Matta 18 — Küçükler, Kayıplar ve Bağışlanan Borç

Matta 18. Bölümü Kutsal Kitap'tan Okuyun

GİRİŞ

Bir topluluğun içinde yerimizi merak ederiz. Sözümüz ne kadar dinleniyor, yaptığımız fark ediliyor mu, kim bizden daha önemli görülüyor? Öğrenciler de İsa’ya Egemenlik’te en büyük olanı sorar. İsa ise aralarına bir çocuk çağırır. Bakışlarını yukarıdaki bir sıraya değil, karşılarındaki küçük kişiye çevirir. Matta 18 boyunca bu bakış değişikliği bizi de küçük görülenin, kaybolanın ve bize karşı günah işleyen kardeşin yanına götürecektir (Matta 18:1–14 ).

Bu yolun sonunda bağışlamanın hesabını tutan Petrus’la karşılaşırız. İsa’nın cevabındaki köle, ödeyemeyeceği borçtan kurtulduktan hemen sonra arkadaşının boğazına sarılır. Onu okurken öfkelenmek kolaydır; biraz sonra kralın sorusunun bize de yöneldiğini duyarız. Kendimiz için istediğimiz merhameti başkasına gösteriyor muyuz? Bölüm, toplulukta kimin büyük olduğu sorusunu başkasının acısına, günahına ve borcuna nasıl karşılık verdiğimizden ayırmamıza izin vermez (Matta 18:15–35 ).

01 — METNİ ANLAYIN

Büyüklük sorusunun ortasındaki çocuk

İsa çocuğu çağırıp ortaya koyduğunda öğrencilerin sorusunun yönü değişir. Onlar Egemenlik içinde en yüksek yeri sorarken İsa, önce yollarından dönüp çocuklar gibi olmaları gerektiğini söyler. Aksi halde Egemenliğe giremeyeceklerdir. Kendimize bir yer ayırmışız gibi sıra tartışırken, giriş kapısındaki çağrıyı yeniden duymak sarsıcıdır. İsa çocuğun hangi yönünü düşünmeleri gerektiğini de açıklar: Kendini bu çocuk gibi alçaltan büyüktür. Öğrenciler, kendi önemlerini büyütme çabasını bırakmaya çağrılır (Matta 18:1–4 ).

Çocuk gibi olmak, çocuklara atfetmek istediğimiz bütün güzel özellikleri bir araya getirmek değildir. İsa’nın vurgusu alçalmaktır; kendini başkasının üzerine yerleştiren öğrenci bu sözü duymalıdır. Ardından İsa, kendi adı uğruna böyle bir çocuğu kabul edenin kendisini kabul ettiğini söyler. Önümüzdeki küçük kişiyle kurduğumuz ilişki, Mesih’e yaklaşımımızı açığa çıkarır. Onun yanında geçireceğimiz zamanı önemsiz sayarken, aslında İsa’nın kendisiyle ilişkilendirdiği bir karşılaşmayı küçümsemiş olabiliriz (Matta 18:4–5 ).

İsa kabul etmekten günaha düşürmeye geçtiğinde sözünün sertliği bizi irkiltir. Artık kendisine iman eden küçüklerden söz eder; uyarı, topluluktaki güçsüz görülen öğrencileri de kapsar. Bir kişiyi günaha sürükleyen için boynuna kocaman değirmen taşı asılıp denize atılmasının daha iyi olacağını bildirir. Sesi az çıkan bir insana yaptığımız şey, o kendisini savunamıyor diye Tanrı önünde hafiflemez. Mesih’in küçük diye andığı kişi, bizim davranışımızın bedelini taşıyacak önemsiz biri değildir (Matta 18:6 ).

İsa dünyada günaha düşüren tuzakların bulunacağını söylerken, onlara aracılık eden kişiyi de sorumlu tutar. Kötülüğün yaygınlığı bizi temize çıkarmaz. Bir toplulukta herkesin alıştığı bir söz, bir tutum veya bir baskı biçimi, birinin imanına zarar veriyorsa alışılmış olması onu masum kılmaz. Büyüklüğümüzün nasıl tanınacağını sormadan önce, etkimizin insanları nereye götürdüğüne bakmamız gerekir. Öğrencinin başkaları üzerindeki etkisi, yalnız başarılarıyla övüneceği bir imkan olarak görülmez; Rab’bin önünde hesabını vereceği bir sorumluluktur (Matta 18:7 ).

Elden, ayaktan ve gözden vazgeçme görüntüleri, İsa’nın günaha karşı istediği kararlılığı sarsıcı biçimde anlatır. İsa yaşama kavuşmakla sönmez ateşe atılmayı karşılaştırır; günahla bağın bedeli hafif değildir. Matta’da daha önce de benzer sert imgeler kullanılmış, insanı kirleten kötülüğün yürekten çıktığı açıklanmıştı. Bu yüzden bedenini yaralamak, burada istenen dönüşün karşılığı olmaz. Öğrenci, kendisini günaha götüren bağdan vazgeçmeyi, o bağı korumaktan daha değerli saymaya çağrılır. Başkasını koruma sorumluluğu kendi yaşamını sorgulamadan yerine getirilemez (Matta 18:8–9 ; Matta 5:29–30 ; Matta 15:18–20 ).

İsa küçüklerden birini bile hor görmemelerini söyler ve onların meleklerinin Baba’nın yüzünü sürekli gördüğünü bildirir. Topluluğun gözünde kenarda duran kişinin gökle ilişkisini duyarız. Bizim fark etmediğimiz insan, Baba’nın huzurunda önemsiz değildir. Baba’nın huzuruyla kurulan bu bağ, yanımızdaki kişiye nasıl baktığımızı sorgular. Birinin adını öğrenmeye bile gerek duymayabilir, sözünü yarıda kesebilir, yokluğunu fark etmeyebiliriz. İsa’nın uyarısı, küçümsemeyi yalnız açık bir hakaretle sınırlamamıza izin vermez (Matta 18:10–11 ).

Yüz koyundan biri yolunu şaşırdığında, doksan dokuzunun yerinde olması çobanın arayışını gereksiz kılmaz. İsa, adamın kalanları dağlarda bırakıp o birinin peşine gideceğini anlatır. Sayıya bakıp durumun yeterince iyi olduğunu söylemek mümkündür; fakat eksik olan bir canlıdır. Eğer onu bulursa duyacağı sevinç, yolunu şaşırmayan doksan dokuz için duyduğundan daha büyüktür. Geriye kalanları saymak, kaybolanın tehlikesini azaltmaz. Topluluğumuzun kalabalığıyla sevinirken kimin artık aramızda olmadığını unutmuş olabiliriz (Matta 18:12–13 ).

İsa bu arayışı Baba’nın isteğiyle açıklar: Küçüklerden hiçbirinin kaybolmasını istemez. Öğrencilerin önem sıralaması yaparken bakmadığı yere Baba’nın ilgisi yönelir. Bir insanın yokluğunu kolayca kabullenmek, bu isteği duyan topluluğa ağır bir soru sorar. Acaba onu yalnız bize katkı sağladığı sürece mi önemsiyorduk? Küçüğü kabul etme, koruma ve arama çağrısı, kardeşin günahı konuşulacağı zaman da geçerliliğini korur. Biraz sonra amaç yine bir insanı kazanmaktır (Matta 18:14–15 ).

Kardeşi kazanmak için gerçeği söylemek

İsa, sana karşı günah işleyen kişiden söz ederken ona kardeşin demeye devam eder. Suçunu göstermek için yanına gitmeni ister; ilk konuşma ikinizin arasında olacaktır. Böyle bir konuşmaya giderken, haklı olduğumuzu duyurmakla karşımızdaki insanı kazanmak arasında ne kadar fark olduğunu hissedebiliriz. Bu yüzden söylenecek gerçek yumuşatılıp kaybolmaz, fakat başka insanlara anlatılarak büyütülen bir suçlamaya da hemen dönüşmez. Karşımızdakinin geri dönmesini isteyerek konuşmak, dilimizi ve onu dinleyişimizi değiştirir (Matta 18:15 ).

Kardeş dinlemezse bir veya iki kişi daha götürülür. Amaç, tek kişinin sözünü kalabalığın baskısıyla kabul ettirmek değildir. İsa, söylenenin iki ya da üç tanıkla doğrulanmasını ister; Yasa’nın Tekrarı’ndaki tanıklık ilkesine dayanır. Kendi anlatımızın bütünüyle doğru olduğundan emin hissetsek de mesele açıklığa kavuşmalıdır. Bizi destekleyecek kişiler aramakla gerçeğin doğrulanmasını istemek aynı tutum değildir. Bu yüzden suçlama ciddiye alınırken hüküm vermekte acele edilmez (Matta 18:16 ; Yasa’nın Tekrarı 19:15 ).

Dinlemeyi reddetme sürerse mesele topluluğa taşınır. İlk konuşmanın gizliliği, kötülüğü her koşulda saklama buyruğu değildir. İsa, geri dönüş için yapılan çağrının karşılıksız kalmasını gerçek bir sorun olarak ele alır. Küçükleri korumayı böylesine ağır sözlerle öğreten bir bölüm, zarar gören kişiyi susturmak veya onu tehlikeli bir yüzleşmeye yalnız göndermek için kullanılamaz. Kardeşi kazanmak istediğimizde onun günahıyla da dürüstçe ilgileniriz. Susarak sağlanan görünürdeki huzur, metnin aradığı geri dönüşün yerini tutmaz (Matta 18:6 ; Matta 18:15–17 ).

Topluluğu da dinlemeyen kişinin artık putperest ya da vergi görevlisi sayılması istenir. Bu söz, kardeşlik bağının hiçbir şey olmamış gibi sürdürülemeyeceğini bildirir. Sürekli reddedilen bir çağrının ardından topluluk gerçek bir sınır çizer. Yine de Matta’da vergi görevlileriyle sofraya oturan ve günahkarları çağıran İsa’yı tanıyoruz. Sınırın ötesine konulan kişiye düşmanlık etmek, O’nun merhametine tanıklık etmenin yolu olamaz. Günahı onaylamadan insanın geri dönüşünü aramaya devam edebiliriz (Matta 18:17 ; Matta 9:10–13 ).

İsa bu ciddi sorumluluğun ardından bağlama ve çözmeden söz eder. Daha önce Petrus’a söylediği yetki sözünü şimdi öğrencilere çoğul olarak yöneltir. Yeryüzünde bağladıklarının gökte bağlanmış, çözdüklerinin gökte çözülmüş olacağını bildirir. Bir kardeş hakkında söylenen ve yapılan, yalnız insanlar arasındaki bir düzenleme gibi hafife alınamaz. Bu yetkiyi taşıyan topluluk, kendi isteğini göğe onaylatan bir makam değildir; kendisini görevlendiren Mesih’in sözü altında karar verir. Hem günahla yüzleşmenin ciddiyeti hem de yetki kullanırken duyulacak alçakgönüllülük burada birlikte öğrenilir (Matta 18:18 ; Matta 16:19 ).

İsa birlikte isteyen öğrencilere Baba’nın cevap vereceğini vaat eder. Zor bir kardeşlik meselesiyle karşı karşıya duran topluluk, yalnız kendi sağduyusuna bırakılmamıştır. Birbirleriyle anlaşarak dua edenler, Baba’nın kendilerini işittiğine güvenebilir. İsa’nın dilek hakkındaki geniş sözünü yalnız tek bir kararın içine kapatmadan, konuşulduğu bu güç karşılaşmada da duyarız. Gerçeği söylemek ve kardeşi kazanmak isterken yardım istemek, sorumluluğu bırakmak değil, onu kimin önünde taşıdığımızı hatırlamaktır (Matta 18:19 ).

İsa kendi adıyla toplanan iki ya da üç kişinin arasında bulunduğunu söyler. Bu vaat, az sayıda oldukları için kendilerini önemsiz hisseden bir topluluğa da güven verir. Rab’bin bu yakınlığı, toplantının kalabalığına bağlı değildir. Fakat adıyla toplanmak, vermek istediğimiz kararı sonradan O’nun adıyla süslemekten daha ağır bir bağlılıktır. Aramızda bulunduğunu söylediğimiz Rab’bin sözünü, karşımızdaki kardeşi dinlerken de duymalıyız. Yakınlığı bize cesaret verirken kendi öfkemizi ilahi yetkiyle karıştırmamızı da önler (Matta 18:20 ).

Her aşamada kardeşin dinleyişi önemlidir. İlk konuşmada geri dönen kişiyle, tanıkları ve topluluğu da reddeden kişiye aynı şekilde davranılmaz. İsa kardeşi kazanma arzusunu gerçeğe karşı kör bir iyimserliğe dönüştürmez. Biz bazen bir ilişki düzelecek diye ısrar ederken söyleneni ve yapılanı görmezden gelebiliriz. Buradaki umut, gerçek karşılığı duymaya açıktır; topluluk hem geri dönüşü ister hem de ısrarlı reddi onaylamaz (Matta 18:15–17 ).

Bağışlanan kişinin merhamet sorumluluğu

Petrus’un sorusu, günah işleyen kardeşi konuşmanın ardından gelir: Kaç kez bağışlamalıdır? Yedi kez önerisiyle bir sınır çizer. Tekrar incindiğimizde biz de kaç defa aynı yere dönebileceğimizi hesaplamaya başlayabiliriz. İsa’nın yetmiş kere yedi kez cevabı, biraz sonra anlatacağı hikayeyle birlikte bu hesabı bozar. Petrus’a yalnız daha yüksek bir sayı verilmez; kendisi bağışlanmış bir insanın kardeşine nasıl bakacağı gösterilir (Matta 18:21–23 ).

Kral hesap gördüğünde önüne on bin talant borçlu bir köle getirilir. Bu miktar, sıradan bir ödeme güçlüğünü çok aşar; talant zaten büyük bir para ölçüsüdür. Adamın borcu karşılayacak gücü yoktur. Kral, kölenin, karısının, çocuklarının ve bütün varlığının satılmasını buyurur. Hesapta yazan rakam, bir anda bir ailenin hayatını yutan ağırlığa dönüşür. Kölenin biraz daha çalışarak, bir şeylerden vazgeçerek kapatabileceği bir açıkla karşı karşıya olmadığını görürüz (Matta 18:23–25 ).

Köle yere kapanır ve süre ister; bütün borcunu ödeyeceğini söyler. Anlatı onun ödeme gücünün olmadığını bildirmiştir, fakat ağzından yine ödeme vaadi çıkar. Efendisi ise bekleme süresini uzatmakla yetinmez. Ona acır, borcunu bağışlar ve onu serbest bırakır. Köle, elinden gelmeyeni başarıp çıkmamıştır bu karşılaşmadan; taşıyamadığı yük merhametle kaldırılmıştır. Kendimiz için Tanrı’dan aldığımız bağışlamayı düşünürken, bu sahnenin sevincine acele etmeden yer açabiliriz (Matta 18:26–27 ).

Dışarı çıkan aynı kişi, kendisine yüz dinar borçlu arkadaşına rastlar ve boğazına sarılır. Biraz önce merhamete muhtaç olan eller, şimdi başka bir insanın boğazındadır. Yüz dinar gerçek bir borçtur; Matta’nın başka bir benzetmesinde bir dinar bir günlük ücret olarak geçer. Ondan beklenen merhamet, gerçekten vazgeçeceği bir alacakla ilgilidir. Fakat kendi üzerinden kaldırılan on bin talantla bu alacağını birlikte düşündüğümüzde davranışının acımasızlığı bütün çıplaklığıyla görünür. Aldığı merhametin arkadaşına davranışını değiştirmediğini görürüz (Matta 18:28 ; Matta 20:1–2 ).

İkinci köle yere kapanıp sabır diler. Az önce kralın önünde duyduğumuz yalvarış, şimdi arkadaşının ağzındadır. İlk köle bu seste kendi çaresizliğini tanıyabilecek durumdadır; ama isteği reddeder ve onu borcunu ödeyene kadar zindana kapatır. Hikayenin bu anında kendimizi yalnız seyirci olarak tutmak güçleşir. Bizim için anlayış istemeyi kolaylaştıran şeyler, bir başkasını dinlerken neden birden görünmez olur? Borcu bağışlanan kişinin sertliği, kendi hakkımıza tutunurken unutabildiğimiz merhameti önümüze getirir (Matta 18:29–30 ).

Olanları gören öteki köleler çok üzülür ve efendilerine gider. Birbirlerine yapılan kötülüğe kayıtsız kalmamışlardır. Arkadaşlarının uğradığı muamele, yalnız borçlu ile alacaklı arasında kapalı bir mesele olarak bırakılmaz. Kralın önüne götürülen haber, ilk köleyi yeniden hesap vermeye çağırır. Merhametle serbest bırakılmış olması, sonradan yaptığını görünmez hale getirmemiştir (Matta 18:31–32 ).

Kral bütün borcunu bağışladığını hatırlatır ve ona gösterdiği acımanın arkadaşına da gösterilmesi gerekip gerekmediğini sorar. Kölenin karşısındaki ölçü artık yalnız alacağının doğruluğu değildir. Kendisine nasıl davranıldığına da bakmalıdır. Biz de uğradığımız haksızlığı anlatırken haklı olabiliriz; buna rağmen onun karşısında nasıl birine dönüştüğümüzü Rab’bin önünde sormamız gerekir. Bağışlanmış olmak, merhameti başkasından esirgeyerek sürdürebileceğimiz rahat bir ayrıcalık değildir (Matta 18:32–33 ).

Efendi öfkelenir ve bütün borcunu ödeyinceye kadar adamı işkencecilere teslim eder. Hikaye bizi sert bir sonla karşı karşıya bırakır. İsa, kardeşini gönülden bağışlamayanlara göksel Baba’nın da böyle davranacağını söyleyerek uyarıyı doğrudan öğrencilerine yöneltir. Bu sonu yalnız başka acımasız insanların üzerine bırakıp rahatlayamayız. Rab, merhametsizliğimizi ciddi biçimde yargılar. Benzetmedeki ceza bize başkasına şiddet uygulama hakkı vermez; kendi yüreğimizin Tanrı önünde hesap vereceğini duyurur (Matta 18:34–35 ).

İlk merhamet, kölenin iyi davranışının ödülü değildi. Ödeyemeyeceği borç bağışlanmış, sonra aldığı merhametin karşısında nasıl yaşadığı açığa çıkmıştı. Lütfu başkasına karşı iyi davranarak satın almayız. Fakat lütuftan söz ederken başkasına merhameti sürekli reddetmek de İsa’nın uyarısının dışında kalmaz. Gönülden bağışlama çağrısı, yalnız dilimizle bir cümle söylemekten daha derine iner; hesabını elimizde tuttuğumuz kişiye karşı içimizde büyüttüğümüz cezalandırma isteğine dokunur (Matta 18:27–35 ).

Bölümün başında kimin büyük olduğunu soruyorduk; sonunda kime merhamet göstermediğimizle yüzleşiyoruz. Araya çağrılan çocuk, aranan koyun ve kazanılmak istenen kardeş artık düşüncemizin dışında bırakılamaz. Mesih’in topluluğunda insanlara yer açmak, kendi önemimizi azaltan bir kayıp değildir. Baba’nın gözettiği kişiyi gözetmeyi ve bize verilen merhametle yaşamayı öğreniriz. Bu öğreniş bazen birini aramaya, bazen zor bir gerçeği söylemeye, bazen de tuttuğumuz hesabı bırakmaya çağırır. Her seferinde önümüzde, bizim değerlendirmemizden daha büyük olan Rab’bin sözü vardır.

02 — BİRLİKTE ÇALIŞIN

Bir toplulukta kimin önemli olduğunu hangi işaretlerden anlıyoruz? İsa’nın öğrencilerin arasına bir çocuk çağırması bu ölçülerimizi nasıl sorguluyor?
Doksan dokuz koyun yerindeyken birinin kaybolması çobanı aramaya götürüyor. Bir kişinin aramızdan uzaklaştığını ne zaman fark ediyoruz? Baba’nın küçükler hakkındaki isteği bize kimi yeniden görmeyi öğretebilir?
Zor bir meseleyi konuşurken amacımızın kardeşi kazanmak mı, haklılığımızı göstermek mi olduğunu nasıl anlayabiliriz? İsa’nın yalnız konuşma, tanıklarla gitme ve topluluğa bildirme adımlarında sizi en çok düşündüren nedir?
Mesih’in aramızda olduğu vaadi, zor bir karar vermek üzere bir araya geldiğimizde nasıl bir güven ve sorumluluk getirir? Birlikte dua etmemiz konuşma biçimimizi nasıl değiştirebilir?
İlk kölenin durumunu okurken ne hissettiniz; arkadaşına davranışını görünce tepkiniz nasıl değişti? Aynı insanın hem büyük merhamet alıp hem de acımasız davranabilmesi sizi ne düşündürüyor? Kralın sorusunu kendiniz için nasıl duyuyorsunuz?

03 — HAYATA TAŞIYIN

1. Küçüğü kabul ederken Mesih’i hatırlayın. İsa, kendi adıyla kabul edilen çocuğa gösterilen karşılığı kendisine gösterilmiş sayar. Topluluğunuzda sözü kolayca geçiştirilen birini düşünün. Bir sonraki karşılaşmanızda ona gerçekten zaman ayırın; söyleyeceklerini bitirmesine fırsat verin. Birlikte iş yapıyorsanız görüşünü karar verilmeden önce sorun. Aranıza çağrılan çocuğun yeri, kendi öneminizden önce başkasına yer açmayı öğrenmenize yardım etsin (Matta 18:1–5 ).

2. Günaha götüren bağları ciddiye alın. İsa’nın sert sözleri, günaha götüren bağın ne kadar değerli görünürse görünsün bırakılmasını ister. Sizi tekrar tekrar yanlışa sürükleyen bir alışkanlığı adlandırın. Bu alışkanlığı besleyen kolaylığı belirleyip bugün ondan uzaklaşmak için bir adım seçin. Yardıma ihtiyacınız varsa güvendiğiniz bir iman kardeşinizle dürüstçe konuşun. Buradaki kararlılığı bedeninize zarar vermeye değil, günahla bağınızı kesmeye yöneltin (Matta 18:6–9 ; Matta 15:18–20 ).

3. Yüzleşmede kardeşi kazanmayı amaçlayın. Bir kardeşinizle konuşmanız gereken meseleyi önce tek bir açık cümleyle ifade edin. Ona hangi davranışı göstermek istediğinizi ve neyin değişmesini umduğunuzu düşünün. Güvenle konuşabileceğiniz bir ortamda sözü doğrudan ona götürün ve cevabını dinleyin. Tehdit veya şiddet söz konusuysa tek başınıza yüzleşmeye zorlanmadan yardım isteyin; küçükleri koruyan bu bölüm sizi tehlikede bırakmaya hizmet edemez. İsa’nın kardeşi kazanma amacı, gerçeği söylerken karşınızdaki insanın geri dönüşünü de istemenize yön versin (Matta 18:15–17 ).

4. Birlikte karar verirken birlikte dua edin. Zor bir kardeşlik meselesini konuşmaya başladığınızda Mesih’in aranızda bulunduğu vaadini birlikte hatırlayın. Karar vermeden önce sözü dikkatle dinlemek ve adil davranmak için Baba’dan yardım isteyin. Kutsal Ruh’un sevgi, sabır ve yumuşak huyluluk meyvesini bu konuşmada da yetiştirmesi için dua edin. Birbirinizin sözünü kesmeden dinlemek, acele yargıyı durdurmak ve gerçeği açıkça söylemek bu duaya uygun karşılıklar olabilir. Mesih’in adıyla toplanmak, sorumluluğunuzu O’nun yakınlığından güç alarak taşımaktır (Matta 18:18–20 ; Galatyalılar 5:22–23 ).

5. Size gösterilen merhameti başkasından esirgemeyin. Büyük borcu bağışlanan kölenin hikayesini okurken Tanrı’dan aldığınız merhameti hatırlayın. Ardından zihninizde sürekli borçlu tuttuğunuz kişiyi Rab’bin önüne getirin. Uğradığınız kötülüğü açıkça söyleyip bu kişiye acı çektirme isteğinizi Tanrı’ya teslim edin. Bağışlamayı dile getirmeniz gerekiyorsa bunu dürüstçe söyleyin; güvenin yeniden kurulması gereken yerde gerçeği konuşmaya devam edin. Kralın sorusu, kendi yüreğinizin merhamete açılması için dua ederken yanınızda kalsın (Matta 18:27–35 ).

Kaynaklar

Kutsal Kitap, Yeni Çeviri: (Matta 18 ; Matta 5:29–30 ; Matta 15:18–20 ; Yasa’nın Tekrarı 19:15 ; Matta 9:10–13 ; Matta 16:19 ; Matta 20:1–2 ). Tam bölüm ve belirtilen kanonik bağlantılar.
Barclay M. Newman ve Philip C. Stine, A Handbook on the Gospel of Matthew, UBS, 1988. TIPs üzerinden Matta 18:10, Matta 18:18, Matta 18:22 ve Matta 18:24 notları: küçüklerin değeri, topluluğa yönelen hitap, bağışlama sayısı ve borcun büyüklüğü. Yalnız belirtilen açıklamalar kullanıldı.

İlgili Araştırmalar ve Okumalar

Çalışmalarım