VERITAS LIBERAT · BİLGİ AĞI
A–Z Dizini
Bir adı, yeri, olayı ya da konuyu bulun; oradan ilgili Kutsal Kitap çalışmalarına, araştırmalara, makalelere ve atlas kayıtlarına geçin.
“birinci yüzyıl” ARAMASI
57 kayıt
B
1 kayıt- Birinci Yüzyılda Düğün Nasıl Olurdu?Araştırma‘Kutsal Kitap döneminde düğün tam olarak şöyleydi’ diye anlatılan pek çok ayrıntı geç kaynaklardan gelir. Bildiklerimizi, olasılıkları ve İsa’nın benzetmelerindeki düğün dilini ayırıyoruz.
A
2 kayıt- Antik Dünyada Yolculuk Ne Kadar Zordu?AraştırmaPavlus’un yolları yalnız haritadaki çizgiler değildi. Mesafe, mevsim, gemi, han, haydut, misafirperverlik ve Roma yol ağı üzerinden Kutsal Kitap dünyasında seyahatin gerçek bedeline bakıyoruz.
- Asur: Korkunun İmparatorluğuAraştırmaAsur orduları yalnız kentleri değil, direnme iradesini de hedefledi. Kabartmalar, sürgün politikası ve peygamberlerin sözleri bu korku düzenini nasıl anlatıyor?
B
5 kayıt- Babil Kulesi — Kent, Ziggurat ve Dillerin DağılmasıAraştırmaYaratılış 11’in kulesi yalnız “çok yüksek bir bina” değildir. Kent, teknoloji, ün, birlik ve insanın kendine bir ad yapma arzusunun aynı noktada buluştuğu bir anlatıdır.
- Babil: Gerçek Kentten Kutsal Kitap SimgesineAraştırmaBabil duvarları, tapınakları ve sarayları olan gerçek bir Mezopotamya kentiydi. Kutsal Kitap’ta ise sürgün, gurur ve Tanrı’ya karşı örgütlenen dünyanın simgesine dönüştü.
- Babil: Sürgünü Getiren Dünya GücüAraştırmaYeni Babil İmparatorluğu Asur’un küllerinden yükseldi, Yeruşalim’i yıktı ve Yahuda’nın seçkinlerini sürgüne taşıdı. Kısa ömrü Kutsal Kitap tarihini kalıcı biçimde değiştirdi.
- Barnaba: Başkalarını Öne Çıkaran AdamAraştırmaBarnaba Pavlus’u kiliseye tanıttı, Antakya’daki lütfu gördü ve Markos’a ikinci bir fırsat verdi. Yine de onun hikâyesi yalnız ‘iyi teşvikçi’ etiketine sığmaz.
- Büyük Yeşaya Tomarı: Kumran’dan Gelen Uzun TanıkAraştırmaYaklaşık iki bin yıllık Büyük Yeşaya Tomarı, Kutsal Kitap metninin aktarımı hakkında ne gösteriyor? ‘Birebir aynı’ ve ‘tamamen değişmiş’ sloganlarının ötesinde, gerçek farklılıkları ve güçlü sürekliliği inceliyoruz.
C
1 kayıt- Cenaze, Mezar ve Yas: Kutsal Kitap Dünyasında ÖlümAraştırmaAğıtçı kadınlardan kaya mezarlarına, kemik kutularından İsa’nın gömülmesine kadar ölümün gündelik düzenini inceliyoruz. Arkeolojinin gösterebildiği ile diriliş iddiasının teolojik anlamını birbirine karıştırmadan.
D
2 kayıt- Dağdaki Vaaz: Bugün İçin Ne Söylüyor?MakaleMatta 5–7, Kral’ın egemenliği altında yaşayan insanların hayatını ne kadar derinden yeniden düzenliyor?
- Denarius, Şekel ve Günlük ÜcretAraştırmaKutsal Kitap’taki parayı bugünkü kura çevirmek çoğu zaman yanıltır. Sikkenin satın alma gücünü, vergi yükünü, tapınak ödemesini ve borcun toplumsal ağırlığını izleyin.
E
7 kayıt- Efes: Artemis’in Gölgesinde MüjdeAraştırmaEfes liman, ticaret, büyü, imparatorluk kültü ve Artemis tapınağıyla Roma Asyası’nın büyük kentiydi. Elçilerin İşleri ve Efesliler bu kentin güç dünyasında nasıl konuşur?
- Elçilerin İşleri 10 — Tanrı’nın Temiz DediğineKutsal Kitap ÇalışmasıElçilerin İşleri 10, iki farklı evde başlayan iki dua hikâyesini birbirine bağlar. Sezariye’de Romalı bir yüzbaşı olan Kornelius Tanrı’ya dua eder ve yoksullara yardım…
- Elçilerin İşleri 12 — Zincirler, Dua ve Bir Kralın SonuKutsal Kitap ÇalışmasıElçilerin İşleri 12, kolay cevap vermeyi reddeden bir bölümle açılır. Kral Hirodes kiliseden bazılarına zulmetmeye başlar. Yuhanna’nın kardeşi Yakup’u kılıçla öldürtür.…
- Elçilerin İşleri 21 — Yeruşalim’e Doğru, Bedeli BilerekKutsal Kitap ÇalışmasıElçilerin İşleri 20 Pavlus’un Efesli ihtiyarlarla gözyaşları içinde vedalaşmasıyla bitmişti. Yirmi birinci bölümde yolculuk devam eder; Kos, Rodos, Patara, Sur,…
- Elçilerin İşleri 22 — Merdivenlerde Bir TanıklıkKutsal Kitap ÇalışmasıPavlus az önce kalabalık tarafından dövülmüş, Roma askerlerince iki zincirle bağlanmış ve kışlaya doğru taşınmıştır. Yine de merdivenlerden halka dönüp konuşmaya…
- Elçilerin İşleri 23 — Gece Gelen SözKutsal Kitap ÇalışmasıPavlus bir gün önce merdivenlerde kalabalığa tanıklık etmiş, sonra Roma vatandaşlığı sayesinde kırbaçtan kurtulmuştu. Şimdi Yüksek Kurul’un önünde duruyor. İlk cümlesi…
- Elçilerin İşleri 25 — Sezar’a BaşvurmakKutsal Kitap ÇalışmasıPavlus iki yıldır Sezariye’de tutukludur. Feliks gitmiş, yerine Porkius Festus gelmiştir. Yeni vali göreve başladıktan yalnız üç gün sonra Yeruşalim’e çıkar ve…
G
1 kayıt- Galatyalılar 3 — İman, Vaat ve Yasa’nın İşleviKutsal Kitap ÇalışmasıGalatyalılar 3, Pavlus’un mektuptaki ana teolojik savunmasını yoğunlaştırdığı bölümdür. Galatyalılara doğrudan sorar: Kutsal Ruh’u Yasa’nın gereklerini yaparak mı…
H
2 kayıt- Hirodes Hanedanı: Bir Ailenin Gölgesinde Yeni AntlaşmaAraştırma‘Hirodes’ Yeni Antlaşma’da tek kişi değildir. Büyük Hirodes’ten Agrippa’ya uzanan hanedan, Roma’ya bağlı iktidarın aile, korku ve görkemle nasıl yürüdüğünü gösterir.
- Hizkiya Tüneli ve Siloam Yazıtı: Yeraltında Buluşan İki EkipAraştırmaYeruşalim’in kayasına oyulmuş su tüneli ve içindeki İbranice yazıt, bir mühendislik başarısını kaydeder. Yapıyı Hizkiya ve Asur kuşatmasıyla ilişkilendirirken hangi noktada kesin, hangi noktada temkinli olmalıyız?
İ
3 kayıt- İbrahim’in Çağrısı — Ur’dan Kenan’a Bir YolculukAraştırmaYaratılış 12’de büyük imparatorluklardan, kulelerden ve dağılmış halklardan bir anda tek bir adamın hikâyesine geçilir. Fakat bu daralma dünyanın geri kalanını dışarıda bırakmaz; Tanrı bir aileyi çağırarak bütün halklara bereket götürme yolunu açar.
- İsa Mesih Gerçekten Tanrı Olduğunu Söyledi mi?Makale“İsa hiçbir zaman ‘Ben Tanrı’yım’ demedi.” Bu cümle sık duyulur. Bir bakıma doğrudur: Müjdelerde İsa Mesih’in modern Türkçedeki tam bu dört kelimeyi söylediği bir cümle yoktur. Fakat bundan “İsa kendisini yalnız peygamber veya ahlak öğretmeni olarak gördü” sonucu çıkar mı?
- İsa’nın Zamanında Kudüs’ün YaşamıMakaleTapınak, hac yolları, pazarlar, evler ve Roma yönetimi arasında birinci yüzyıl Kudüs’ünde gündelik hayat.
K
8 kayıt- Kefernahum: İsa’nın Celile Hizmetinin Merkezlerinden BiriAraştırmaBalıkçı evleri, vergi yolu, havra ve göl kıyısı… Kefernahum, İsa’nın öğretisiyle iyileştirmelerinin gündelik hayatın tam ortasında görünür olduğu yerdi.
- Kilise Neden Bu Kadar Çok Mezhebe Ayrıldı?Makaleİsa Mesih öğrencilerinin birliği için dua etti. Pavlus kilisenin “tek beden” olduğunu söyledi. Buna rağmen bugün Katolik, Ortodoks, Anglikan, Lutheran, Reform, Presbiteryen, Baptist, Metodist, Pentekostal ve daha birçok kilise geleneği var.
- Koloseliler 4 — Duada Uyanık KalınKutsal Kitap ÇalışmasıKoloseliler’in son bölümü kısa görünür ama yoğun bir kilise hayatı resmi sunar. Önce efendilere adalet çağrısı gelir. Ardından Pavlus dua, Müjde için açık kapı,…
- Koreş Silindiri Gerçekte Ne Söylüyor?AraştırmaKoreş Silindiri Yahudilerden, Yeruşalim’den ya da tapınağın yeniden kurulmasından söz etmez. Yine de Ezra’nın anlattığı dönüşün Pers dünyasını anlamak için neden vazgeçilmezdir?
- Koreş: Tanımadığı Tanrı’nın ‘Meshettiği’ KralAraştırmaPers Kralı Koreş sürgünlerin dönüşüne kapı açtı; Yeşaya onu RAB’bin ‘meshettiği’ kişi diye andı. Bu şaşırtıcı unvan onu iman kahramanı mı yapar?
- Korint: Limanlar, Statü ve Bölünmüş KiliseAraştırmaİki liman arasındaki Korint zenginlik, hareketlilik ve statü rekabetiyle yaşıyordu. Pavlus’un mektuplarındaki bölünme, sofra, cinsellik ve armağan tartışmaları bu kentte yeni bir keskinlik kazanır.
- Kutsal Kitap Değiştirildi mi?Makale“Bugün okuduğumuz Kutsal Kitap gerçekten ilk yazılan metin mi?” Soru basit görünüyor; cevabı ise ne “tek bir harf bile hiç değişmedi” kadar kolaydır ne de “yüzyıllar boyunca metin tamamen bozuldu” iddiası kadar karanlık.
- Kutsal Kitap Dünyasında Evler ve SofralarAraştırmaEv yalnız özel aile alanı değildi; üretim, misafirperverlik, statü ve ilk kilise yaşamının merkeziydi. Sofra da kimin içeride, kimin dışarıda kaldığını görünür kılıyordu.
M
8 kayıt- Markos 10 — Tek Beden, Bırakılamayan Servet ve Hizmet Eden KralKutsal Kitap ÇalışmasıMarkos 10’da İsa’nın yolu artık belirgin biçimde Yeruşalim’e dönmüştür. Önünde kendisini bekleyen acıyı bilir; öğrencileri ise hâlâ Mesih’in ardından gitmenin ne anlama…
- Markos 13 — Yıkılacak Taşlar, Sarsılacak Gökyüzü ve Uyanık KalanlarKutsal Kitap ÇalışmasıMarkos 12’nin sonunda İsa tapınakta yoksul bir dul kadını görmüş, hemen öncesinde de dul kadınların malını mülkünü sömüren dinî önderleri ağır biçimde eleştirmişti.…
- Mecdelli Meryem: Yanlış Efsanelerin Ardındaki Gerçek TanıkAraştırmaMecdelli Meryem ne fahişe diye tanıtılır ne de İsa’nın gizli eşi. Müjdelerin açıkça söylediği daha güçlüdür: İyileştirilen öğrenci, çarmıhın ve boş mezarın tanığı.
- Meşa Yazıtı: Moav’ın Kendi Sesiyle İsrail’e BaşkaldırısıAraştırma2. Krallar 3’teki savaşı bu kez Moav Kralı Meşa anlatıyor. Aynı çatışmanın iki tarafını dinlediğimizde tarih, propaganda ve ilah anlayışı nasıl ayrışıyor?
- MÖ 586 — Yeruşalim’in Yıkılışı, Tapınağın Çöküşü ve SürgünAraştırmaMÖ 586, Kutsal Kitap tarihinin en karanlık tarihlerinden biridir. Yeruşalim düştü, surlar yıkıldı, Süleyman’ın Tapınağı yakıldı, krallık sona erdi ve halkın önemli bir bölümü Babil’e sürüldü. Fakat bu felaket bir anda başlamadı. 597’deki ilk büyük Babil müdahalesinden son kuşatmaya kadar uzanan süreç, siyasî yanlış hesapların, peygamberlik uyarılarının ve imparatorluk şiddetinin iç içe geçtiği uzun bir çöküştü.
- MÖ 701 — Sanherib Yeruşalim KapılarındaykenAraştırmaMÖ 701’de Yahuda neredeyse çöktü. Asur kralı Sanherib ülkenin surlu kentlerini birer birer aldı, Lakiş’i ezdi ve Hizkiya’yı Yeruşalim’de kuşattı. Fakat imparatorluk kayıtlarının zafer dili ile Kutsal Kitap’ın kurtuluş anlatısı aynı noktada tuhaf biçimde kesişir: Yeruşalim teslim edilmiş bir fetih şehri olarak anlatılmaz. Ne oldu?
- MÖ 722 — Samiriye’nin Düşüşü ve Kuzey Krallığı’nın SonuAraştırmaSamiriye düştüğünde yalnız bir başkent ele geçirilmedi. Yaklaşık iki yüzyıllık Kuzey İsrail Krallığı sona erdi; nüfusun bir bölümü imparatorluğun başka bölgelerine sürüldü, başka halklar ülkeye yerleştirildi ve Kutsal Kitap’ın sonraki sayfalarında yankılanacak derin bir siyasal, toplumsal ve teolojik kırılma meydana geldi. Peki şehri kim aldı: Şalmaneser V mi, II. Sargon mu? Asur yazıtları ne söylüyor? “Kayıp on kabile” gerçekten bütünüyle kayboldu mu?
- MS 70 — Roma’nın Yeruşalim’i ve İkinci Tapınağı YıkışıAraştırmaMS 70’te Yeruşalim ikinci kez bir imparatorluk ordusunun önünde çöktü. Titus’un lejyonları kenti kuşattı, açlık içeride insanları tüketti, Tapınak yandı ve Roma zaferini imparatorluk propagandasına dönüştürdü. Bu olay Yahudi tarihi için devasa bir kırılma, Yeni Antlaşma dünyası içinse metinleri okurken sürekli karşımıza çıkan bir tarihsel ufuktur. Fakat yıkımı anlamak için hem Josephus’un ayrıntılı anlatısını kullanmak hem de onun sınırlı, taraflı ve savaşın içinden gelen bir tanık olduğunu unutmamak gerekir.
Ö
1 kayıt- Ölü Deniz Parşömenleri Ne Değiştirdi?AraştırmaYahuda Çölü’ndeki mağaralardan çıkan binlerce parça, Eski Antlaşma metni, İkinci Tapınak Yahudiliği ve İsa’nın dünyası hakkında bildiklerimizi dönüştürdü. Peki hangi iddiaları gerçekten değiştirmedi?
P
4 kayıt- Pavlus: Zulmeden Elçiden Müjde HizmetkârınaAraştırmaPavlus’un Şam yolundaki karşılaşması geçmişini silmedi; onu lütfun canlı tanığına dönüştürdü. Elçi, düşünür, çadır işçisi, mahkûm ve kırılgan hizmetkârı birlikte okuyun.
- Petrus: Cesaret, Çöküş ve Yeniden ÇağrıAraştırmaPetrus’un ağzı çoğu zaman yüreğinden önce hareket etti. İsa’yı doğru tanıdı, yanlış anladı, inkâr etti ve yeniden görevlendirildi. Hikâyesi başarısızlığın son söz olmadığını anlatır.
- Pontius Pilatus Yazıtı: Bir Valinin Adı Taşa Nasıl Kazındı?AraştırmaKayseriye’de bulunan Latince yazıt, Pilatus’un adını ve resmî unvanını korur. Dört kırık satır, Müjdeler’deki yargıcın tarihsel dünyası hakkında ne kadar konuşabilir?
- Priskilla: Ev, Kilise ve Öğreti Arasında Bir HizmetkârAraştırmaPriskilla, Akvila’yla birlikte göç etti, çalıştı, evini kiliseye açtı ve Apollos’a Tanrı’nın yolunu daha doğru açıkladı. Birkaç ayet, erken kilisenin hareketli dünyasını görünür kılar.
R
2 kayıt- Roma Dünyasında Kölelik: Yeni Antlaşma’nın Zor DünyasıAraştırmaYeni Antlaşma köleliğin hüküm sürdüğü bir dünyada yazıldı. Bu gerçek ne gizlenmeli ne de metin modern ırkçı köleliğe indirgenmeli: kurumun şiddetini, elçilerin sözlerini ve Müjde’nin açtığı dönüşümü birlikte inceliyoruz.
- Roma İmparatorluğu: Pax Romana’nın BedeliAraştırmaRoma yollar, hukuk ve göreli güvenlik sağladı; aynı düzen vergi, kölelik, lejyon ve çarmıhla ayakta kaldı. Yeni Antlaşma bu imparatorluk içinde nasıl yaşadı ve ona nasıl meydan okudu?
S
1 kayıt- Septuaginta: Eski Antlaşma’nın Grekçe YolculuğuAraştırmaİbranice Kutsal Yazılar Grekçeye neden ve nasıl çevrildi? Septuaginta tek seferde yapılmış kusursuz bir çeviri mi, Yeni Antlaşma yazarlarının Kutsal Kitap’ı mı, yoksa farklı kitapların uzun hikâyesi mi?
T
2 kayıt- Tel Dan Yazıtı ve ‘Davut Evi’: Bir Hanedanın Taştaki İzleriAraştırmaMÖ dokuzuncu yüzyıla ait kırık bir Aramice yazıt, ‘Davut Evi’ ifadesinin en erken Kutsal Kitap dışı tanıklığı olabilir. Bulgunun gücünü ve sınırlarını birlikte okuyalım.
- Teslis Nedir? Hristiyanlar Üç Tanrı’ya mı İnanıyor?MakaleHristiyanlık tek Tanrı’ya inanır. Aynı zamanda Baba’nın Tanrı, Oğul’un Tanrı ve Kutsal Ruh’un Tanrı olduğunu söyler. Üstelik Baba Oğul değildir, Oğul Kutsal Ruh değildir ve Kutsal Ruh Baba değildir.
V
5 kayıt- Vahiy 1 — İsa Mesih’in AçıklanışıKutsal Kitap ÇalışmasıVahiy kitabı çoğu zaman korkutucu semboller, savaşlar ve son zamanlar tartışmalarıyla hatırlanır. Fakat kitabın ilk cümlesi odağı doğru yere koyar: Bu, **İsa Mesih’in…
- Vahiy 13 — Denizden ve Yerden Çıkan CanavarlarKutsal Kitap ÇalışmasıVahiy 13, ejderhanın yeryüzündeki iki ana aracını sahneye çıkarır. Birinci canavar denizden yükselir; yedi başı, on boynuzu ve küfürlü adları vardır. Ejderha ona güç,…
- Vahiy 14 — Kuzu, 144.000 ve Yeryüzünün HasadıKutsal Kitap ÇalışmasıVahiy 13 canavarın işaretiyle sona ermişti. Vahiy 14 buna karşı hemen Kuzu’nun halkını gösterir: Kuzu Siyon Dağı’nda durur ve yanında alınlarında O’nun ve Baba’sının…
- Vahiy 17 — Babil Fahişesi ve CanavarKutsal Kitap ÇalışmasıVahiy 17, “Büyük Babil”in karakterini bir kadın üzerinden tasvir eder: birçok su üzerinde oturan büyük fahişe. Dünya kralları onunla zina eder, yeryüzünde yaşayanlar…
- Vahiy 18 — Babil’in DüşüşüKutsal Kitap ÇalışmasıVahiy 18, Babil’in yargısını göksel ilan, dünya krallarının ağıdı, tüccarların feryadı ve denizcilerin yaslarıyla anlatır. Bölümün en dikkat çekici tarafı ekonomik…
Y
2 kayıt- Yaratılış 1–2 — Yaratılış Anlatısı ve Antik Yakın Doğu DünyasıAraştırmaKutsal Kitap’ın ilk sayfaları yalnız “Dünya nasıl başladı?” sorusuna cevap vermeye çalışmaz. Daha temel bir soruyu sorar: Bu dünya kime aittir, insan burada kimdir ve yaratılışın düzeni ne anlama gelir?
- Yeruşalim: Bir Kentten FazlasıAraştırmaYeruşalim küçük bir dağ sırtından krallığın başkentine, tapınak kentine, sürgün özlemine ve İsa Mesih’in çarmıhıyla dirilişinin sahnesine dönüştü. Şehrin katmanlarını birbirine karıştırmadan izleyin.