“İman ediyorum” cümlesi çok şey söyleyebilir, bazen de neredeyse hiçbir şey söylemeyebilir.
Bir insan Tanrı’nın var olduğuna inanabilir. İsa’nın tarihsel olarak yaşadığını kabul edebilir. Hristiyan öğretilerinin çoğunu doğru bulabilir. Kiliseye gidebilir. Kutsal Kitap hakkında doğru cevaplar verebilir.
Yakup’un mektubu rahatsız edici bir soru sorar: Bütün bunlar hayatı hiç değiştirmiyorsa bu iman ne tür bir imandır?
Sorunun ağırlığı burada.
Kutsal Kitap, imanı yalnız zihinsel onay seviyesinde bırakmaz. Fakat öte yandan insanın iyi davranarak Tanrı önünde kendisini haklı çıkardığını da öğretmez.
Bu iki gerçek yan yana tutulmazsa Hristiyanlık ya kuru bir fikir sistemine ya da bitmeyen bir performans sınavına dönüşür.
Pavlus’un derdi: Tanrı önünde nasıl doğru sayılırız?
Romalılar mektubunda Pavlus insanlığın temel sorununu günah olarak ortaya koyar. Yahudi ve Yahudi olmayan herkes Tanrı’nın yargısı altındadır. Hiç kimse kendi ahlaki sicilini Tanrı’ya sunup “Beni bunun için kabul et” diyemez.
Pavlus’un müjdesi burada parlar: İnsan, Mesih’in işi sayesinde, lütufla, iman aracılığıyla aklanır.
Aklanma, Tanrı’nın günahkârı Mesih’ten ötürü doğru saymasıdır. Reform geleneğinin özellikle koruduğu nokta budur: İman, kurtuluşun bedeli değildir; Mesih’i alan boş el gibidir.
Bu yüzden iyi işler aklanmanın temeli olamaz.
Eğer insan Tanrı önünde kendi itaati sayesinde kabul ediliyorsa çarmıh artık müjdenin merkezi olmaktan çıkar.
Pavlus buna izin vermez.
Yakup’un derdi farklıdır: “İmanım var” diyen kişinin imanı canlı mı?
Sonra Yakup’u açarız ve şu cümleyle karşılaşırız: “İman eylemsizse ölüdür” (Yakup 2).
İlk bakışta Pavlus’la ters düşüyor gibi görünebilir.
Ama ikisinin cevap verdiği soru aynı değildir.
Pavlus, “Bir günahkâr Tanrı’nın huzurunda neye dayanarak aklanır?” sorusuyla uğraşır.
Yakup ise “Bir insanın ‘imanım var’ demesi, hayatında hiçbir meyve yoksa ne anlama gelir?” diye sorar.
Yakup’un hedefinde, insanı Mesih’e bağlayan canlı iman değil; yalnız sözde kalan iman iddiası vardır.
Bunu kendi örneği açık eder. Aç ve çıplak bir kardeşe “esenlikle git, ısın ve doy” deyip hiçbir şey yapmamak ne işe yarar? (Yakup 2:15–16).
Sorun yardım ederek kurtuluş kazanmak değildir.
Sorun şudur: Merhamet etmeyen bir “iman”, neye iman ediyor?
Gerçek iman yalnız bilgi değildir
Klasik Reform teolojisi imanın birkaç boyutundan söz eder.
İnsan önce bir şeyi bilmelidir. İçeriği olmayan iman, belirsiz bir iyimserliktir.
Sonra bu bilginin doğru olduğunu kabul etmek gerekir.
Ama Kutsal Kitap’ın iman dediği şey burada bitmez.
Kişi Mesih’e güvenir.
Bu güven, “İsa’nın doğru şeyler söylediğine inanıyorum” demekten daha kişiseldir. Kendi doğruluğunu bırakıp Mesih’e dayanmayı içerir.
İman, bir düşünceyi uzaktan onaylamak değil; kendini bir kişiye teslim etmektir.
Bu yüzden Yeni Antlaşma’da iman ile tövbe birbirinden kopuk değildir. Mesih’e yönelmek, aynı zamanda günahın efendiliğinden dönmek demektir.
İyi işler kurtuluşun kökü değil, meyvesidir
Burada çok önemli bir sıra vardır.
Hristiyan iyi işler yaptığı için Tanrı’nın çocuğu olmaz.
Tanrı’nın lütfuyla kabul edildiği için yeni bir hayat yaşamaya başlar.
Efesliler 2 bu sırayı olağanüstü açıklıkta verir. Önce kurtuluşun lütufla ve iman aracılığıyla olduğu söylenir; ardından imanlıların iyi işler için yaratıldığı belirtilir (Efesliler 2:8–10).
Aynı paragrafta hem “işler sayesinde değil” hem “iyi işler için” vardır.
Çelişki değil; sıra.
İyi işler kapıyı açan anahtar değildir.
Kapıdan geçen insanın yürümeye başladığının işaretidir.
“Meyve” her zaman gösterişli değildir
Burada başka bir hata da mümkündür.
Canlı imanın meyvesini yalnız büyük hizmetler, dramatik tanıklıklar ya da dikkat çekici fedakârlıklarla ölçebiliriz.
Oysa Yeni Antlaşma’nın meyve anlayışı çoğu zaman daha sessizdir.
Bir insanın eskiden özür dilemediği yerde özür dilemesi.
Para konusunda daha dürüst olması.
Kendisine zarar vereni hemen cezalandırmak yerine öfkesini Tanrı’nın önüne götürmesi.
Eşini dinlemeyi öğrenmesi.
Gizli günahını savunmayı bırakması.
Kendi başarısının değil, Mesih’in lütfunun konuşmasını istemesi.
Bunlar küçük görünür. Fakat yüreğin yönünü gösterir.
İman neden itaat üretir?
Çünkü iman yalnız bir ödüle değil, Mesih’e bağlanır.
İsa’yı Kurtarıcı olarak isteyip Rab olarak istememek Yeni Antlaşma’nın sunduğu seçenek değildir.
Bu, Hristiyanın kusursuz olduğu anlamına gelmez.
Tam tersine, imanlı hayatı tövbenin gerekli olduğu bir hayattır. Hristiyan düşer. Bazen ciddi biçimde düşer. Bazen uzun süre mücadele eder.
Fakat günahla barış yapması başka, günahla savaşırken yenilmesi başkadır.
Canlı iman “Ben zaten kurtuldum, nasıl yaşadığım önemli değil” demez.
Lütuf, günahı önemsizleştirmez. Günahkârın Tanrı’ya dönmesini mümkün kılar.
Ya ben yeterince değişmediysem?
Bu soru hassastır.
Bazı imanlılar, kendi meyvelerine bakmaktan Mesih’e bakamaz hâle gelir. Her gün kendini ölçer: “Yeterince dua ettim mi? Yeterince değiştim mi? İmanım gerçek mi?”
Kişinin umudu kendi ruhsal performansı olursa güvence yine işlere bağlanmış olur.
Kutsal Kitap bizi meyveyi önemsemeye çağırır; fakat kurtuluşun temelini meyvede aramaya değil.
İmanlı kendi hayatına dürüstçe bakmalıdır.
Ama son umut, “Ben iyi ilerliyorum” değildir.
“Mesih günahkârlar için öldü ve dirildi”dir.
Güvence, önce Mesih’in tamamlanmış işine bakar; sonra bu lütfun hayatta oluşturduğu izleri görür.
Peki pratikte iman neye benzer?
İman günlük hayatta bazen çok sıradan görünür.
Tanrı’nın sözünün doğru olduğuna güvenerek, duygular tersini söylediğinde de ona göre hareket etmek.
Günah açığa çıktığında bahane üretmek yerine tövbe etmek.
Yarın konusunda kaygı yükseldiğinde kontrol yanılsamasını bırakıp Baba’ya yönelmek.
Kendisine haksızlık yapan kişiyi bağışlamanın ucuz olmadığını bilerek yine de intikamı bırakmak.
Para, cinsellik, güç, dil ve ilişkiler konusunda İsa’nın Rab olduğunu kabul etmek.
Bunların hiçbiri kurtuluşu satın almaz.
Fakat kurtaran imanın boş bir fikir olmadığını gösterir.
Pavlus ile Yakup aynı Mesih’e işaret ediyor
Pavlus bize, “Kendi işlerine güvenme” der.
Yakup, “Eylemsiz iman iddiana güvenme” der.
Biri kendi doğruluğumuzu yıkar.
Diğeri sahte güvenliğimizi.
İkisi de bizi Mesih’e götürür.
Tanrı önünde kabulümüz Mesih’in doğruluğuna dayanır.
Mesih’e bağlanan insanın hayatı da aynı kalamaz.
Reform geleneğinin sık kullandığı özet burada yerindedir: Yalnız iman aklar; ama aklayan iman yalnız kalmaz.
Sonuç: İman, Mesih’e yaslanan ve onun ardından yürüyen güvendir
Kutsal Kitap’ın imanı ne yalnız bir fikir ne de kendini kurtarma programıdır.
İman, Mesih’in yeterli olduğunu kabul eder.
Bu nedenle övünmez.
İman, Mesih’in Rab olduğunu kabul eder.
Bu nedenle itaat etmeyi öğrenir.
İman, lütfa dayanır.
Bu nedenle düştüğünde yeniden dönebilir.
Ve iman canlıysa, zamanla görünür hâle gelir.
Mükemmel bir hayatla değil.
Yönü değişmiş bir hayatla.
Kutsal Kitap’ta okuyun
Araştırma Notları ve Kaynaklar
- Ligonier Ministries, “Faith and Works?” — Pavlus ve Yakup’un farklı sorulara verdiği cevaplar üzerine Reform yaklaşımı. Kaynağı aç
- Ligonier Ministries, “Justification and Our Good Works.” Kaynağı aç
- Ghana Journal of Religion and Theology, Pavlus ve Yakup’ta iman, işler ve aklanma ilişkisine dair akademik çalışma. Kaynağı aç
