tanrı’ya yönelir; sonsuz yaşam da kendi başarısının ücreti olarak kazanılmaz, Tanrı’nın Mesih’te verdiği armağandır.

İsa onların İbrahim’in soyundan geldiklerini kabul eder, fakat kendisini öldürmek istediklerini söyler. Bunun gerekçesini de açıklar: Yüreklerinde sözüne yer vermemektedirler. İbrahim’in çocukları oldukları iddiası, İbrahim’in yaptıklarıyla karşılaştırılır; Tanrı’dan işittiği gerçeği bildiren kişiyi öldürmek istemeleri bu iddiayla çatışır. Sonra Tanrı’yı Babaları olarak anarlar. İsa’nın cevabı yine kendisiyle ilgilidir: Tanrı Babaları olsaydı, O’ndan çıkıp gelen İsa’yı severlerdi. Soy ve bağlılık tartışmasının ölçüsü böylece Mesih’e verilen karşılıkta belirginleşir.

İblis’in babalığına ilişkin söz de bu bağlamda anlaşılmalıdır. İsa muhataplarının öldürme isteğini ve sözüne direnişini, başlangıçtan beri katil ve yalancı olan İblis’in arzularıyla ilişkilendirir. İbrahim’den geldiklerini az önce kabul etmişti; şimdi onların arzu ve eylemlerinin kime benzediğini açığa çıkarır. Burada söylenen, bir etnik soyun yaratılıştan İblis’e ait olduğu değildir. Konuşma gerçeği reddeden ve İsa’yı öldürmek isteyen muhataplara yöneliktir. Bu sınır sözü hafifletmez; aksine ağır suçlamanın somut nedenini görmemizi sağlar.

İsa gerçeği söylediği için kendisine iman etmediklerini bildirir. Bu ağır söz, aralarındaki sorunun yalnız eksik bilgi olmadığını gösterir; dinlemeye dayanamadıkları söz gerçektir. Ardından günahlı olduğunu kimin kanıtlayabileceğini sorar. Dinlemeyi reddetmeleri, önlerinde konuşanın suçlu olduğunu göstermiş değildir. Sonuçta Tanrı’dan olanın Tanrı’nın sözlerini dinlediğini söyler. Bu ifade, tartışmayı yeniden dinleyenlerin Tanrı’yla ilişkisine götürür. Bir yandan O’nu Babaları diye anarken, öte yandan gönderdiği Oğul’un sözlerine dayanamamaları arasındaki çelişki açık kalır. İsa hakkında verdikleri hüküm, kendi bağlılıklarını da açığa çıkarmaktadır.

Ölümü aşan vaat ve İbrahim’den önceki Oğul

Muhatapları İsa’yı cin çarpmış bir Samiriyeli olmakla suçlar. İsa bu suçlamaya Babası’nı onurlandırdığını bildirerek cevap verir. Kendi yüceliğini aramadığını, kendisini yücelten ve yargılayan biri bulunduğunu söyler. Aşağılanması tanıklığını geri çekmesine yol açmaz. Tam bu konuşmanın içinde sözüne uyan kişinin ölümü asla görmeyeceğini vaat eder. Günahları içinde öleceklerine ilişkin uyarıyla yaşam vaadi aynı kişiden duyulur; İsa’nın sözüne verilen karşılık bu yüzden böylesine önemlidir.

İbrahim’in ve peygamberlerin öldüğünü hatırlatanlar bu vaadi kabul etmez. Soruları İsa’nın onlardan üstün olup olmadığıdır; ölümü aşan bir söz söylemek ne büyük bir yetki iddiasıdır! Vaadin anlamını Müjde’nin kendi açık açıklamasıyla okuyabiliriz. Yuhanna 11:25–26’da İsa, kendisine iman edenin ölse de yaşayacağını bildirir ve iman edenin asla ölmeyeceğini söyler. Bedensel ölümün gerçekleşmesiyle Mesih’te yaşamaya devam etmek bu sözlerde birlikte bulunur. Dolayısıyla 8:51’i, öğrencilerin hiçbirinin bedensel ölüm yaşamayacağı güvencesi olarak anlayamayız; verilen yaşam ölüm tarafından sona erdirilemez.

İsa’nın yüceliği hakkındaki cevap da Baba’ya dayanır. Kendisini yüceltenin, dinleyenlerin Tanrıları diye çağırdığı Baba olduğunu söyler. Onların Baba’yı tanımadığını, kendisinin ise tanıdığını ve sözüne uyduğunu bildirir. Burada bilgi ile itaat birbirinden ayrılmaz; Oğul Baba’yı gerçekten tanımakta ve O’na sadakatle uymaktadır. Bu tanıklık, İsa’yı yalnız kendisini büyük gösteren biri sayarak geçiştirmeyi engeller. Onurunun kaynağı olarak Baba’yı gösterir ve kendi sözünün yaşam verici yetkisini bu ilişki içinde bildirir.

Ardından İbrahim’in kendi gününü göreceği için sevindiğini, gördüğünü ve sevindiğini söyler. Bu söz İbrahim’i, İsa’nın karşısına dikilecek bir üstünlük dayanağı olmaktan çıkarır. Adıyla övündükleri ata, İsa’nın gününe sevinmiştir. Metin burada İbrahim’in hangi anda ve nasıl gördüğünü ayrıca açıklamaz. Onun hayatındaki belirli bir sahneyi seçip İsa’nın kesinlikle o olayı kastettiğini söylemek için verilen bilgi yeterli değildir. Fakat İsa’nın açıkladığı ilişki açıktır: İbrahim’in sevinci, şimdi karşılarında konuşan Mesih’in gününe yönelmiştir.

Dinleyenler soruyu İsa’nın yaşına götürür. Henüz elli yaşında bile olmayan birinin İbrahim’i nasıl görmüş olabileceğini sorarlar. İsa cevabında kendi varlığını İbrahim’in doğumundan önceye yerleştirir. Bu sözün anlamı, atanın tarihine ilişkin olağanüstü bir bilgiye sahip olmakla sınırlı kalmaz. Önlerinde duran İsa’nın kimliği, insani yaşı üzerinden yaptıkları hesaba sığmamaktadır.

Mısır’dan Çıkış 3:14’te Tanrı’nın kendisini tanıttığı söz, bu ifadeyi anlamamıza eşlik eder; Yeni Çeviri de 8:24’ün dipnotunda o bağlantıyı gösterir. Yine de Oğul’un kimliğini tek bir sözcük benzerliğine dayandırmayız. Yuhanna 1:1–3 ve 14’te, insan olup aramızda yaşayan Söz’ün başlangıçta Tanrı’yla birlikte bulunduğu ve Tanrı olduğu açıkça bildirilir. İbrahim’den önceki varlığına ilişkin tanıklık bu açıklamayla uyumludur. İsa Baba’yla aynı kişi olduğunu söylemez; Baba’dan gelen Oğul’un tanrısal kimliği ve zamanla başlamayan varlığı anlatılır.

Konuşmanın sonunda İsa’yı taşlamak için taş alırlar. İsa ise gizlenip tapınaktan çıkar. Özgürlük vaadine itirazla başlayan konuşmada, yürekte O’nun sözüne yer vermemek ve O’nu öldürmek istemek arasındaki bağ artık eylemde görülür. Işık kendisini tanıtmış, Oğul özgürlük vaat etmiş ve yaşam veren sözünü duyurmuştur. İsa’nın çağrısını işiten bizler de O’nun sözüne bağlı kalmaya ve Oğul’un verdiği özgürlüğe güvenmeye çağrılıyoruz.

02 — BİRLİKTE ÇALIŞIN

Kadını getirenlerin 8:6’da açıklanan amacı ile İsa’nın 8:7–11’deki cevabını birlikte okuyun. Anlatının sonunda hem suçlama girişimi hem kadına söylenen günahı bırakma buyruğu nasıl yer buluyor?
İsa dünyanın ışığı olduğunu söyledikten sonra Baba’nın tanıklığını neden öne çıkarıyor? 8:12–20’de O’nu tanımakla Baba’yı tanımak arasında kurduğu bağ nedir?
8:31–36’da sözde kalma, gerçeği bilme ve Oğul tarafından özgür kılınma nasıl birbirine bağlanıyor? İbrahim’in soyundan gelme itirazı, İsa’nın açıkladığı hangi köleliği gözden kaçırıyor?
8:37–47’de İsa hem İbrahim’in soyundan geldiklerini kabul ediyor hem bağlılıklarını sorguluyor. Bu hükmü hangi somut istek ve davranışlara dayandırıyor; sözlerini doğru anlamak için bu gerekçeler neden gerekli?
İsa’nın ölümü görmeme vaadini ve İbrahim’den önceki varlığına ilişkin sözünü, Yuhanna 11:25–26 ve 1:1–3’le birlikte değerlendirin. Bu sözler, onları söyleyen kişinin kimliğini nasıl açıklıyor?

03 — HAYATA TAŞIYIN

Merhameti ve günahı bırakma çağrısını birlikte duyun. İsa’nın kadına son sözlerini 8:10–11’de yeniden okuyun. Günahınızı hafife almadan, O’nun önünde merhamete ihtiyaç duyan biri olduğunuzu kabul edin. Kendisine dönerken günahı sürdürmeyi haklı gösteren savunmanızdan da vazgeçin.
Yaşam ışığı olarak İsa’nın ardından gidin. 8:12’deki vaadin kendisini izleyenlere verildiğine dikkat edin. İsa’yı uzaktan beğendiğiniz bir öğretmen olarak bırakıp bırakmadığınızı düşünün. Yürüyüşünüzü O’nun sözüyle yönlendirmesine güvenerek, kendisini izleme çağrısına cevap verin.
Özgürlük ihtiyacınızı Oğul’un önünde kabul edin. Günahı yalnız dışınızdaki insanların sorunu gibi görmeyin; 8:34’teki herkes sözü sizi de ilgilendirir. Kendi haklılığınızı korumaya çalışırken İsa’nın teşhisinden kaçtığınız yeri dua ederken açıkça söyleyin. Gerçek özgürlük için O’nun 8:36’daki vaadine güvenin.
Sözünde kalmayı bugünkü bağlılığınızda sürdürün. 8:31–32’yi geçmişte verdiğiniz bir cevabı hatırlamakla yetinmeden okuyun. İsa’nın sözüne yüreğinizde yer açmayı reddettiğiniz bir buyruğu kendi önünüzde dürüstçe adlandırın. O’nun öğrencisi olarak bu söze dönün ve itaat edin.
Ölüm karşısındaki umudunuzu Mesih’in sözüne bağlayın. 8:51’i Yuhanna 11:25–26’nın ışığında düşünün. Ölümün gerçekliğini küçültmeden, İsa’nın verdiği yaşamın ölümle sona ermediği vaadine tutunun. Dua ederken kendisine güveninizi, yaşamı verecek yetkiye sahip olan Rab’be yöneltin.
İbrahim’den önce var olan Oğul’a imanınızı dile getirin. 8:58’i Müjde’nin 1:1–3 ve 14’teki açıklamasıyla birlikte okuyun. Sizi özgür kılmasını istediğiniz kişinin, insan olup aramızda yaşayan tanrısal Söz olduğunu hatırlayın. İsa Mesih’e şükrederek, O’na duyduğunuz güveni kendi sözlerinizle ifade edin.

Kaynaklar

Kutsal Kitap, Yeni Çeviri: Yuhanna 8 ana metin; Yuhanna 1:1–3, 14; Yuhanna 11:25–26; Yuhanna 12:32–33, 47–48; Romalılar 6:6–14, 22–23; Mısır’dan Çıkış 3:14 destekleyici okumalar. Bağlantılar ilgili bölümlere gider.
Kutsal Kitap © The Bible Society in Turkey (Kitabı Mukaddes Şirketi), The Translation Trust / Yeni Yaşam Yayınları, 2001, 2008. Açıklamalar Veritas Liberat’ın yorumudur.

İlgili Araştırmalar ve Okumalar

İbrahim — Vaat, Göç ve Bekleyiş: bölümün merkezindeki İbrahim, soy, iman ve vaat bağını genişletir.
Musa — Kurtuluş, Yasa ve Sınır: Yasa’ya başvuruyu ve Mısır’dan Çıkış 3’te Tanrı’nın kendisini tanıtmasını incelemek için.
Yuhanna 1 — Söz Aramızda Yaşadı: İbrahim’den önce var olan Oğul’un kimliğini Müjde’nin açılışıyla birlikte okumak için.

Çalışmalarım